• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.7°C / 30.0°C
    2 BF
    51%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.0°C / 28.3°C
    2 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.9°C / 26.0°C
    1 BF
    65%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.3°C / 23.0°C
    1 BF
    68%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 25.0°C / 25.0°C
    3 BF
    57%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.6°C / 27.8°C
    2 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.0°C / 25.6°C
    2 BF
    64%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    22°C 16.1°C / 26.0°C
    1 BF
    65%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    27°C 26.0°C / 28.3°C
    1 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 25.0°C / 25.0°C
    3 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 26.0°C
    2 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    26°C 26.0°C / 26.1°C
    3 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 25.0°C / 25.0°C
    2 BF
    78%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    26°C 26.0°C / 26.1°C
    1 BF
    53%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.2°C / 27.8°C
    1 BF
    53%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.4°C / 25.0°C
    4 BF
    69%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    27°C 25.6°C / 28.3°C
    2 BF
    39%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.3°C / 25.0°C
    2 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.6°C / 27.2°C
    1 BF
    69%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 22.0°C / 25.6°C
    1 BF
    64%
Το ξερό καϊμάκι ήταν… τάμα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το ξερό καϊμάκι ήταν… τάμα

  • A-
  • A+
Ενα βιβλίο που κυριολεκτικά δονείται από τη φωνή του αφηγητή: διαβάζεις σαν να ακούς κι έτσι η Ιστορία μετουσιώνεται στο παραμύθι της γιαγιάς. Και η ζωή συνεχίζεται πάντα και μετά το «ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα».
Ακολουθήστε μας στο Google news

Η μυθιστορία μιας «οικογενειακής» διαδρομής από τα τέλη του 19ου αιώνα ώς τις μέρες μας, και από τη Μικρά Ασία ώς την Ελλάδα, στη δίνη των ιστορικών γεγονότων.

Αναμνήσεις αλλά και αυτοβιογραφία· και ιστορικό μυθιστόρημα και μαρτυρία· και όχι μόνο «παραμύθι»1, όπως κατά κόρον δηλώνεται στο βιβλίο. Αλλά και ο βίος (προσωπικός και ιστορικός) ως παραμύθημα (=λόγος παρηγορητικός ή και ανακουφιστικός), εκ του αρχαίου ελληνικού ρήματος «παραμυθέω».

Η Μνημοσύνη, στην αρχαία Ελλάδα, ήταν η μούσα του επικού αφηγητή – σήμερα θα λέγαμε του αφηγητή εν γένει. Εδώ όμως η ενθύμηση είναι η ανάμνηση που επικαλείται η αυτοβιογραφία ή υπόρρητα η ιστοριογραφία για την επιτέλεση της συγγραφής, αλλά και η αποκλειστική κινητήρια δύναμη του προφορικού αφηγητή. Σύμφωνα με τον Βάλτερ Μπένγιαμιν, «η ανάμνηση εγκαθιδρύει την αλυσίδα της παράδοσης, η οποία μεταδίδει περαιτέρω από γενιά σε γενιά αυτό που έχει συμβεί».

Αναμνήσεις αλλά και ιστοριογραφία, δηλαδή ο χρονικός καμβάς όπου κινούνται αλλά και ο οποίος κινεί (συν~κινεί, ας μου επιτραπεί η νεολογία) τους ήρωες του βιβλίου, που η ιστορία τούς συμπαρασύρει και τους διαμορφώνει ως χαρακτήρες και οντότητες.

Στο «Κουρού Καϊμάκ» η ιστορία της οικογένειας της συγγραφέως, από τους γεννημένους στην Καππαδοκία προγόνους της μέχρι τις μέρες μας στην Ελλάδα, είναι αξεδιάλυτα συνδεδεμένη με τα καθαυτό ιστορικά γεγονότα που συμβαίνουν στην περιοχή της Μικράς Ασίας αλλά και ευρύτερα. Το σημαντικό για το βιβλίο είναι ότι ενώ η Ιστορία είναι πανταχού παρούσα, αφού «τα ιστορικά γεγονότα είναι ξεροκέφαλα» (Λένιν), αυτά αναφέρονται εντελώς «τηλεγραφικά» και σχεδόν ασχολίαστα, αλλά με μια καίρια και διεισδυτική ματιά, αφήνοντας τον αναγνώστη να κρίνει και να συμπεράνει ελεύθερα.

Μάλιστα κάποιων ιστορικών γεγονότων «αφανείς» λεπτομέρειες έρχονται σαν σχόλιο στο καθαυτό ιστορικό συμβάν και λειτουργούν στην πλοκή του έργου συμπληρωματικά με τη διαδρομή των προσώπων.

Σημείο αναφοράς του βιβλίου είναι πάντα και αμετακίνητα η Πόλη. «Γιατί η “Πόλις” δεν “εάλω” το 1453. Η Πόλη χάθηκε οριστικά τον 20ό αιώνα… σταδιακά, μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο… Με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, με το “βαριλίκι”2, με τα Σεπτεμβριανά, με τις απελάσεις» (σελ. 203).

Η συγγραφέας δεν ήθελε να κάνει «ιστορικό μυθιστόρημα». Απλώς ήθελε να περιγράψει μια οικογενειακή ιστορία, όπως ο Μαρκές στο «Εκατό χρόνια μοναξιάς», όπου καταγράφει την ιστορία των Μπουενδία, αλλά παράλληλα και «εκθέτει» την ιστορία της Λατινικής Αμερικής στα 100 αυτά χρόνια.

Οι ζωές των μελών της οικογένειας της συγγραφέως είναι πολυκύμαντες σε συμβάντα, τα οποία ξεφεύγουν από μια συνηθισμένη και ομαλή ζωή, αφού βρίθουν από ήπιες εναλλαγές, βίαιες ανατροπές, λογής συμπτώσεις, μοιραίες παρεξηγήσεις και γενικώς καταστάσεις που ξεφεύγουν από την «κανονικότητα» του οικογενειακού βίου των πολλών ανθρώπων.

«Ουσιαστικά, οι Πολίτες στην Αθήνα δεν ένιωσαν Ελληνες. Εξακολουθούσαν να νιώθουν Ρωμιοί, όπως και στην Πόλη. Ξένοι και στην Τουρκία, ξένοι και στην Ελλάδα» (σελ. 218). Αξίζει να σημειώσουμε την υποδοχή των «Ελλαδιτών» απέναντι στους πρόσφυγες το 1922, με τους μειωτικούς χαρακτηρισμούς «τουρκόσποροι», «πρόσφηγκες», «ογλούδες», «παστρικιές» κ.ά.

Η οικογενειακή ιστορία δεν πραγματοποιείται υπό κανονικές συνθήκες, αλλά σε συνθήκες εκτός «προδιαγραφών», όπου η βιοτική ανάγκη μετουσιώνεται σε προσωπική ελευθερία και η ελευθερία σε δημιουργία, κι εδώ έγκειται η διαφορά. Η ζωή συνεχίζεται «δίχως να κοιτάει τη δική σου μελαγχολία» (Διονύσης Σαββόπουλος).

«Η ζωή είναι πιο πολύπλοκη από τη μυθοπλασία, γιατί όλοι είναι πρωταγωνιστές στη δική τους ιστορία, αλλά κυρίως γιατί η ζωή συνεχίζεται πάντα και μετά το “ζήσανε αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα”» (σελ. 10).

Καίτη Αναστασιάδου: ΚΟΥΡΟΥ ΚΑΪΜΑΚ, Εκδόσεις Εκάτη

Το μυθιστόρημα και εν γένει η πεζογραφία, για να είναι λογοτεχνία, πρέπει να διακρίνεται για τη λογοτεχνικότητά της, η οποία προϋποθέτει στοιχειωδώς την έντεχνη χρήση της γλώσσας. Τόσο απλά. Αυτό ακριβώς το λογοτεχνικό πρόταγμα ακολουθεί και η γραφή του «Κουρού Καϊμάκ» και μάλιστα με τρόπο λίαν πρωτότυπο, σε βαθμό που αιφνιδιάζει τον αναγνώστη.

Η μέθοδος της λογοτεχνικότητας της γλώσσας συμπυκνώνεται αφενός στη λεκτική εκφορά της σύνολης αφήγησης και αφετέρου στους ίδιους τους αφηγηματικούς τρόπους: στο κείμενο εμφιλοχωρούν στη ροή της αφήγησης και η καθημερινή ομιλία, με μια πρωτόγνωρη χάρη, αλλά και γλωσσικές εκφράσεις και λέξεις στην τουρκική που μετουσιώνονται στην ελληνική με μια λογοτεχνική εκφορά που εκπλήσσει.

Γιατί αυτές δεν δίνονται μόνο στην κυριολεξία τους ή στην απλή μετάφρασή τους σαν υποσημειώσεις στο κείμενο, αλλά μεταγράφονται έντεχνα στην ελληνική με μια πρωτότυπη λογοτεχνικότητα.

Ο δε αφηγηματικός τρόπος του βιβλίου συνίσταται σε μικρές και κοφτές παραγράφους, που καθιστούν τη γραφή ασθμαίνουσα, με μια κινηματογραφική γλώσσα και ροή που εξοικονομεί τη δράση χωρίς πλατειασμούς κι επίπλαστες ωραιοποιήσεις, αλλά με έναν τρόπο λιτό κι απέριττο, σχεδόν δωρικό, που επικεντρώνεται στο νήμα της εξιστόρησης με έντονες συγκινησιακές κορυφώσεις αλλά και «ανάσες» που γειώνουν, για να οδηγήσουν σε νέες ανυψώσεις και μεταπτώσεις, άλλες εκπλήξεις και νέες ανατροπές, αφού «κάθε πτώση είναι γκαστρωμένη για έναν υψωμό» (Νίκος Καζαντζάκης).

Εχουμε να κάνουμε με μια υπόρρητη πρωταρχική προφορικότητα, στην οποία η «γιαγιά» είναι η αρχετυπική προφορική αφηγήτρια, που υπονοείται πίσω από τη συγγραφέα του «Κουρού Καϊμάκ», που μεταδίδει τη δική της εμπειρία ζωής (ή μήπως «εμπυρία», μιας κι η ζωή των περισσότερων ηρώων έχει περάσει διά πυρός και σιδήρου;) για να δώσει τη σκυτάλη της αφήγησης στην επόμενη γενιά που είναι η συγγραφέας.

Μέσα από αυτήν τη μετάβαση από την προφορική αφήγηση στη γραπτή επιτυγχάνεται ένας εκπληκτικός συγκερασμός του προφορικού και γραπτού λόγου, και η ανάγνωσή τους συντελείται σαν ζωντανή ακρόαση. Ενα βιβλίο που κυριολεκτικά δονείται από τη φωνή του αφηγητή: διαβάζεις σαν να ακούς και έτσι η Ιστορία μετουσιώνεται στο παραμύθι της γιαγιάς.

Το «κουρού καϊμάκ» (ξερό καϊμάκι) δεν έχει καμιά σχέση με το γνωστό κρεμώδες φρέσκο καϊμάκι που συνοδεύει τα σιροπιαστά γλυκά. Αυτό του βιβλίου παρασκευάζεται στην Καππαδοκία, «την εποχή της μεγάλης παραγωγής, από γάλα βουβαλίσιο, ολόπαχο, που βράζει ώρες σε πλατιά ταψιά πάνω από χαμηλή φωτιά, μέχρι να μείνει μια παχιά πέτσα, το καϊμάκι, το οποίο στη συνέχεια ξεραίνεται στο ήλιο. Είναι προϊόν ιδιαίτερα θρεπτικό, ικανό να θρέψει τους κατοίκους της άνυδρης Καππαδοκίας κατά τις περιόδους της ξηρασίας και του χειμώνα» (σελ. 105).

Το ξερό καϊμάκι τελικά ταξιδεύει, από την εγγονή της γιαγιάς Μαρίκας, από την Καππαδοκία για να φτάσει στην Ελλάδα και να σκορπιστεί θρυμματισμένο στον οικογενειακό τάφο στο Μαρούσι, κάτι σαν τάμα, αλλά και σαν υπόσχεση ότι η ζωή συνεχίζεται παρά τις όποιες αντιξοότητες.

Αλλά η Καίτη Αναστασιάδου μάς αποχαιρετά με νόημα στο τέλος του βιβλίου της, με τον λόγο του «σκοτεινού» φιλόσοφου και συντοπίτη, αφού ο Ηράκλειτος ήταν Εφέσιος: «Πάντα κάτ΄έριν… το αντίξουν συμφέρον και εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονίην» (σελ. 234).

1. «Στους εγγονούς μου (το παραμύθι που ποτέ δεν είπα) / και στις γιαγιάδες που μ’ έμαθαν να λέω παραμύθια» (Αφιέρωση στην αρχή του βιβλίου
2. Δυσβάσταχτος φόρος που επέβαλαν οι τουρκικές αρχές στις ιδιοκτησίες των Ελλήνων της Πόλης, με αποτέλεσμα να χαθούν οι περισσότερες περιουσίες τους.

*Ποιητής


Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Οι παρουσιάσεις είναι των ίδιων των αναγνωστών, εκείνων ακριβώς για τους οποίους γράφτηκε το βιβλίο. Είναι γραμμένες από αναγνώστες και απευθύνονται σε αναγνώστες. Και αυτό τις κάνει πιο προσωπικές, πιο προσιτές και πιο ανθρώπινες. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας στο [email protected]

ΝΗΣΙΔΕΣ
1821: Ιστορία και λογοτεχνία
Στο νέο του ιστορικό μυθιστόρημα με τίτλο «Πότε διάβολος πότε άγγελος» ο Κ. Ακριβός ανατέμνει την ιστορική πραγματικότητα, τόσο της ύστερης τουρκοκρατίας όσο και της περιόδου της Επανάστασης.
1821: Ιστορία και λογοτεχνία
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Για εκείνους που θα έρθουν»
Στο νέο της βιβλίο η Κατερίνα Μπαλκούρα ανέσυρε από την ταραγμένη τριετία 1941-1944 της γερμανικής κατοχής και της αντίστασης ανεκτίμητα διαμάντια της νεότερης ιστορίας.
«Για εκείνους που θα έρθουν»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απόπειρες ύπαρξης
Η Μαρία Κουγιουμτζή παρατηρεί και καταγράφει τον ορατό και αόρατο φασισμό ακόμα κι όταν αυτός ενδύεται τον μανδύα της φιλήσυχης νοικοκυροσύνης ή του καθωσπρεπισμού.
Απόπειρες ύπαρξης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κυνήγι της αρμονίας
Κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο της Μπετίνας Ντάβου με τίτλο «Μην πεις τίποτα του Φώντα» με θέμα το συλλογικό τραύμα του Εμφυλίου που διαπλέκεται με το ατομικό τραύμα των απογόνων.
Το κυνήγι της αρμονίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άγνωστος ρόλος των Ελλήνων στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου
Τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου και τον ρόλο των Ελλήνων σε αυτή προσπαθεί να καλύψει το νέο ιστορικό μυθιστόρημα της Ευρυδίκης Λειβαδά Ντούκα με τίτλο «Στους θρόνους της Αποκάλυψης».
Ο άγνωστος ρόλος των Ελλήνων στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος που δεν μπήκε σε μάντρα
Μάριος Χάκκας - 48 χρόνια από τον θάνατό του ● Ηταν λογοτέχνης. Σπουδαίος λογοτέχνης. Δεν πρόλαβε να γράψει πολλά, γιατί πέθανε νωρίς, αλλά όσα άφησε είναι διαμαντάκια.
Ο άνθρωπος που δεν μπήκε σε μάντρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας