Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ανθρωπος στη θάλασσα»

Λαγκάδα

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ανθρωπος στη θάλασσα»

  • A-
  • A+

«Πιάσε, κόρη μου, το νεμπότη, κι άμε να γεμώσεις νερό από τον μπούρμπουλα, κι άμα προκάμεις φροκάλισε την αυλή· ευτό το γιασεμί γεμώζει τον τόπο φρόκαλα και φράζει τα μπούνια».

Το νεμπότη είναι η κανάτα και ο μπούρμπουλας το σταμνί. Κι αυτά τα λόγια έλεγε στην εγγονή της τα καλοκαίρια μια γιαγιά στη Χίο. Δεν θα μπορούσε ίσως ποτέ να φανταστεί πως, πολλά χρόνια αργότερα, η εγγονή της θα έγραφε ένα από τα πιο συγκινητικά βιβλία που διάβασα αυτή τη χρονιά. Η Βίκυ Γεωργούλη –η εγγονή– έγραψε το «Εν Λαγκάδα» (εκδόσεις Θίνες). Στην εποχή των ταχύτατων μηνυμάτων, της συνεχούς επικοινωνίας με όποιον επιθυμούμε, ακόμα κι αν βρίσκεται στην πιο μακρινή γωνιά του πλανήτη, είναι αδύνατον να μη συγκινηθείς από αυτές τις επιστολές που περιέχονται στο βιβλίο και έχουν παραλήπτη έναν πρωτόμπαρκο ναυτικό. Στον Γιάννη γράφουν η μάνα, η αδερφή, η αγαπημένη, κι ο φίλος του. Βρισκόμαστε στο 1953-54 στο χωριό Λαγκάδα της Χίου και μέσα από τα γράμματά τους βλέπουμε να εξελίσσεται η προσωπική τους ιστορία αλλά και η ιστορία μιας κοινωνίας που φαντάζει σε μας μακρινή.

Η συγγραφέας μάς μεταφέρει ζωντανά και άμεσα, με την ντοπιολαλιά του νησιού της, μια ιστορία φανταστική, ωστόσο, μέσα σε αυτές τις επιστολές, βρήκα μια αληθινή Ελλάδα, που ένα μεγάλο κομμάτι της υπήρξαν χιλιάδες ναυτικοί και οι οικογένειές τους που βίωναν το τραύμα του αποχωρισμού: «Ημουν για λίγο η Στεγιανή, που για υπογραφή έκαμνε σταυρό, αφού ο παπάς-δάσκαλος του χωριού γράμματα δεν την έμαθε, κι εκείνη μου ’δειξε την καλή της την καρδιά, την αγάπη της για όλον τον κόσμο, τον σεβασμό της για τη γη και τα δέντρα. Εδωσα στη Δεσποινού, τη φιλονάδα της, πένα και μελάνι, τις είδα να κάθονται δίπλα η μια στην άλλη, να μιλάνε για τις έγνοιες τους, να πλέκουνε με το βελονάκι στο φως της λάμπας πετρελαίου. Εγινα Ελένη, κι ερωτεύτηκα τον Γιάννη, τον γιο της Στεγιανής, τον πρωτόμπαρκο ναυτικό, που άφηνε κρυφά για σε Ακίρα στην παραθυρόπλακα. Εγινα Μαρούκα, και πόνεσα πολύ, μα μ’ έκανε να βρω τη δύναμη να προχωρήσω, να ξεπεράσω καημούς, ν’ αλλάξω ζωή. Εγινα Παντελής, ο φίλος του Γιάννη, και με λέγαν Κωνσταντή, μοιράστηκα την ίδια καμπίνα μαζί τους, πιάσαμε λιμάνια σ’ όλη τη γη κι είδαμε κύματα θεριά».

Στις σελίδες του βιβλίου βρήκα μια αφήγηση παλιά και ξεχασμένη, βρήκα τον Παπαδιαμάντη και τους ήρωές του, βρήκα τον Χατζή και τους αχθοφόρους του, βρήκα τον Δημητρίου και τους Ηπειρώτες του, και μια λογοτεχνία ουσιαστική και ακατέργαστη σαν τα διαμάντια. Τον Γιάννη τον αγαπάς μέσα από τα γράμματα των δικών του ανθρώπων. Εκείνος δεν μιλά. Δεν θα μας πει τι σκέφτεται μέσα στα άχραντα νερά των ωκεανών. Ούτε θα γυρίσει πίσω στην πατρίδα του. Θα τον πάρει για πάντα μέσα της η θάλασσα. Οπως έκανε με χιλιάδες ναυτικούς.

Κι αυτή η ανατροπή του τέλους κάνει ακόμα πιο σημαντικό ένα βιβλίο σαν το «Εν Λαγκάδα» της Βίκυς Γεωργούλη. «Ο μαρκόνης έστειλε σήμα, “άνθρωπος στη θάλασσα”, έδωσε στίγμα, δυο χιλιάδες μίλια από τις λίμνες. Εικοσιτέσσερις ώρες κάναμε οχτάρια, δύσκολα, χάσαμε μια βάρκα, ο καπτα-Διαμαντής δε φοβήθηκε, “Βλέπετε όλοι τη θάλασσα” φώναζε κι έκλαιγε, σ’ αγαπούσε, “Σαν να κλαίω το παιδί μου”, έλεγε. Τσάμπα το ψάξιμο, το τηλεγράφημα έφυγε: “Εγκαταλείπομεν την προσπάθειαν. Στοπ. Συνεχίζομεν την πορείαν μας. Στοπ”». Και εν κατακλείδι: «Στο ερμάριο βρήκα τα γράμματά σου, σε βλέπω σκυφτό να γράφεις, να διαβάζεις, να βαστάς το κεφάλι σου, να γελάς και να κλαις, να φιλάς, κρυφά τις φωτογραφίες της Ελένης. Επήρα μια κόλλα και την πένα σου, και ταίριαξα στιχάκι, “Λαγκάδα και Αγρελωπό, στα μαύρα να ντυθείτε, γιατί τον Γιάννη Αγγελή, δε θα τον ξαναδείτε”, φ/Γ Aspirator, εν πλω 14 Απριλίου 1954».

Στα τελευταία αυτά λόγια της επιστολής του φίλου του Γιάννη βρήκα το νόημα των στίχων του Καββαδία στις «Προσευχές των ναυτικών»: Και οι Ελληνες, με τη μορφή τη βασανιστική, από συνήθεια κάνουνε, πριν πέσουν, το σταυρό τους κι αρχίζοντας με σιγανή φωνή “Πάτερ ημών...” το μακρουλό σταυρώνουνε λερό προσκέφαλό τους». Το «Εν Λαγκάδα» είναι ένα βιβλίο που αφορά μια μακραίωνη σχέση του ελληνικού πολιτισμού με την θάλασσα και τους ανθρώπους της, και ως τέτοιο το τοποθετώ στην ελληνική λογοτεχνία. Καταρχάς για την αλήθεια του, νομίζεις πως είσαι μέλος αυτής της οικογένειας, αφηγήσεις ζωντανές που γίνεσαι ένα μαζί τους, κι ύστερα γιατί το «παράπονο» των τόσων χαμένων ναυτικών και των οικογενειών τους είναι μέρος της ιστορίας μας.

Τελειώνοντας το βιβλίο σκέφτηκα πολύ τον «βυθό» του Σαχτούρη:

«Ενας ναύτης ψηλά
στα κάτασπρα ντυμένος
τρέχει μες στο φεγγάρι
Κι η κοπέλα απ’ τη γης
με τα κόκκινα μάτια
λέει ένα τραγούδι
που δε φτάνει ώς το ναύτη
Φτάνει ώς το λιμάνι
φτάνει ώς το καράβι
φτάνει ώς τα κατάρτια
Μα δε φτάνει ψηλά στο φεγγάρι».

Για τον Γιάννη από τη Λαγκάδα και για κάθε ναύτη που δεν γύρισε πίσω.

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η φυγή δεν είναι νίκη»
Η εργογραφία του Νίκου Καζαντζάκη, αποσπάσματα μελετητών του, αναλύσεις για αρκετά βιβλία του, η ποίηση και τα θεατρικά του έργα, μας παρουσιάζονται όλα μαζί συγκεντρωμένα σε έναν εξαιρετικό τόμο.
«Η φυγή δεν είναι νίκη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κορίτσι και το λιμάνι
Tο «Κορίτσι του τεκέ» θα το βάλετε στην καρδιά σας. Ηταν μια μαχήτρια της ζωής που πήγε κόντρα στην ανδροκρατούμενη κοινωνία της εποχής και, παρότι εκπορνεύτηκε, δεν έχασε την ψυχή της.
Το κορίτσι και το λιμάνι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο παράξενος «Υποκόμης» της Αργεντινής
Το «Περί της εν ύπνω κομψότητος» είναι αδύνατον να το αφήσετε από τα χέρια σας. Φημολογείται πως είναι το ημερολόγιο του μεγαλύτερου αδελφού του.
Ο παράξενος «Υποκόμης» της Αργεντινής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ταξιδεύοντας στη γη της απώλειας
Το «Ταξιδεύοντας σε ξένη γη» του Ιρλανδού συγγραφέα Ντέιβιντ Παρκ θα το διαβάσετε απνευστί. Και ελπίζω να αντέξετε να το τελειώσετε όσοι από σας είστε γονείς νέων ανθρώπων που προσπαθούν να συμβαδίσουν με τον...
Ταξιδεύοντας στη γη της απώλειας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ιστορία του κόσμου γραμμένη αλλιώς
Η ιστορία του κόσμου όπως την έγραψαν οι λαοί. Οπως την περιγράφει και την καταγράφει ο Βρετανός ιστορικός, αρχαιολόγος και πολιτικός ακτιβιστής Νιλ Φόκνερ στο βιβλίο «Μια ριζοσπαστική ιστορία του κόσμου».
Η ιστορία του κόσμου γραμμένη αλλιώς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν γράφεις για να σώσεις μια ζωή
Ο Αφροαμερικανός Τζον Εντγκαρ Γουάιντμαν είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Γράφοντας για να σώσω μια ζωή». Ενα βιβλίο σπαρακτικό και δραματικά επίκαιρο για κάθε γωνιά της Γης όπου καλλιεργούνται σήμερα ο...
Οταν γράφεις για να σώσεις μια ζωή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας