Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ψυχογράφημα του ελληνικού ναζισμού
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ψυχογράφημα του ελληνικού ναζισμού

  • A-
  • A+

Οταν όλοι μας γίνουμε ένοχοι -έγραφε ο Αλμπέρ Καμί- τότε θα έχουμε δημοκρατία. Η ιστορική καταδίκη της Χρυσής Αυγής χαρακτηρίστηκε νίκη της Δημοκρατίας. Και ήταν. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν μας αφήνει γεμάτους ερωτήματα. Τι απέγιναν όλοι εκείνοι που το 2012 επέτρεψαν την είσοδο της Χρυσής Αυγής στο ελληνικό Κοινοβούλιο; Σε ποιον «εχθρό» θα στρέψουν αύριο το μίσος τους; Πού θα διοχετευτούν η οργή και η απόγνωση που έκαναν το ναζιστικό μόρφωμα να φτάσει κάποια στιγμή δημοσκοπικά μέχρι και το 13%; Και κατά πόσο έπαψε να υπάρχει η «κοινωνική μήτρα» που γέννησε τον ελληνικό ναζισμό;

Ας κοιτάξουμε γύρω μας, ας κοιτάξουμε πίσω μας, ας κοιτάξουμε μέσα μας…

Η βία ως πολιτικός τρόπος διαχείρισης των κοινωνικών αντιφάσεων ήταν, αδιαμφισβήτητα, επιθυμητός από έναν μεγάλο αριθμό πολιτών για αρκετό καιρό, γεγονός που οδήγησε σχεδόν στην κανονικοποίηση του μίσους και του φόβου.

Τότε, δυστυχώς, δεν ήταν ντροπή για κάποιον να δηλώνει υποστηρικτής του ναζιστικού μορφώματος. Το αίσθημα της αιδούς και της ενοχής ήρθε αρκετά αργότερα, πολύ μετά το έγκλημα στο Κερατσίνι. Μέχρι τότε ένα φανατικό ιδεώδες υποκινούσε όλους εκείνους που επέλεξαν να ασπαστούν τη φαντασίωση ενός ομοιογενούς, στρατιωτικοποιημένου σώματος που θα τους προστατεύει από τον κατασκευασμένο κοινό εχθρό.

Δεν μπορούμε να αναλύσουμε ένα φαινόμενο δίχως να μελετήσουμε την ιστορικότητά του και χωρίς να διεισδύσουμε χειρουργικά στη δομή του. Στη δομή τόσο του φασισμού όσο και της μερίδας της ελληνικής κοινωνίας που επέλεξε τη Χρυσή Αυγή για «προστάτιδά» της.

Για πολλά χρόνια ο νεοναζιστικός λόγος ήταν περιθωριακός στον ελληνικό δημόσιο λόγο. Μέχρι που ο νεοναζισμός άρχισε να έχει επίδραση στα χρόνια της κρίσης. Κάποιοι είδαν τους μουσουλμάνους ως θρησκευτικούς εχθρούς ή απειλή για την κουλτούρα και το βιος τους.

Αλλοι φοβήθηκαν πως οι ξένοι θα τους κλέψουν τις δουλειές και θα τους αρπάξουν την «απόλαυση». Με τη λακανική έννοια του όρου. Το στοίχημα όμως της δημοκρατίας -για την ψυχανάλυση- είναι να συνυπάρξουν και να συμπορευτούν οι διαφορετικές «απολαύσεις», έτσι ώστε να υπάρχει χώρος για τη μοναδικότητα του καθενός, χωρίς να απειλείται η μοναδικότητα του Αλλου.

Ως γνωστόν, όμως, όταν ανακύπτει μια οικονομική αποσταθεροποίηση που απαιτεί θυσίες, τότε αναπτύσσονται με ταχύτητα και ένταση τα εθνικά ιδεώδη που συνοδεύονται από την αγάπη για τον όμοιο και το μίσος για τον διαφορετικό. Ο Ζίγκμουντ Φρόιντ, ο οποίος είχε βιώσει την άνοδο του ναζισμού, είχε συνδέσει τον ρατσισμό με τον ψυχικό μηχανισμό της προβολής. Η προβολή συνίσταται στην ασυνείδητη διαδικασία σύμφωνα με την οποία το άτομο προβάλλει στον άλλο στοιχεία που θεωρεί αρνητικά και που έχει ο ίδιος αλλά δεν αναγνωρίζει ως δικά του. Με αυτόν τον τρόπο το κακό, όπως το ονόμασε ο Λακάν, προβάλλεται στον χώρο του άλλου και το άτομο εξασφαλίζει τη δική του καθαρότητα. Πρόκειται για έναν μηχανισμό, χαρακτηριστικό της σχιζο-παρανοϊκής λειτουργίας, όπου οι Αλλοι, οι ξένοι, οι σεξουαλικά διαφορετικοί, οι αλλόθρησκοι, εμφανίζονται ως υπάνθρωποι που δηλητηριάζουν τη φυλή, τη ράτσα, τον πολιτισμό. Οι ρατσιστές, άνθρωποι που δεν μπορούν να συμφιλιωθούν με την ταυτότητά τους, τις ρίζες τους, τη σεξουαλικότητά τους, εξασφαλίζουν τη δική τους καθαρότητα και τον εξαγνισμό προβάλλοντας πάνω στον Αλλο το «κακό», το «βρόμικο», το «ξένο», το «ανάρμοστο». Στρέφουν, δηλαδή, την ψυχική ενέργειά τους προς τα έξω, υπό μορφή επιθετικότητας, για να εξασφαλίσουν την ελάχιστη ψυχική οργάνωση.

Μπορεί, ωστόσο, ένα ακροδεξιό κόμμα και οι πρωταγωνιστές του να διαχωριστούν από τους ψηφοφόρους τους; Κατά πόσο αυτοί οι ψηφοφόροι που στήριξαν έναν πολιτικό σχηματισμό που έφερε τον αγκυλωτό σταυρό είναι σήμερα απαλλαγμένοι από αυτές τις πεποιθήσεις; Και για ποιους λόγους δεν μας τρόμαξε νωρίτερα η ναζιστική απειλή;

Βάσει της ψυχαναλυτικής θεωρίας δεν υπάρχουν «γεννημένοι ναζί». Δεν υπάρχει, δηλαδή, ένα ενιαίο «προφίλ» ναζί ούτε στη Γερμανία του 1933 ούτε στη σύγχρονη Ευρώπη. Ποιοι μπορεί να είναι λοιπόν «ακόλουθοι» μιας φασιστικής οργάνωσης που διέπεται από τον μηχανισμό της προβολής;

Τα άτομα με «χαμηλή υποκειμενικότητα», δηλαδή «άτομα-ακόλουθοι» -τα οποία ακολουθούν και προσκολλώνται πάνω στην «υποκειμενικότητα» του Αλλου-, προσελκύονται με μεγαλύτερη ευκολία από μια τέτοια οργάνωση και είναι πιο επιρρεπή στο να ασπαστούν φασιστική φαντασίωση ενός σώματος καθαρού και εξαγνισμένου από κάθε τέτοιο «κακό».

Γι' αυτόν τον λόγο, μπορεί να ξεμπλέξαμε με τη Χρυσή Αυγή αλλά δεν ξεμπλέξαμε με την ιδεολογία του μίσους.

Ο φασισμός -γράφει ο Πολ Βαλερί- αρχίζει με τη σκέψη ότι όλοι οι άλλοι είναι ανόητοι. Σε αυτό το ιδεολογικοποιημένο αίσθημα υπεροχής απέναντι στους άλλους -που αποκρύπτει ένα δυσβάσταχτο αίσθημα κατωτερότητας- είναι εγκατεστημένη η «μήτρα» του φασισμού. Εκεί, αναπτύσσεται μια στρατηγική άμυνας που λαμβάνει τη μορφή βάρβαρης επίθεσης, ο Αλλος γίνεται αποδέκτης του μίσους μας και κάπως έτσι εκκολάπτεται διαχρονικά ο ολοκληρωτισμός. Αρκεί να υπάρχει το κατάλληλο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο για να γίνει η «κούνια» που θα υποδεχτεί και θα ταΐσει το κτήνος.

Πώς έφτασε η φιλελεύθερη και ανεκτική Ευρώπη, μοντέλο για τον υπόλοιπο κόσμο όπως έλεγε ο Χάμπερμας το 2002, να γίνει κέντρο επώασης του νεοφασισμού; Και με ποιον τρόπο θα περάσει στα βιβλία της Ιστορίας η πορεία της Χρυσής Αυγής, από την ίδρυσή της μέχρι την καταδίκη της;

Τα τάγματα ασφαλείας θα μπουν στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας και η αγέλη μπράβων μέσα σε κελιά. Το πολιτικό και μιντιακό κατεστημένο μέσα στο οποίο επωάστηκε το ναζιστικό μόρφωμα θα συνεχίσει, ωστόσο, να υπάρχει. Ελεύθερο.

Είναι ελεύθεροι όλοι όσοι προσέφεραν τον χώρο για να γιγαντωθεί η νεοφασιστική ρητορική, όσοι εγκαταστάθηκαν μέσα σε αυτόν τον χώρο απλά υποστηρίζοντάς την και όσοι απλά σιώπησαν. Και δυστυχώς δεν έχει αναγνωριστεί ακόμα καμία συν-ενοχή. Εστω, για λόγους συμβολικούς.

Το αίσθημα της ενοχής είναι εξαιρετικά σημαντικό για την υποκειμενικότητά μας καθώς συνδέεται με την ευσυνειδησία μας. Αλλά δεν ομολογείται. Τουλάχιστον όχι ακόμα.

Ισως γι' αυτό, η ανάταση και η συναίνεση -που βιώθηκαν μετά την ιστορική απόφαση- κράτησαν μόνο μια μέρα. Τη θέση τους πήραν γρήγορα ο διχασμός, ο λαϊκισμός και οι σχετικοποιήσεις του φασιστικού φαινομένου -και από τα δύο πολιτικά μπλοκ-, κάτι που μπορεί να αποβεί τόσο επικίνδυνο όσο και ο όποιος ολοκληρωτισμός.

Γι’ αυτό και η πολιτική έχει περισσότερο ανάγκη από ποτέ να διαφωτιστεί από την ψυχανάλυση, ιδίως τώρα αφού φυλακίστηκε το κτήνος. Η μήτρα που το γέννησε κινείται ελεύθερα. Και ζούμε και στα χρόνια των εξωσωματικών.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η σφηκοφωλιά της Χρυσής Αυγής στη Νέα Μηχανιώνα
H εμφάνιση των χρυσαυγιτών που σκορπούσε τον φόβο και τον τρόμο στους κατοίκους της περιοχής ήταν κάθε Σάββατο, όταν το τάγμα εφόδου της οργάνωσης συγκεντρώνονταν κάτω από τα γραφεία τους.
Η σφηκοφωλιά της Χρυσής Αυγής στη Νέα Μηχανιώνα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενέδρες θανάτου από νεοναζί
Ενω οδηγείς τη μηχανή σου στην οδό Λευκωσίας, εμφανίζεται ένα παπάκι με δύο αναβάτες που σου κάνουν νόημα να σε ρωτήσουν για μια οδό. Πριν προλάβεις να σταματήσεις, αυτοί σου κλείνουν τον δρόμο. Πριν πέσουν...
Ενέδρες θανάτου από νεοναζί
ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ
Θεία δίκη;
Οχι βέβαια, γιατί δεν έχουν τον Θεό τους οι χιλιάδες ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής που την ψήφισαν (και θα την ψηφίσουν). Αυτοί δεν πρόκειται να δικαστούν.
Θεία δίκη;
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ούτε στην Κυψέλη ούτε πουθενά
Ο χρυσαυγιτισμός είχε γίνει καθημερινή πρακτική. Ολα αυτά πάγωσαν με τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Και όλα -προς το παρόν- τελείωσαν με την απόφαση του δικαστηρίου.
Ούτε στην Κυψέλη ούτε πουθενά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα φόρουμ «έμπλεο μίσους»
Το ακροδεξιό «φόρουμ» του Διαδικτύου 8chan, το οποίο χρησιμοποιήθηκε για τον «εορτασμό» των μαζικών δολοφονιών και τη διάχυση των «μανιφέστων» του μίσους, έκλεισε καθώς απώλεσε την «κυβερνοασφάλειά» του.
Ενα φόρουμ «έμπλεο μίσους»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το Κορωπί και οι ναζί, τότε (1944) και τώρα (2019)
Εκπληξη προκάλεσε η σπουδή του Δήμου Κρωπίας ν’ αποδεχθεί το αίτημα της Χρυσής Αυγής για προεκλογική εκδήλωση στο δημαρχείο του ανήμερα της 21ης Απριλίου.
Το Κορωπί και οι ναζί, τότε (1944) και τώρα (2019)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας