Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ελεύθεροι, ασφαλείς ή ενσυναισθητικοί;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ελεύθεροι, ασφαλείς ή ενσυναισθητικοί;

  • A-
  • A+

Στο έργο του «Η αρχή της ασφάλειας», ο Φρεντερίκ Γκρο παρουσιάζει τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες η βιοασφάλεια στον μετανεωτερικό κόσμο χειραγωγεί το σύγχρονο άτομο. Το βιβλίο του καθηγητή πολιτικής φιλοσοφίας τoυ Ινστιτούτου Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού εκδόθηκε το 2012, την περίοδο έξαρσης της ισλαμιστικής τρομοκρατίας.

Τότε, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις λάμβαναν έκτακτες εξουσίες στο όνομα της προστασίας των πολιτών από την ισλαμιστική απειλή και ο Γάλλος συγγραφέας εξέφραζε τον φόβο μήπως ζήσουμε ξανά στιγμές που θα θυμίζουν το Παλαιό Καθεστώς με τα «lettres de cachet», τις περίφημες σφραγισμένες επιστολές όπου ο ένας θα κατέδιδε τον άλλο.

Ποιος μας απειλεί σήμερα; Ποιος φοράει μάσκα και γιατί όχι; Ποιος καταναλώνει αλκοόλ σε πλατεία μετά τα μεσάνυχτα, τα χρόνια της ποτοαπαγόρευσης με ωράριο; Ποιο είναι το όνομα και οι συντεταγμένες του επιχειρηματία που δεν εκκένωσε τον χώρο του εστιατορίου του αφότου το ρολόι χτύπησε 12;

Το ποινικό πεδίο επεκτείνεται ολοένα και περισσότερο, ενώ η προσωπική ζωή επιτηρείται. Η έκθεσή μας σε νέους κινδύνους του μετανεωτερικού κόσμου είναι, αναμφίβολα, εκείνη που «γεννά» τη βιοασφάλεια, η οποία –σύμφωνα με τον Γκρο– έχει τρεις διαστάσεις: προστασία, έλεγχο και ρύθμιση. Και αυτή, με τη σειρά της, προκαλεί τον κίνδυνο εμφάνισης νέων καταστάσεων εξαίρεσης και την επιβολή ενός ολοένα πιο ομοιόμορφου μοντέλου ζωής, όπου τα πλήθη ελέγχονται έτσι ώστε να γίνονται σεβαστές οι απαγορεύσεις.

Κατά πόσο, λοιπόν, η υγειονομική κρίση χρησιμοποιείται για τη «διαχείριση σωμάτων»; Ποια είναι τα όρια των έκτακτων εξουσιών των κυβερνήσεων για την προστασία μας από την απειλή του Covid; Πώς μπορούμε να επιλέξουμε ανάμεσα στο δικαίωμα της προστασίας της ζωής και σε εκείνο της υπεράσπισης της ελευθερίας; Πόσο ανθρωπιστικές είναι οι πολιτικές που εφαρμόζονται στο όνομα της ασφάλειας;

Η απάντηση μοιάζει να βρίσκεται στο ρητορικό ερώτημα που θέτει ο ίδιος ο Φ. Γκρο, ο σπουδαιότερος επιμελητής των έργων του Μισέλ Φουκό, στο βιβλίο του: «Αν το αίτημα για ασφάλεια δεν περιοριστεί στην παιδική ηλικία; Δεν θα μπορούσε τότε να αποτελέσει τον μοχλό μιας πολιτικής νουθεσίας; Και το κράτος δεν θα επιδίωκε να αναλάβει τη λειτουργία της προστασίας των ατόμων;». Στη συνέχεια, σε καταφατικό πλέον τόνο εξηγεί πως στη βιοασφάλεια του σύγχρονου κόσμου, «η προστασία και ο έλεγχος συνυπάρχουν κατά τη διαδικασία παρακολούθησης των ατόμων: Σας ελέγχουμε για να σας προστατεύουμε, σας προστατεύουμε για να σας ελέγχουμε».

Εχουμε ανάγκη από αυτή την προστασία; Σύμφωνα με τον Γκρο, τον φιλόσοφο που αντλεί επιχειρήματα και από την ψυχανάλυση, χρειαζόμαστε την προστασία των άλλων όσο είμαστε ανήλικοι –δηλαδή ευάλωτα παιδιά–, που έχουμε ανάγκη να νιώσουμε την ασφάλεια μέχρι να γίνουμε αυτόνομοι ενήλικες, ικανοί να αναλάβουμε ευθύνες.

Το δίλημμα των ενηλίκων: ελεύθεροι ή ασφαλείς;

Το «δίλημμα των ενηλίκων» που δείχνει να ζητά επίμονα απάντηση στα χρόνια του Covid είναι «ελευθερία ή ασφάλεια;». Για να απαντηθεί, ωστόσο, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί η πολυσημία του όρου «ασφάλεια». Τι σημαίνει «μένουμε ασφαλείς»; Ζούμε μια ζωή χωρίς κινδύνους; Αναδιπλωνόμαστε μέσα σε «άδεια οχυρά»; Χτίζουμε τείχη; Ελέγχουμε τις ροές και τις πανδημίες; Εξαλείφουμε όλες τις απειλές; Ή ζούμε με γαλήνη, έχοντας της αίσθηση πνευματικής και ψυχικής ηρεμίας;

Καθημερινά είμαστε πρωταγωνιστές ή μάρτυρες μιας «σκηνής» που μας φέρνει αντιμέτωπους με το δίπολο: ελευθερία ή ασφάλεια. Επιλέγουμε σκοπίμως την αφήγηση μιας ανώδυνης εκδοχής της βιοασφάλειας για να αναδείξουμε πως κάποιες αθώες ελευθεροκτόνες διατάξεις ενθαρρύνουν τον κοινωνικό διχασμό: Η πλατεία ήταν γεμάτη από παρέες που είχαν μοιραστεί σε τετράδες που προσθαφαιρούσαν καρέκλες, τα αντισηπτικά βρίσκονταν άτακτα πάνω στα τραπέζια, ανάμεσα στα ποτήρια που δεν είχαν αδειάσει. Το ρολόι χτύπησε 12, μπαρ και εστιατόρια άρχισαν να κατεβάζουν ρολά. Οι σερβιτόροι διαχύθηκαν στον χώρο ενθαρρύνοντας τους πελάτες να αποχωρήσουν. Είχαν ήδη, από ώρα, ζητήσει να πληρωθούν για να κλείσουν ταμείο. Αρκετοί στράφηκαν προς τα περίπτερα της περιοχής για να πιουν ένα τελευταίο ποτό ώσπου να ολοκληρώσουν την τελευταία συζήτηση που είχε μείνει στα μισά.

Ενημερώθηκαν, ωστόσο, πως η ποτοαπαγόρευση με ωράριο εφαρμόζεται ήδη στην Αθήνα του 2020. Κάποιος θέλησε να μείνει στο τραπέζι του εναντιωμένος στο προσωπικό. Ενας άλλος αποφάσισε να πάρει τον νόμο στα χέρια του και να τον αναγκάσει να αποχωρήσει. Με ύβρεις, απειλές και χειροδικία. Ενας τρίτος εξέφρασε την πρόθεση να καλέσει την αστυνομία για να τιμωρήσει παραδειγματικά τον μαγαζάτορα. Ο επιχειρηματίας τα έβαλε με τον σερβιτόρο, ο οποίος απολύθηκε. Και μια παρέα που παρακολουθούσε τη «σκηνή» από απόσταση άρχισε να ανεβάζει τους τόνους σε ύφος εριστικό καθώς υπήρχε διαφωνία: Προστασία της ζωής ή υπεράσπιση της ελευθερίας; Το δίπολο –που εκφράζεται άτακτα, άναρχα και όχι πάντα εύσχημα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στις παρέες με αφορμή τους νέους περιορισμούς– διχάζει ήδη τις δυτικές κοινωνίες.

Είναι βέβαιο πως για να μπορέσουμε να είμαστε ελεύθεροι, θα πρέπει να καταφέρουμε να παραμείνουμε ζωντανοί. Αν όμως ασκηθεί δίωξη κατά των ιδεών μας και όχι μόνο κατά των πράξεών μας, μήπως θα κινδυνεύουμε να επιστρέψουμε σε καιρούς σκοτεινούς όπου –όπως σημειώνει ο Γκρο– «η υπερίσχυση της αστυνομικής και στρατιωτικής ασφάλειας οδήγησε σε καταστάσεις εξαίρεσης, όπως τα ολοκληρωτικά και δικτατορικά καθεστώτα»;

Η επιδημία Covid-19 υπάρχει και οφείλουμε να μας προστατεύουμε από αυτήν. Η βιοασφάλεια εμπνέει, ωστόσο, μηχανισμούς ελέγχου και επιτήρησης. Ετσι, τα νεοφιλελεύθερα κράτη γίνονται αστυνομικά κράτη καθώς η αστυνομική και στρατιωτική ασφάλεια αποδεσμεύονται από τη νομική, κάτι που οδηγεί σε μόνιμη κατάσταση εξαίρεσης.

Τι ροκανίζει, συνεπώς, την ελευθερία μας, τη σωματική αλλά και την ψυχική μας υγεία; Θέλουμε να ζούμε σε ένα κράτος αστυνομικό ή σε μια κοινωνία υπεύθυνων ενηλίκων τόσο για τη δική μας ασφάλεια όσο και για την ασφάλεια των άλλων μέσα από ένα αίσθημα συμπόνιας και ενσυναίσθησης που θα μας κάνει υπεύθυνους για τις εύθραυστες ζωές μας; Αυτά είναι στην πραγματικότητα τα ερωτήματα που καλούμαστε να απαντήσουμε και όχι το αν είμαστε αρνητές ενός ιού ή όχι. Αλλά το αν ξέρουμε, αν θέλουμε και αν μας αφήνουν να είμαστε ενσυναισθητικοί. Και τότε ναι, ίσως μπορούμε να γίνουμε ελεύθεροι και ασφαλείς ενήλικες. Και σε αυτή την κοινωνία υπεύθυνων ενηλίκων είναι βέβαιο πως δεν θα υπάρχει χώρος για κανένα αστυνομικό κράτος.

ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Οσο και να προσπαθούν οι ειδικοί επιστήμονες να σας πείσουν για την τήρηση των μέτρων κάποια περίεργα στελέχη της κυβέρνησης επιδεικνύουν στο πανελλήνιο τη μη συμμόρφωσή τους προς αυτά.
Της Αλλοπάρ*
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Εσωτερικεύοντας την πανδημία
Εχουμε φτάσει στο σημείο, η κανονικότητα να μας εκπλήσσει. Και το πιο ενδιαφέρον στις ταινίες δεν είναι πια ούτε η πλοκή ούτε οι χαρακτήρες. Είναι το τίποτα.
Εσωτερικεύοντας την πανδημία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι μάσκες και το ταξικό πρόσημο της πανδημίας
Θα είμαι ξεκάθαρος ευθύς εξαρχής. Ναι στη χρήση της μάσκας όπως συστήνουν οι ειδικοί, χωρίς ενδοιασμούς. Ωστόσο θα πρέπει να γνωρίζουμε μέχρι ποιον βαθμό και αν μας προστατεύει επαρκώς η μάσκα.
Οι μάσκες και το ταξικό πρόσημο της πανδημίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ποιητής... εκ του προχείρου
Αχ, τι τα θέλετε, παιδιά, ήμασταν όλοι λάσκα και μας την εφορέσανε ξανά μανά τη μάσκα! Σε κάθε πλέον μαγαζί, σε κάθε κλειστό χώρο κιλά ιδρώτα χύνοντας από τον κάθε πόρο τη μάσκα, φευ, αν θες να μπεις, φίλε...
Ποιητής... εκ του προχείρου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας