• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.2°C / 25.2°C
    1 BF
    65%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.6°C / 21.9°C
    1 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.0°C / 22.7°C
    1 BF
    82%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 14.9°C / 18.8°C
    0 BF
    75%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    88%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    20°C 16.0°C / 20.5°C
    1 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.5°C / 16.2°C
    2 BF
    71%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    1 BF
    77%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 23.8°C / 26.9°C
    2 BF
    81%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 22.3°C
    1 BF
    83%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 25.4°C
    0 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 24.0°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.5°C / 21.5°C
    2 BF
    78%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    1 BF
    58%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.1°C / 24.4°C
    1 BF
    47%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    26°C 25.8°C / 25.8°C
    3 BF
    89%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.1°C / 23.2°C
    2 BF
    62%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 17.3°C / 21.0°C
    0 BF
    82%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.7°C / 23.9°C
    2 BF
    85%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    91%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

H εναλλακτική γεωπολιτική της αλληλέγγυας οικονομίας

  • A-
  • A+

H ένταση των σχέσεων η οποία παρατηρείται ανάμεσα στο ελληνικό και το τουρκικό κράτος κατά τους τελευταίους μήνες στην Ανατολική Μεσόγειο έχει επαναφέρει έντονα στον δημόσιο διάλογο τον όρο της γεωπολιτικής. Η αλήθεια είναι ότι η συγκεκριμένη γωνία του πλανήτη βρίσκεται στο επίκεντρο της γεωπολιτικής τις τελευταίες δεκαετίες, τόσο από πλευράς ενεργειακών εξελίξεων όσο και από πλευράς πολεμικών συρράξεων και συγκρούσεων.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η έξαρση των εθνικισμών συνδυαστικά με τα realpolitik χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής που έχουν συγκροτηθεί έως σήμερα και αποτυπώνονται στους συσχετισμούς δυνάμεων και στην όξυνση των διεθνών σχέσεων, δημιουργούν μια προοπτική που θυμίζει σε πολλούς τις παραμονές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ενας τέτοιος δυστοπικός ορίζοντας δημιουργεί την ανάγκη να ξαναδούμε την έννοια της γεωπολιτικής, επαναπροσδιορίζοντας την κυρίαρχη μιλιταριστική-εθνικιστική αφήγηση που παρουσιάζεται ως μονόδρομη λύση. Ειδικότερα, η εμβρυακή εκδοχή της γεωπολιτικής ως του πολιτικού ενδιαφέροντος πάνω σε μια γεωγραφική θέση αποτέλεσε ένα θέμα που έχει απασχολήσει την ανθρωπότητα από την εποχή του Ηρόδοτου.

Το γεγονός αυτό άλλωστε το επιβεβαιώνουν τα διεθνή προγράμματα σπουδών στα Τμήματα Πολιτικής Επιστήμης, Διεθνών Σχέσεων και Στρατιωτικών Σχολών Πολέμου, όπου χρησιμοποιούνται τα ιστοριογραφικά αυτά γραπτά ως πηγές, αποτιμώντας τη σημασία τους στη σύγχρονη «γεωπολιτική σκακιέρα». Ωστόσο η γεωπολιτική ως όρος επινοήθηκε από τον πολιτικό επιστήμονα και συντηρητικό μέλος για πολλά χρόνια του σουηδικού Κοινοβουλίου Rudolf Kjellén (1864-1922), του οποίου οι ιδέες εξαπλώθηκαν κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου στα φασιστικά καθεστώτα της Ευρώπης με ιδιαίτερη επιρροή τη Γερμανία. Η βασική ιδέα του Kjellén αμφισβήτησε τον αποκλειστικό νομικό χαρακτήρα του κράτους και υποστήριξε ότι τα κράτη είναι δυναμικοί οργανισμοί που ανταγωνίζονται μεταξύ τους σε διεθνές επίπεδο.

Ο ίδιος φαίνεται να έθεσε τις βάσεις της γερμανικής γεωπολιτικής σχολής και οι βασικές αρχές της στοιχειοθετούν τη γεωπολιτική μέχρι και σήμερα. Η κύρια εστίαση αφορά την ανταγωνιστική διερεύνηση των κρατικών δυνατοτήτων στοχεύοντας στη σταθερότητα, τη μεγιστοποίηση ισχύος του ή και την οικουμενική ηγεμονία του.

Η κρατοκεντρική αυτή διάσταση της γεωπολιτικής, ανάλογα με την πολιτική συγκυρία και τον συσχετισμό συμφερόντων, υιοθετεί υποθέσεις τις οποίες βέβαια εργαλειοποιεί, επηρεάζοντας με αυτόν τον τρόπο τη λήψη αποφάσεων διεθνώς. Ετσι λαμβάνοντας ως παράδειγμα μέσα από ένα πλαίσιο γεωπολιτικής ανάλυσης τον Ψυχρό Πόλεμο (ΗΠΑ-Ρωσία), την οριενταλιστική θεώρηση Δύσης-Ανατολής, τον Τρίτο Κόσμο, την τρομοκρατία και την κλιματική αλλαγή, θα εντοπίσουμε αμιγώς πολιτικά αφηγήματα τα οποία καθόρισαν το μέλλον της διεθνούς εξωτερικής πολιτικής. Οι παραπάνω εννοιολογικές κατασκευές έχουν διαμορφωθεί πάνω στις βασικές κρατικές «μέριμνες» (ασφάλεια, έδαφος, εθνοτικές ομάδες και εθνική ταυτότητα).

Ωστόσο ο μονοπωλιακός χαρακτήρας της γεωπολιτικής εστίασης προς το κράτος περιθωριοποιεί κατά την ερμηνευτική διαδικασία την ίδια την κοινωνία και τον πλανήτη. Μάλιστα η ιστορία της αποικιοκρατικής νεωτερικότητας αλλά και η κληρονομία της έχουν να μας διδάξουν αμέτρητους πολέμους και σφαγές, προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές, κοινωνική ανασφάλεια, παγκόσμιες πυρηνικές απειλές και καταστροφικούς εξορυκτισμούς. Υπό αυτή την έννοια, στο σημείο αυτό τίθεται το ερώτημα εάν υπάρχει μια εναλλακτική γεωπολιτική κατά την οποία η ανθρωπότητα και το φυσικό περιβάλλον δεν είναι το αντικείμενο αλλά αντίθετα το ίδιο το υποκείμενο ανάλυσης.

Αναζητώντας λοιπόν μια διαφορετική γεωπολιτική ερμηνεία χρειάζεται να επιστρέψουμε στα μέσα της δεκαετίας του 1990, όπου ολοένα και περισσότερες φωνές συγκροτούσαν μια κριτική αφήγηση κατά του νεοφιλελεύθερου δόγματος. Είναι εκείνη η ιστορική στιγμή που το κίνημα για μια παγκόσμια δικαιοσύνη τάχθηκε κατά της κυρίαρχης νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, οι επιπτώσεις της οποίας ανέδειξαν το κεφάλαιο και την αγορά ως τα κύρια πρότυπα οικονομικής και πολιτικής οργάνωσης διεθνώς.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία πολλοί νεο-μαρξιστές μελετητές είδαν ότι κατά τη διαδικασία αυτού του μετασχηματισμού, συγκροτούνται νέες μορφές διακρατικών σχέσεων πέρα από τα σύνορα, καθορίζοντας σε μεγάλο βαθμό τις προϋποθέσεις ηγεμονίας της διακρατικής ενσωμάτωσης της καπιταλιστικής τάξης. Μεταξύ αυτών οι William Robinson και Jerry Harris σημειώνουν ότι μια νέα διακρατική καπιταλιστική τάξη έχει εμφανιστεί στο προσκήνιο ως εκείνο το τμήμα του αστικού μπλοκ που αντιπροσωπεύει το διεθνές κεφάλαιο, τους ιδιοκτήτες κορυφαίων παγκόσμιων μέσων παραγωγής, τους διεθνείς οργανισμούς και εταιρείες καθώς και τα ιδιωτικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Τα χαρακτηριστικά αυτής της διαδικασίας αποκρυσταλλώνονται στη διακρατική ολοκλήρωση των εθνικών οικονομιών, στην κινητικότητα του κεφαλαίου και του παγκόσμιου κατακερματισμού των κυκλωμάτων συσσώρευσης, ενώ παράλληλα οι πρωταγωνιστές του συνολικού αυτού μετασχηματισμού υιοθετούν και αναπτύσσουν μεταποικιοκρατικές λογικές στηριζόμενες εν πολλοίς στη γεωπολιτική θεώρηση.

Σήμερα στην εποχή της πανδημίας και των διαχωριστικών γραμμών του πλούσιου Βορρά και του φτωχού Νότου, της καλής Δύσης και της κακιάς Ανατολής αλλά και της δίνης των πολέμων της Μέσης Ανατολής και των μεγάλων εκτοπισμών, οι αξίες της ειρήνης, της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης και της συνεργασίας προϋποθέτουν τη συγκρότηση ενός πεδίου που επαναπροσδιορίζει τη γεωπολιτική.

Τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα και το αποτύπωμά τους έχουν να συνεισφέρουν σε ένα αναγκαίο πολιτικό πρόταγμα που αφορά τη μη βίαιη αντιπαράθεση και τον τερματισμό της υποβάθμισης του φυσικού περιβάλλοντος. Αυτός ο «άλλος κόσμος» αμφισβητεί τις παραδοσιακές κλίμακες γεωγραφικής ανάλυσης και μέσω των συλλογικών δράσεων και καθημερινών πρακτικών οικοδομεί νέους χώρους μιας διαφορετικής γεωπολιτικής θεώρησης.

Μία από τις βασικές όψεις των νέων κοινωνικών πρακτικών που υιοθετούν τα κινήματα ανά τον κόσμο αποτελεί η αλληλέγγυα οικονομία. Σύμφωνα με την Gibson-Graham, ο καπιταλισμός αποτελεί την κυρίαρχη έκφραση της οικονομικής σχέσης, όμως μέσα και πέρα από τα όριά του, αναδεικνύεται ένας γαλαξίας συνύπαρξης διαφορετικών τρόπων κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης, σε τομείς όπως η παραγωγή, η ανταλλαγή και η κατανάλωση με αποτυπώσεις που έχουν διεθνή και τοπική διάσταση. Η αλληλέγγυα οικονομία καταλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος μέσα σε αυτό το φάσμα εναλλακτικών πρακτικών.

Τα χαρακτηριστικά της μας κατευθύνουν προς ένα αχαρτογράφητο αλλά συνάμα δημιουργικό μονοπάτι που στοχεύει στον μετασχηματισμό του νεοφιλελεύθερου οικονομικού οικοδομήματος. Πρόκειται για κοινωνικές πρακτικές που μέσα σε ένα πλαίσιο διαδικασιών επαναπροσδιορίζουν τη σχέση της οικονομίας με την κοινωνία στη βάση της εμπιστοσύνης, της αμοιβαιότητας, της αναδιανομής και της κοινοτικής ανάπτυξης.

Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να δούμε το κίνημα των Ζαπατίστας και τους συνεταιρισμούς καφέ στην ευρύτερη περιοχή της Τσιάπας στο Μεξικό. Αντίστοιχα μια παρόμοια προοπτική (εφόσον ξεπεράσουμε τις κριτικές μας προς την κουρδική ηγεσία για τη στρατιωτική συνεργασία της με τις ΗΠΑ) μπορούμε να αποδώσουμε στο δημοκρατικό πείραμα της Ροζάβα και στη συνεταιριστική οικονομία της, καθώς και στους γυναικείους συνεταιρισμούς της Παλαιστίνης που παράγουν προϊόντα πρώτης ανάγκης λόγω του εμπάργκο από το Ισραήλ.

Ακόμη όμως και στη δική μας γειτονιά, μπορούμε να ανατρέξουμε στη Δεύτερη Ευρωμεσογειακή Συνάντηση της Οικονομίας των Εργαζομένων που πραγματοποιήθηκε το 2016 στο ανακτημένο εργοστάσιο της ΒΙΟΜΕ, κατά την οποία συμμετείχαν πλήθος εγχειρημάτων από την Τουρκία, χώρες των Βαλκανίων και της Ευρώπης. Τα παραπάνω παραδείγματα της αλληλέγγυας οικονομίας μάς προσφέρουν μια διαφορετική πρόσληψη της πολιτικής γεωγραφίας, οικοδομώντας διεθνικά δίκτυα αλληλεγγύης στη βάση της δημοκρατίας, της δημιουργικής αντίστασης, της εναλλακτικής κατανάλωσης και της οικολογικής συνείδησης, ενώ παράλληλα αποδομούν στην πράξη την κυρίαρχη γεωπολιτική σκέψη αρθρώνοντας τη γεωπολιτική ενός δίκαιου κόσμου των «από τα κάτω».

*Yποψήφιος διδάκτορας Πολιτικών Επιστημών (ΑΠΘ)

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι θα μας έλεγαν τα ειδώλια Αν είχαν φωνή;
Τα ειδώλια παρέμειναν εξορισμένα εσαεί στην οικογένεια και στους φίλους του Λ. Στερν, που πλέον θα αποφασίζουν για την τύχη τους «νόμιμα», με τις ευλογίες του ελληνικού κράτους.
Τι θα μας έλεγαν τα ειδώλια Αν είχαν φωνή;
ΝΗΣΙΔΕΣ
«‘‘Το κράτος δεν είναι έργο τέχνης’’, όπως έλεγε και ο Χέγκελ»
Με τη συμμετοχή 39 διεθνών καλλιτεχνών που εξετάζουν τους μηχανισμούς κατασκευής, τη δομή και την ιδεολογική ρητορική που ενέχει το οικοδόμημα του έθνους και του κράτους ξεκινά η πολυφωνική έκθεση στο ΕΜΣΤ.
«‘‘Το κράτος δεν είναι έργο τέχνης’’, όπως έλεγε και ο Χέγκελ»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η «τοπικότητα» στην πένα της λογοτεχνίας
O κοινός παρονομαστής των εκδοχών του «κοινοτισμού» συνίσταται στην ενιαία απόπειρα να προβληθεί η «κοινότητα» ως αντίκοσμος στον υπάρχοντα κόσμο που φθίνει, δοκιμάζεται και αποδοκιμάζεται.
Η «τοπικότητα» στην πένα της λογοτεχνίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μία απ’ όλα - με ή χωρίς;
Ως ρεύμα ο μεταμοντερνισμός ξεκίνησε ήδη γύρω στο 1920 κυρίως μέσα από τη μουσική, για να φτάσει στην πλήρη δόμησή του μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μία απ’ όλα - με ή χωρίς;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ηθική Μόδα
Ο Δημήτρης Γραμματικογιάννης εδώ και 20 χρόνια ασχολείται με εκείνο το σημείο όπου η μόδα τέμνεται με την πολιτική, την κοινωνία και την οικονομία.
Ηθική Μόδα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας