Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Διακοπές παρέα με τον Καμί
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Διακοπές παρέα με τον Καμί

  • A-
  • A+
Μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να πιστεύουμε στην απόλυτη εξουσία της λογικής;

«Αγγίζοντας το παράλογο, προσπαθώντας να ζήσει με συνέπεια, ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται πάντα πως το πιο δύσκολο πράγμα στον κόσμο είναι να διατηρήσει τη συνείδησή του. Σχεδόν πάντοτε, οι περιστάσεις το εμποδίζουν, γιατί πρέπει να ζήσει με διαύγεια σ’ έναν κόσμο όπου βασιλεύει ο διασκορπισμός...» γράφει ο Αλμπέρ Καμί στα «Σημειωματάρια, Βιβλίο δεύτερο Ιανουάριος 1942-Μάρτιος 1951» (Πατάκης) που κυκλοφόρησαν πρόσφατα. Σημειώσεις στα Τετράδιά του τα αποκαλούσε. Κυρίως πρόκειται για θραύσματα σκέψεων του Γάλλου συγγραφέα και διανοητή.

Για την ιστορία αξίζει να πούμε πως όταν έγραφε αυτές τις σημειώσεις περνούσε και μια από τις πιο ενδιαφέρουσες δημιουργικές του περιόδους. Ο Β΄ Παγκόσμιος ισοπέδωνε πληθυσμούς, ο Καμί ήταν στην αντίσταση ενάντια στη γερμανική κατοχή και, κατά τη διάρκειά της, εξέδωσε το πρώτο σπουδαίο έργο του, το μυθιστόρημα «Ο Ξένος» (1942). Ο μεγεθυντικός του φακός εστίασε στην αλλοτρίωση του ανθρώπου του 20ού αιώνα μέσα από το πορτρέτο ενός «ξένου» καταδικασμένου σε θάνατο όχι τόσο επειδή πυροβόλησε έναν Αραβα, αλλά επειδή αρνείται να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις της κοινωνίας. Τον ίδιο χρόνο εκδόθηκε το φιλοσοφικό του δοκίμιο «Ο Μύθος του Σίσυφου», που αναλύει μία αντίληψη του παραλόγου. Εκείνη την εποχή παντρεύτηκε σε δεύτερο γάμο την πιανίστα και μαθηματικό Φρανσίν Φορ, η οποία του χάρισε δυο κόρες.

Το παράλογο γίνεται η δεύτερη φύση του. Το προσεγγίζει, το αναλύει.

«Το μυστικό του σύμπαντος μου: Να φαντάζομαι τον Θεό δίχως την ανθρώπινη αθανασία του».

Σχολιάζει τον Σταντάλ, τον Φλομπέρ, τον Ζιντ, τον Μοντέν και άλλους παλιότερους και σύγχρονούς του. Είναι πάντα σε έναν διαρκή νοητό διάλογο μαζί τους που τον κρατάει σε διαρκή εγρήγορση. Τα δεινά του λαού τον συγκινούν: «Γάλλοι εργάτες - οι μόνοι με τους οποίους νιώθω καλά, που επιθυμώ να γνωρίσω και να τους “ζήσω”. Μου μοιάζουν».

Στο τέλος του Αυγούστου του 1942 γράφει για τη λογοτεχνία όπως την αντιλαμβάνεται. Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, έχει σημασία αυτή του η θεώρηση: «Λογοτεχνία. Προσοχή με αυτήν τη λέξη. Να μην την προφέρουμε πολύ γρήγορα. Αν αφαιρούσαμε τη λογοτεχνία από τους μεγάλους συγγραφείς, θα αφαιρούσαμε πιθανόν ό,τι πιο προσωπικό έχουν. Λογοτεχνία=Νοσταλγία. Ο ανώτερος άνθρωπος του Νίτσε, η άβυσσος του Ντοστογιέφσκι, η αναίτια πράξη του Ζιντ, κτλ.,κτλ.»

Εκείνα τα χρόνια, ο Καμί εξέδωσε και ένα άλλο εμβληματικό βιβλίο για τη σύγχρονη λογοτεχνία, την «Πανούκλα» (1943). Αρκετές σημειώσεις του μιλούν για τους προβληματισμούς και τις ανησυχίες του γι’ αυτό το σπουδαίο μυθιστόρημα. «Πανούκλα... Και ότι κάθε φορά που διάβαζα μια ιστορία πανούκλας, από τα βάθη μιας καρδιάς μολυσμένης από τις ίδιες της τις εξεγέρσεις και από τις βιαιότητες των άλλων, υψωνόταν μια ξεκάθαρη φωνή που έλεγε πως υπήρχαν παρ’ όλα αυτά στους ανθρώπους περισσότερα πράγματα να θαυμάσεις παρά να περιφρονήσεις. Και ότι ο καθένας την κουβαλά μέσα του, την πανούκλα, γιατί κανέναν μα κανέναν στον κόσμο δεν αφήνει άθικτο. Και ότι ο καθένας πρέπει να είναι άγρυπνος φρουρός του εαυτού του, για να μην αφεθεί, σε μια στιγμή αφηρημάδας, να ξεφυσήσει την ανάσα του στο πρόσωπο ενός άλλου και να του κολλήσει τη μόλυνσή του».

Ο πιο επίκαιρος λόγος για τον πρωτόγνωρο Δεκαπενταύγουστο που πέρασε, με μια μολυσματική επιδημία να μαστίζει όλο τον πλανήτη. «Ο τίμιος άνθρωπος, αυτός που δεν μολύνει κανέναν, είναι αυτός που αφαιρείται λιγότερο».

Φαντάζομαι πως θα ακολουθήσει και τρίτο βιβλίο από τα σημειωματάρια του.

Τι να έγραφε για την «Πτώση»; Ή για το «Ο επαναστατημένος άνθρωπος» που προκάλεσε σκληρές διαμάχες μεταξύ των μαρξιστών της εποχής του. Τον Απρίλιο του 1955 βρέθηκε και στην Αθήνα και συμμετείχε σε εκδήλωση στο Γαλλικό Ινστιτούτο για «Το μέλλον του ευρωπαϊκού πολιτισμού». Από τότε οραματιζόταν μια ενωμένη Ευρώπη.

Τραγικό το τέλος του σπουδαίου φιλοσόφου. Σε ένα αυτοκινητικό δυστύχημα έχασε τη ζωή του. Το παράλογο και πάλι εδώ, αφού συχνά πυκνά έλεγε «πως δεν υπάρχει τίποτα πιο σκανδαλώδες από τον θάνατο ενός παιδιού και τίποτα πιο παράλογο από τον θάνατο σε τροχαίο δυστύχημα».

Διαβάζοντας μέσα στο προ-δεκαπενταυγουστιάτικο θέρος τις σημειώσεις του κοιτάζω με προβληματισμό το κινητό που είναι δίπλα μου. Κάποτε τα σημειωματάρια ήταν το μέρος που κρύβαμε την καθημερινότητά μας, από λίστες μέχρι σκέψεις. Τα αντικατέστησαν τα έξυπνα κινητά. Μα δεν έχουν διόλου τη γοητεία και την ατμόσφαιρα των τετραδίων.

Τα κείμενα που περιέχονται εδώ, στα άδυτα της σκέψης του Καμί είναι άλλοτε μεγάλα, άλλοτε μικρά, και άλλοτε είναι μόνο μια φράση. Κυρίως είναι κάτι που δεν ήθελε να ξεχάσει. Αναρωτιέμαι αν θα συμφωνούσε, όταν τα έγραφε, στη δημοσιοποίησή τους. Αλλά σκέφτομαι πως τίποτα δεν θα ήταν παράξενο τότε γι’ αυτόν. Πιο πολύ με βεβαιώνει αυτό το απόσπασμα: «Το μόνο σύγχρονο πρόβλημα: Μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να πιστεύουμε στην απόλυτη εξουσία της λογικής; Παρά τις ορθολογιστικές αυταπάτες, ακόμα και τις μαρξιστικές, όλη η ιστορία του κόσμου είναι η ιστορία της ελευθερίας. Πώς θα μπορούσαν να προσδιοριστούν οι δρόμοι της ελευθερίας; Αναμφίβολα, είναι λάθος να πούμε πως αυτό που προσδιορίστηκε είναι αυτό που έπαψε να ζει. Αλλά το μόνο προσδιορισμένο είναι αυτό που έζησε. Ο ίδιος ο Θεός, αν υπήρχε, δεν θα μπορούσε να τροποποιήσει το παρελθόν. Αλλά το μέλλον δεν του ανήκει ούτε λιγότερο ούτε περισσότερο απ’ ό,τι στον άνθρωπο».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
Η πυκνή, «ζωντανή» γραφή του συγγραφέα στις περισσότερες σελίδες του βιβλίου, σε καθιστά μάρτυρα των γεγονότων. Σε κατεβάζει στους δρόμους της οργής, στους δρόμους των ταραγμένων εκείνων ημερών.
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
Ενα μικρό σπαρακτικό βιβλίο μάς χάρισε πρόσφατα η ποιήτρια Μαρία Λαϊνά. Το «Τι όμορφη που είναι η ζωή» Η ηρωίδα της σ’ έναν μονόλογο, μια εκ βαθέων εξομολόγηση, μας μιλάει για τις αναμνήσεις της.
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
Ο Γ. Μπέκας ζει στο Βερολίνο, είναι πολιτολόγος, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Τα έργα του έχουν ανέβει στις σκηνές του Maxim Gorki Theater, του Theater Augsburg, καθώς και στην Πειραματική Σκηνή του...
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο»
Η υπόθεση του «Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο» είναι φαινομενικά συνηθισμένη στην αμερικανική λογοτεχνία: Δυο αγόρια μεγαλώνουν αγαπημένα σε μια αγροτική περιοχή. Ενας φόνος και μια αυτοκτονία θα διαλύσουν τη σχέση...
«Αντίο τώρα, τα λέμε αύριο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η βαθιά συγκίνηση είναι η μαμή της τέχνης»
Τα «Διηγήματά» της, που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Καστανιώτη αμέσως μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων για τον κορονοΐό, ήταν η αφορμή για αυτήν την συνέντευξη. Καθώς ετοιμάζω τις ερωτήσεις έχω δεκάδες...
«Η βαθιά συγκίνηση είναι η μαμή της τέχνης»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ψυχανατόμος των καιρών
Μαζί με τον Ζοζέ Σαραμάγκου και τον Ζοζέ Καρντόζο Πίρες, ο Αντούνες συμπληρώνει την τριάδα των κορυφαίων σύγχρονων Πορτογάλων συγγραφέων. Ομως ο Αντούνες, ψυχίατρος ο ίδιος, στέκεται με περισσότερο πάθος στην...
Ο ψυχανατόμος των καιρών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας