Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Μια ζωή γεμάτη» - μια ζωή κερδισμένη

Φυλακές Αίγινας: διακρίνονται Φοίβος, Παύλος Ζάννας, Βίκτωρ Παπαζήσης, Σωτ. Δέδες και Χαρ. Πρωτοπαπάς. Δεξιά: Φοίβος Ιωαννίδης, Μια ζωή γεμάτη, Εκδόσεις Καστανιώτη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Μια ζωή γεμάτη» - μια ζωή κερδισμένη

  • A-
  • A+
Σε τόνο χαμηλό αλλά καθαρό, προσεκτικά, με ήθος, ο Φοίβος Ιωαννίδης σ’ αυτό το βιβλίο δεν κατακρίνει αλλά και δεν μασά τα λόγια του εκεί που πιστεύει ότι πρέπει να μιλήσει. Μεμψίμοιρος ούτε στιγμή, μια ζωή που είναι γεμάτη όχι μόνο από αγώνες αλλά και γλέντι και κρασί, είχε εχθρούς και το ήξερε. Δεν μέμφεται κανέναν

Τα αυτοβιογραφικά βιβλία των πολιτικών δεν συγκινούν συνήθως - εκμυστηρεύσεις κατόπιν εορτής, αφηγήσεις εκ των υστέρων για να εξυπηρετούν το μότο «τα ύστερα τιμούν τα πρότερα». Οταν άρχισα το διάβασμα του βιβλίου του Φοίβου Ι. Ιωαννίδη (εκδόσεις Καστανιώτη 2020) ήθελα μέσα μου να βρω κάτι άλλο -ήταν ίσως τα χρόνια της χούντας, η Μαριώ Λυγιδάκη και οι ιστορίες των Χανίων- και το βρήκα. Ομως άρχισα ανάποδα.

Κατοχή και δικτατορία

Ξεκινώντας την ιστόρηση μιας ζωής, ο Φ.Ι. πιάνει το νήμα από τον πατέρα - όχι απλώς γιατί αυτό είναι το σύνηθες, αλλά εδώ πρόκειται για τον εκτελεσμένο επί τόπου αντιστασιακό, αστό δικηγόρο και πατέρα τεσσάρων παιδιών, τον Μάη του 1944 στη Σητεία, Ιωάννη Ιωαννίδη, στον απόηχο μάλιστα της μεγάλης απαγωγής του στρατηγού των ναζί Κράιπε. Η σπηλιά του ασύρματου στον Μαρουλά πάνω από το Λιβυκό πέλαγος κρατάει το μυστικό της και την επαφή με τη Μέση Ανατολή. Με λεπτομέρειες, φωτογραφίες και έγγραφα, ιστορούνται σημαντικά γεγονότα της Κρητικής Αντίστασης, όπως η περισυλλογή και φυγάδευση στην Αίγυπτο χιλιάδων ανδρών των βρετανικών δυνάμεων, ο ρόλος των Αγγλων πρακτόρων, η αντιπάθειά τους για τους αντιμοναρχικούς αντιστασιακούς και οι περίφημες αγγλικές λίρες που έρρεαν στο νησί. Και, ναι, η ζωή γράφει το δικό της αφήγημα αφού ο Φοίβος θα συλληφθεί σε μικρή απόσταση από τον τόπο εκτέλεσης του πατέρα του είκοσι τρία χρόνια μετά.

Μετά την Κατοχή ιστορούνται τα χρόνια στο Ηράκλειο, η μικρή οδός Ανωπόλεως και το σινεμά Ηλέκτρα, οι δίκες των δωσίλογων και η διαπίστωση […] «δυστυχώς πολλοί προδότες όχι μόνο δεν τιμωρήθηκαν αλλά μεταβλήθηκαν σε εθνικούς αγωνιστές». Υπότροφος και οικότροφος στο Αμερικάνικο Κολλέγιο, ο πρώτος Κρητικός και γιος αντιστασιακού δεν θα μείνει ώς το τέλος. Θα μαζέψει εμπειρίες αλλά θα επιλέξει να το εγκαταλείψει. Στο Ηράκλειο, ο «Κοραής», οι δρόμοι, ο Εργοτέλης, οι έρωτες, η Νομική στο Καποδιστριακό. Φοιτητικά χρόνια, ο Σύλλογος Κρητών Σπουδαστών στη Ζωοδόχου Πηγής (εκεί θα βρεθεί και η δική μας γενιά). Ταβερνεία και στέκια, οι παραστάσεις με τον Μίκη και τον Μάνο, το παρακράτος της Δεξιάς, η δολοφονία Λαμπράκη, ο πρώτος και δεύτερος ανένδοτος. Συγκράτησα κάτι άγνωστο στους πολλούς: το Ηράκλειο ήταν η μόνη πόλη στην Ελλάδα όπου έγινε με πρωτοβουλία της Νεολαίας του Κέντρου εκδήλωση καταγγελίας της δολοφονίας Λαμπράκη. Γραμματέας Κρήτης και Δωδεκανήσων ο Φ.Ι., είχε να αντιμετωπίσει και τον γνωστό καπετάνιο που δεν θέλει δα πολύ να καταλάβει ο αναγνώστης εκ Κρήτης (και όχι μόνον) στις σελίδες 148-150. «[…] Τι κάνεις εκεί, ρε; Ποιον ρώτησες για να κάνεις συγκέντρωση διαμαρτυρίας για το θάνατο ενός κομμουνιστή; […] να ανακοινώσεις αμέσως τη ματαίωση γιατί θα έρθω ο ίδιος εκεί να σου σπάσω τα μούτρα και τα πόδια». Και η συγκέντρωση έγινε στο Μεϊντάνι.

Οι αναφορές στους Παπανδρέου, τα λάθη και τις διαφωνίες τους, γίνονται με σεβασμό, σύντομες φράσεις και ούτε μια λέξη δεν περισσεύει αλλά ούτε και λείπει. Αλλο εντυπωσιακό η εμφάνιση και η βολιδοσκόπηση κεντρώων από Αμερικανό πράκτορα στην Κρήτη τον Μάρτιο του 1967 (οι βάσεις τους είναι ήδη εδώ…).

Η αντίσταση κατά της χούντας, η ομάδα τους, οι συνθήκες σε Ασφάλεια κ.λπ., οι εφιαλτικές ανακρίσεις, χωρίς μελοδραματισμούς και ηρωοποίηση, χωρίς κατηγορίες και καταγγελίες, μετράει μόνο ο αγώνας κατά της δικτατορίας. Οι δίκες στο στρατοδικείο, η ανάληψη της ευθύνης για τους ανήλικους της ομάδας από τον Φοίβο, ο θάνατος σε τροχαίο του εκλεκτού Γιαμαλάκη, κι ύστερα πια οι φυλακές: Αίγινα, Χαλκίδα, Κορυδαλλός.

Οι ποινικοί

Από τα ωραιότερα κεφάλαια του βιβλίου οι σχεδόν εκατό σελίδες αφιερωμένες στους ποινικούς κρατούμενους που συνάντησε στις φυλακές. Εξαιρετικός ποινικολόγος ο ίδιος από την αρχή της δικηγορικής του καριέρας, τους ξέρει, τους «κατανοεί», τους βοηθά. Είναι οι καταραμένοι της ζωής (-Ε, εσύ είσαι δικός μας, δικηγόρε, του φωνάζουν, όταν μάλιστα τραγουδήσουν μαζί παλιά ρεμπέτικα.)

Το βλέμμα του στις σελίδες της φυλακής τρυφερό, με χιούμορ, με θαυμασμό για τους παλιούς αριστερούς που συνάντησε στα κελιά, γράφει την ιστορία του Αργύρη Μπάρα, μιλά για τον Κύρκο, δεν ξεχνά όμως ούτε και πώς έστυψαν στο κελί τα σταφύλια του Πλατανιά για να βγάλουν κρασί. Ούτε τον υπαρχιφύλακα Νυσταζάκη ξεχνά και τη βοήθειά του στα χρόνια των φυλακών.

Η απόλυση, η επιστροφή, ο Παναγούλης στην Κρήτη, η Μεταπολίτευση. Η πολιτική σκηνή σε Αθήνα και Ηράκλειο, όλα ειπωμένα σε τόνο χαμηλό αλλά καθαρό, προσεκτικά, με ήθος, δεν κατακρίνει αλλά και δεν μασά τα λόγια του εκεί που πιστεύει ότι πρέπει να μιλήσει. Μεμψίμοιρος ούτε στιγμή, μια ζωή που είναι γεμάτη όχι μόνο από αγώνες αλλά και γλέντι, και κρασί (πολυήμερα τα γλέντια με τους βιολάτορες στην ανατολική Κρήτη), είχε εχθρούς και το ήξερε. Δεν μέμφεται κανέναν.

Βεβαίως, όταν κατέθεσε στη δίκη της «17 Νοέμβρη» ως μάρτυρας υπεράσπισης του Γ. Σερίφη, όντας βουλευτής του κυβερνώντος τότε ΠΑΣΟΚ, μεγάλη η αναστάτωση στο πολιτικό μας σύστημα. Η απάντησή του αποστομωτική: […] «δεν συγχωρώ την υπέρβαση εξουσίας από κανέναν». Αλλά και η θέση του απέναντι στην τρομοκρατία σε συνθήκες Δημοκρατίας απολύτως καθαρή. Αλλωστε αυτός είχε όπλα και εκρηκτικές ύλες στο σκαραβαίο του τη σωστή ιστορική στιγμή. Και το πλήρωσε με σχεδόν εφτά χρόνια φυλακή».

Ωσεί παρούσα

1968, άνοιξη, και στα όμορφα Χανιά ήρθε να ζήσει και να δουλέψει η γυναίκα του φυλακισμένου, αρχιτεκτόνισσα, γαλαζομάτα, κόρη του ευπατρίδη Λυγιδάκη. Πολλοί γύρισαν την πλάτη, κάποιοι την αγκάλιασαν κι ας ήξεραν πως είχε τους μπάτσους στο κατόπι της.

Φίλοι και αποκούμπι, κάτι «παράξενοι» άνθρωποι, φιλόλογοι, δικηγόροι, ο γελαστός αρχαιολόγος, και δώσ' του τα τραγούδια του Μίκη στον Πλατανιά, και για το μικρό κορίτσι -που γράφει τώρα εδώ- τα κόκκινα τριαντάφυλλα, τα βιβλία (ακόμα και Μίλοβαν Τζίλας διάβασα στα δεκαεφτά μου), η βραδιά με τον Παναγούλη πάνω από τη Σούδα - στη Νυχτερίδα του Μαχαιρίδη, ο πρώτος Αϊζενστάιν στην Αλκυονίδα, φοιτήτρια πια, όλα και για πολλούς «έφερναν στην ούγια» το όνομα Μαριώ Λυγιδάκη, η γυναίκα του Φοίβου.

Γιατί δεν είναι λίγο να είσαι μικρή και να ακούσεις την αφήγηση: «με πιάσανε και μένα, γραμμή στην Ασφάλεια, έφερε η πεθερά μου βελόνες να πλέκω. Ηρθαν και μου τις πήραν! Φοβόντουσαν, λέει, πως θα αυτοκτονήσω! Τόσο καταλάβαιναν». Εχεις δίκιο, αείμνηστη Μαριώ, τι να καταλάβουν οι διώκτες από ζωές γεμάτες, ζωές κερδισμένες.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η κόκκινη Ρόζα στην ελληνική βιβλιογραφία
Η παρουσία της Λούξεμπουργκ και του έργου της στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό ακολουθεί την ίδια αντιφατική και αποσπασματική πορεία και χρήση που είχε, λίγο πολύ, η τύχη της ίδιας και των γραπτών της. Την...
Η κόκκινη Ρόζα στην ελληνική βιβλιογραφία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από τα αποκαΐδια και τα χαλάσματα
Εχοντας ως κύριο θέμα της την πυρκαγιά του ’17 στη Θεσσαλονίκη, η συγγραφέας Φρειδερίκη Φαντίδου-Σιδηροπούλου δημιούργησε ένα άρτιο μυθιστόρημα, όπου το ατομικό γίγνεσθαι πλέκεται με το συλλογικό
Από τα αποκαΐδια και τα χαλάσματα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ρόλος του Τύπου και η αποστασία του 1965
55 χρόνια από τα Ιουλιανά Στο βιβλίο του Μανώλη Χαιρετάκη επιχειρείται η κάλυψη μιας υποφωτισμένης διάστασης της πολιτικής κρίσης του 1965: η καθοριστική σημασία των εφημερίδων στην πορεία προς τα Ιουλιανά και...
Ο ρόλος του Τύπου και η αποστασία του 1965
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν η Χολλυγούνδη αγαπούσε τα Χανιά
Ενας άγνωστος στους πολλούς ερευνητής με διακόσιες εβδομήντα σελίδες μεγάλου σχήματος δίνει τη χαρά και το μάθημα: η ακούραστη δουλειά, το μεράκι, η αγάπη, «Από τα Χανιά στη Χολλυγούνδη» του Λευτέρη Λαμπράκη.
Οταν η Χολλυγούνδη αγαπούσε τα Χανιά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κάτι κρυφό μυστήριο, 200 χρόνια μετά…
Η Κ. Μέρμηγκα στο τελευταίο της μυθιστόρημα «Κάτι κρυφό μυστήριο» δεν μας δίνει μόνο μια αρκετά μελετημένη βιογραφία του Καποδίστρια, μας μεταφέρει το αποτύπωμα μιας σπουδαίας ανθρώπινης διαδρομής στα ιστορικά...
Κάτι κρυφό μυστήριο, 200 χρόνια μετά…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Διάλογος για τις πόλεις με όχημα κτίρια και ιστορία
Το βιβλίο του Νίκου Βατόπουλου, εδράζεται στο ογκούμενο ενδιαφέρον για το δομημένο αστικό περιβάλλον. Η αρχιτεκτονική είναι μια αφορμή για να εισέλθει στην ιστορία των κατοίκων, να αφουγκραστεί το παρελθόν.
Διάλογος για τις πόλεις με όχημα κτίρια και ιστορία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας