Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
To ελληνικό Halloween του κάμπου

Κολοκύθα / Halloween! «Ο παππούς της τη διαμόρφωνε για τη μαμά της, αργότερα η μαμά της για μένα και τώρα όπως δείχνουν οι φωτογραφίες το κάνω εγώ για τη 10χρονη κόρη μου»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

To ελληνικό Halloween του κάμπου

  • A-
  • A+
Από τα Νέα Μάλγαρα και τα εγγειοβελτιωτικά έργα μέχρι την Ελλάδα της νέας μετανάστευσης

Η δεκαετία του '30 είναι αποφασιστική για το μέλλον και την εξέλιξη της περιοχής του Δέλτα. Την περίοδο του Μεσοπολέμου οι κάτοικοί του είχαν να αντιμετωπίσουν ανυπέρβλητα εμπόδια και δύσκολες καταστάσεις δίνοντας κυριολεκτικά καθημερινή μάχη για την επιβίωσή τους.

Από το 1889 μέχρι το 1915 οι εκβολές του Αξιού εισχώρησαν στον Θερμαϊκό κόλπο κατά 3 χλμ., περιορίζοντας το πλάτος εισόδου στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης σε 6 χιλιόμετρα. Από τους υπολογισμούς για τις φερτές ύλες του Αξιού διαφάνηκε ο κίνδυνος να καταστεί αδύνατη η πλεύση μεγάλων πλοίων στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Οι πλημμύρες και οι ελώδεις εκτάσεις κατέστρεφαν τις προσπάθειες των αγροτών και των κτηνοτρόφων, καθώς τα ορμητικά νερά των ποταμών μπορούσαν να παρασύρουν τα πάντα στο διάβα τους. Οταν έβρεχε οι περιοχές κυριολεκτικά πνίγονταν στη λάσπη. Ολα τα παραπάνω σε συνδυασμό με τις ελλείψεις υποδομών που αφορούσαν τη δημόσια υγεία, όπως η ύδρευση και η αποχέτευση, έθεταν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές οι οποίες μετά τον διωγμό της Σμύρνης είχαν πολλαπλασιαστεί. Ελονοσία, τύφος, φυματίωση, δυσεντερία έπαιρναν χιλιάδες ζωές.

Την ίδια ώρα στην άλλη άκρη της Γης κυριολεκτικά, οι ιδρυτές της αμερικανικής εταιρείας «The Near East Foundation Company» αναλάμβαναν τη δική τους αποστολή διάσωσης. Οι εργασίες των εγγειοβελτιωτικών και αποξηραντικών έργων στην ευρύτερη περιοχή του Δέλτα ξεκίνησαν με σύμβαση που υπογράφηκε το 1925.

Τα έργα άρχισαν αμέσως και ολοκληρώθηκαν δέκα χρόνια μετά αλλάζοντας κυριολεκτικά τον χάρτη του νομού Θεσσαλονίκης. Με τις αλλαγές στην κοίτη του Αξιού και του Αλιάκμονα προστέθηκαν στον κάμπο της Θεσσαλονίκης 1.180.000 στρέμματα, ενώ με παράλληλες εργασίες αποξήρανσης των ελών προστέθηκαν επιπλέον 400.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης. (1)

Οπως χαρακτηριστικά γράφει η Ειρήνη Αρτέμη στο βιβλίο της «Η περίοδος του Μεσοπολέμου και οι κρίσεις στην ελληνική κοινωνία», «οι προσφυγικοί πληθυσμοί αποτέλεσαν καθοριστικό παράγοντα στη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης και την αύξηση της αγροτικής παραγωγής. Πέραν του ότι απαρτίζονταν από μορφωμένους ανθρώπους, διέθεταν γνώση των νέων μεθόδων καλλιέργειας των χωραφιών, αλλά και ιδέες για την καλύτερη λειτουργία της κτηνοτροφίας».

Σχεδόν επτά δεκαετίες αργότερα η μουσειολόγος-μουσειοπαιδαγωγός Σούλα Πρωτοψάλτη, που εργάζεται στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, μου εξηγεί ποια είναι η σχέση της κολοκύθας του αγγλοσαξονικού Halloween με το Δέλτα Αξιού και τα… παιδικά της χρόνια.

«Τη δεκαετία του ’80, παιδάκι εγώ, θυμάμαι τον παππού μου κάθε Σεπτέμβρη να κάνει στις κολοκύθες ματάκια και να βάζει μέσα τους κεριά. Το Halloween δεν υπήρχε καθόλου στην Ελλάδα, το ανακαλύπταμε σιγά σιγά μέσα από αμερικάνικες βιντεοταινίες εκεί στη δεκαετία του '80. Βλέποντας ταινίες συνειδητοποίησα πως αυτή η γλυκιά… γεύση των παιδικών μου χρόνων είναι μια από τις σημαντικότερες αγγλοσαξονικές γιορτές. Καμία σχέση όμως με τη γιορτή στην Αμερική, όπου στις 31 Οκτωβρίου μικρά παιδιά μεταμφιέζονται σε κάτι τρομακτικό και πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι», εξηγεί.

Με τον ίδιο τρόπο, η εγγονή του Αντώνη Παπαδημητρίου, Σούλα Πρωτοψάλτη, δημιουργεί για την κόρη της μια χαρούμενη ατμόσφαιρα στο σπίτι με τον… προπομπό του φθινοπώρου, τις κολοκύθες που στολίζουν το σπίτι και γίνονται φαναράκια.

Το αντιδάνειο και η κρίση

«Εδώ και έναν αιώνα το Ιδρυμα της Ανατολικής Ασίας The Near East Foundation πρωτοπορεί στις καινοτόμες προσπάθειες δίνοντας λύσεις στις κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις στη Μέση Ανατολή και την Ασία». Αυτά αναφέρει μέχρι σήμερα στη σελίδα της στο ίντερνετ η εταιρεία που έκανε τα εγγειοβελτιωτικά έργα στον κάμπο της Θεσσαλονίκης.

Η Foundation ανέλαβε δράση στην Αρμενία, την Ιορδανία, το Μάλι, το Μαρόκο, την Παλαιστίνη, τη Σενεγάλη, το Σουδάν και τη Συρία. Και φυσικά, στη δεκαετία του '30 βρίσκεται στα έλη της Μακεδονίας προσπαθώντας να σώσει τους κατοίκους της περιοχής από την ελονοσία, τη φτώχεια, τις λάσπες…

Και κάπως έτσι ξεκινά μια ιστορία που χάνεται ή μάλλον βυθίζεται στην κοίτη του Αξιού, όταν αυτή… αλλάζει πορεία.

Η αμερικανική εταιρεία δεν άλλαξε μόνο τη μορφολογία της περιοχής, αλλά σε μεγάλο βαθμό επηρέασε και την καθημερινότητα των ανθρώπων της. Τα στρέμματα εύφορης γης αυξήθηκαν, η δουλειά έγινε πιο εύκολη, οι βάλτοι περιορίστηκαν. Οι υπάλληλοί της, μένοντας για σχεδόν δέκα χρόνια στα ποτάμια έξω από τη Θεσσαλονίκη, ανέπτυξαν σχέσεις φιλίας με τους ντόπιους. Η κολοκύθα του Αντώνη που ήρθε από την άλλη άκρη της Γης… ρίζωσε στον κάμπο. Από αντιδάνειο, έγινε έθιμο τουλάχιστον τοπικό, για να μην πούμε… οικογενειακό!

Μια ανθρωπιστική κρίση έφερε για πρώτη φορά το Halloween στην Ελλάδα, μια άλλη, δεκαετίες μετά, μας το ξανασυστήνει.

Στην Ελλάδα το πνεύμα του αμερικανικού Halloween ακολουθούν πολλοί, κυρίως οι αμερικανοσπουδασμένοι νέοι και όσοι έχουν ζήσει στο εξωτερικό. Μόνο που εάν εξετάσει κανείς το φαινόμενο λίγο πιο… βαθιά, θα διαπιστώσει πως το δάνειο του εθίμου αυτή τη φορά έχει τη ρίζα του σε μια δεύτερη, πολυετή, μνημονιακή και όχι μόνο, κρίση που οδήγησε περισσότερους από 500.000 Ελληνες στο εξωτερικό.

Στις 31 Οκτωβρίου, αλλά και στις αρχές Νοεμβρίου όλο και συχνότερα τα τελευταία χρόνια, ιδίως τα Σαββατοκύριακα, μια νέα τάση εμφανίζεται. Νεαροί και νεαρές κυκλοφορούν στους δρόμους της πόλης με μια… διάθεση σκοτεινή όπως ταιριάζει στο πνεύμα του Halloween. Η κέλτικη βέβαια γιορτή είναι περισσότερο σκοτεινή και μεταφυσική, αφού πιστεύεται πως την τελευταία μέρα του Οκτώβρη τα πνεύματα των νεκρών έρχονται πιο κοντά με τους ζωντανούς. Ομως εδώ είναι Βαλκάνια και Μεσόγειος. Το Halloween έχει τον χαρακτήρα μιας πρώιμης Αποκριάς, μιας υπογράμμισης πως το φθινόπωρο είναι εδώ και κάποιοι το έχουμε ζήσει και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού!

* Ευχαριστούμε τη μουσειολόγο και μουσειοπαιδαγωγό Σούλα Πρωτοψάλτη


(1) Δήμος Δέλτα: Ιστορία. Λαϊκή Παράδοση. Βιομηχανία. Αγροτική Παραγωγή. Φυσική Ομορφιά (2019). Οι συνθήκες διαβίωσης. Τα μεγάλα εγγειοβελτιωτικά έργα. Σελ. 125, 126

 
ΝΗΣΙΔΕΣ
H γοητεία ενός πανηγυριού
«Το "Αη Μάμα Παναΐρ" γυρίστηκε το καλοκαίρι του 2004, μέσα στην ευφορία των Ολυμπιακών και του EURO. Για έξι μέρες έκανα γυρίσματα από το πρωί μέχρι το βράδυ στα δρομάκια και στους πάγκους του πανηγυριού.
H γοητεία ενός πανηγυριού
ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ
Ο Αλιάκμονας και η νεότευκτη λίμνη Ιλαρίωνα
Ταξιδεύουμε στον νομό Γρεβενών αναζητώντας τα υδάτινα ίχνη που αφήνει το μεγαλύτερο σε μήκος ποτάμι της Ελλάδας. Εξερευνούμε άγνωστους ορεινούς τόπους, περιπλανιόμαστε στις όχθες μιας νεότευκτης λίμνης που...
Ο Αλιάκμονας και η νεότευκτη λίμνη Ιλαρίωνα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ακροβατικά με φόντο τον έρωτα
Στον κόσμο του Μπενσουσάν Χαν –το παλιό Χάνι στα Ανω Λαδάδικα έγινε σημείο αναφοράς της καλλιτεχνικής σκηνής της πόλης– οι σκιές μεγαλώνουν και οι φωτισμοί αποκτούν γωνίες.
Ακροβατικά με φόντο τον έρωτα
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Γιατί με νοιάζει»
Διαμερισματική σύμβουλος στο πολύπαθο Β' Δημοτικό Διαμέρισμα Θεσσαλονίκης, η Νατάσα Καρρά γίνεται μάλλον η πρώτη Ελληνίδα που έχει δημιουργήσει 15 και περισσότερα υποστρώματα από πλαστικές σακούλες για τους...
«Γιατί με νοιάζει»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Oι βίδες της απεξάρτησης
Τα ζυμαρικά της «Ιθάκης» που πρόσφατα τοποθετήθηκαν στα ράφια γνωστής αλυσίδας πολυκαταστημάτων τροφίμων είναι το νεότερο προϊόν του Αγροκτήματος της Ιθάκης στη Σίνδο της Θεσσαλονίκης.
Oι βίδες της απεξάρτησης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από την προϊστορική Ευρώπη στο... πιάτο μας!
Στόχος της Τάνιας Βαλαμώτη είναι η αρχαιοβοτανική γνώση, που παράγεται σε ερευνητικό επίπεδο, να φτάσει στο ευρύ κοινό μέσα από τα ΜΜΕ, μέσα από συναντήσεις παραγωγών με ΜΚΟ, διαλέξεις και εκθέσεις.
Από την προϊστορική Ευρώπη στο... πιάτο μας!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας