Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πλατεία Ομονοίας και ο Μεγάλος Περίπατος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πλατεία Ομονοίας και ο Μεγάλος Περίπατος

  • A-
  • A+

Από τη δεκαετία του ’60 χρονολογούνται οι πρώτες προτάσεις ειδημόνων για το μέλλον της Αθήνας και τη σχέση του με την αντιμετώπιση της κυκλοφορίας λόγω και της ταχύρρυθμης μεταπολεμικής της ανάπτυξης (Κ. Δοξιάδης, μελέτη W. Smith κ.λπ.). Τη δεκαετία του ’80 ξεκινούν οι πρώτες πεζοδρομήσεις από τον Στ. Μάνο, το ’90 με το «σπάσιμο της ασφάλτου» και το τραμ της Αθήνας από τον Αντ. Τρίτση, μετέπειτα από την ΕΑΧΑ με αναπλάσεις και διαπλατύνσεις πεζοδρομίων και πεζοδρομήσεις. Στη συνέχεια και μέχρι σήμερα, με τη διενέργεια διαγωνισμών και την εκπόνηση ποικίλων ερευνητικών προγραμμάτων και μελετών προς την κατεύθυνση της σταδιακής απαλλαγής του κέντρου της πόλης από τη διαμπερή υπερτοπική κυκλοφορία και της απόδοσης του στον πεζό, το ποδήλατο και το τραμ.

Είναι πλέον σαφές ότι το Ι.Χ. αυτοκίνητο και η σχετική νοοτροπία για τη συνεχή και εμμονική χρήση του, απουσία περιορισμών (πλην του δακτυλίου στην Αθήνα, ο οποίος έχει από χρόνια πάψει να αστυνομεύεται ουσιαστικά), ελέγχων και κυρώσεων, το έχει πλέον καταστήσει, μαζί με την ασυδοσία των δικύκλων και την αδιανόητη ηχορρύπανση και επικινδυνότητα που προκαλούν, δυνάστη των ελληνικών πόλεων και οικισμών.

Συνεπώς η γενική στόχευση της πρωτοβουλίας του σημερινού Δήμου Αθηναίων για την αντιμετώπιση του καθοριστικού αυτού προβλήματος είναι φυσικό να δέχεται κατ’ αρχήν τη στήριξη των αρμοδίων επιστημόνων (πολεοδόμων, συγκοινωνιολόγων, αρχιτεκτόνων, κοινωνιολόγων και κοινωνικών ψυχολόγων, περιβαλλοντολόγων, ιστορικών κ.λπ.) αλλά και σημαντικού μέρους των πολιτών που γνωρίζουν και έχουν ευαισθητοποιηθεί για τα προβλήματα της Αθήνας.

Ωστόσο ο τρόπος σχεδιασμού και υλοποίησης της δοκιμαστικής φάσης των συγκεκριμένων προτάσεων που φέρουν τον γενικό τίτλο «Μεγάλος Περίπατος» αλλά και η ανάπλαση της πλατείας Ομονοίας προκαλούν ένα σχετικό προβληματισμό.

Οπως είναι γνωστό, η κείμενη νομοθεσία ρητά προβλέπει για τη διαμόρφωση μείζονος σημασίας δημόσιων χώρων στις ελληνικές πόλεις την υποχρεωτική διενέργεια Αρχιτεκτονικών Διαγωνισμών.

Στην περίπτωση του «Περιπάτου», όπως και στην προηγηθείσα της πλ. Ομονοίας, υιοθετήθηκε από τον Δ. Αθηναίων με τη συναίνεση των συναρμόδιων υπουργείων μια πρωτόγνωρη λογική fast-track χωρίς τη γνωστοποίηση της ταυτότητας των υπευθύνων αρχιτεκτόνων και πολεοδόμων και με γενική αιτιολόγηση του κατεπείγοντος των παρεμβάσεων λόγω πανδημίας! Εκ του αποτελέσματος όμως κρίνεται ότι και αυτή η αφανής συμμετοχή αρμοδίων μελετητών υπήρξε ισχνή.

Εξ άλλου προκαλεί μεγάλη εντύπωση η ταχύτητα λήψης των σχετικών αποφάσεων για νευραλγικά θέματα μεγάλης κλίμακας και σημασίας της Αθήνας, όταν γνωρίζουμε π.χ. ότι επί ένα χρόνο η ίδια δημοτική αρχή δεν προωθεί την υλοποίηση σχετικής πρότασης της αρμόδιας υπηρεσίας της του 5/2017 ελάχιστης κλίμακας και δαπάνης σε σχέση με τον «Περίπατο». Αυτή, με ανάλογη λογική, αποσκοπεί στην απαγόρευση της διαμπερούς υπερτοπικής κυκλοφορίας από Συγγρού και Φραντζή προς Πειραιώς και Ιερά Οδό (όπως ίσχυε πάντα στο παρελθόν) διά μέσου περιοχής αμιγούς κατοικίας του Κουκακίου, που έτυχε της έγκρισης όλων των αρμοδίων φορέων και για την οποία δημοσιεύτηκε σχετικό ΦΕΚ προ διετίας.

Η πρόταση αφορά την οδό Φιλοπάππου, δρόμο με πληθώρα διατηρητέων κτιρίων σε άμεση σχέση με την Διον. Αρεοπαγίτου και τον λόφο Φιλοπάππου, που στηρίχτηκε από τις υπογραφές 135 κατοίκων και της οποίας το κόστος υλοποίησης αφορά την τοποθέτηση... 3-4 απαγορευτικών πινακίδων!

Επανερχόμενοι στις παραπάνω προτάσεις fast-track του δήμου επισημαίνουμε κατ’ αρχήν ότι:

1. Στην Ομόνοια (όπου το ότι ο προηγηθείς αρχ. διαγωνισμός του 1997 δεν έδωσε λύση οφείλεται στον τρόπο που διενεργήθηκε και τα μεθεόρτιά του και όχι ασφαλώς στον ίδιο τον θεσμό) χάθηκε μεταξύ άλλων για μια ακόμη φορά η ευκαιρία ενοποίησής της με τον άξονα των Αθηνάς-3ης Σεπτεμβρίου που περιλαμβάνει και τις πλατείες Μοναστηρακίου, Κοτζιά και Βικτωρίας.

Αντίθετα η διαμόρφωση οδήγησε στη δημιουργία ενός ανοίκειου και εσωστρεφούς περάσματος διέλευσης λίγων πεζών εκατέρωθεν ενός «déjà vu» προ 60 ετών σιντριβανιού σε σμίκρυνση, ασύνδετου με την πόλη αλλά και με το πνεύμα του «Περιπάτου» που ακολούθησε μόλις έπειτα από ένα μήνα.

Πόρρω απέχει το τελικό αποτέλεσμα από τις απαιτήσεις διαμόρφωσης της 2ης σημαντικότερης και ιστορικότερης πλατείας της πόλης ως τόπου συνάντησης και παραμονής των κατοίκων (και όχι μόνο της Αθήνας ) όλων των ηλικιών όπως λειτούργησε επί 114 χρόνια (1846-1960) και ιδιαίτερα όταν η επιτυχία αυτού του στόχου αποτελεί το κύριο ζητούμενο του «Περιπάτου».

2. Στον «Μεγάλο Περίπατο» διαπιστώνεται η υλοποίηση σε κλίμακα 1:1 προκαταρκτικών ροών κυκλοφοριακού χαρακτήρα χωρίς αναγνωρίσιμη χωρική επεξεργασία και επίλυση τους σε επίπεδο Πολεοδομικού, Αστικού και Αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και ανάλογο διάλογό τους με την πόλη.

Οι διαγραμματικές υποθετικές ροές «διακοσμούνται» με δεκάδες ζαρντινιέρες και με πολυάριθμους ξενόφερτους φοίνικες που διατάσσονται δίπλα στην υφιστάμενη υψίκορμη δενδροστοιχία βραχυχιτώνων της «Μ. Βρεταννίας» (που χρειάζεται συμπλήρωση) και του ΜΤΣ εν μέρει, για να προσδώσουν ιδιαίτερη έμφαση. Εύλογα το αποτέλεσμα, σαν προκαταρκτικό δείγμα γραφής της όλης πρωτοβουλίας, προκάλεσε την αντίδραση των ειδικών και όχι μόνο.

Και τίθεται πλέον το ερώτημα του κατά πόσον μπορεί η αποδεκτή ως προς τον γενικό της στόχο πρωτοβουλία του δήμου, που έχει αποτελέσει ήδη αντικείμενο πλειάδας παλαιοτέρων προτάσεων να προωθηθεί με την ανάλογη υπεύθυνη και εμπεριστατωμένη θεώρηση της υλοποίησής της, αξιοποιώντας και τη συσσωρευμένη εμπειρία από όλα όσα προηγήθηκαν.

Σε ό,τι αφορά το νομοθετικό κενό για τη μη διενέργεια αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, αυτό θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με την αξιοποίηση και επικαιροποίηση του 1ου βραβείου του Διαγωνισμού «Αθήνα ξανά» του 2013 σαν αφετηριακή μελέτη, πλαισιουμένου από την προηγηθείσα μελέτη του τραμ του Αντ. Τρίτση του 1991, εφόσον αυτό είναι σκόπιμο να επεκταθεί και προς βορρά στην Πατησίων, ως συμπληρωματικό προς το μετρό μέσο σταθερής τροχιάς. Το σύνολο του έργου μπορεί στη συνέχεια να αντιμετωπιστεί σαν φυσική προέκταση αυτού του αρχικού πυρήνα.

Σε γενικές γραμμές προτείνονται μεταξύ άλλων και οι ακόλουθες γενικές κατευθύνσεις για την όλη παρέμβαση:

1. Η θέσπιση κινήτρων για την προστασία και την επαναφορά της κατοικίας, που σήμερα έχει επικίνδυνα συρρικνωθεί, σε ολόκληρο το Ιστορικό Τρίγωνο Κλεάνθη και γενικά τη διασφάλιση της χρονικής και χωρικής πολυλειτουργικότητάς του (εμπόριο, διοίκηση, υπηρεσίες, αναψυχή κ.λπ.), όπως και των γειτονικών του συνοικιών (Κολωνάκι, Νεάπολη, Εξάρχεια, Γεράνι, Μεταξουργείο, Γκάζι κ.λπ.)

2. Ο έλεγχος της επέκτασης των τουριστικών εγκαταστάσεων στην ίδια περιοχή προς αποφυγή της βαθμιαίας διαμόρφωσης ενός μονολειτουργικού χαρακτήρα «τουριστικού χωριού» στην καρδιά της πόλης με καθορισμό της σχετικής φέρουσας ικανότητάς του.

3. Η επέκταση του δικτύου τραμ προς βορρά και η σύνδεση των κεντρικών ποδηλατοδρόμων με το ευρύτερο προβλεπόμενο δίκτυο του ΣΒΑΚ.

4. Η παράλληλη και ταχύρυθμη προώθηση της νέας γραμμής 4 του μετρό, που στο κεντρικό τμήμα της αναπτύσσεται κατά μήκος της οδού Ακαδημίας, προς περαιτέρω μείωση της χρήσης του Ι.Χ. στο κέντρο της πόλης.

5. Η αντιστοίχηση των προτεινομένων οδεύσεων πεζών και ποδηλάτων με τις αντίστοιχες προβλεπόμενες ροές τοπικών και υπερτοπικών χρηστών ανά ώρα και κατεύθυνση κατά την διάρκεια του 24ωρου και την αποφυγή δημιουργίας ασαφών πλεονασμάτων, ιδιαίτερα στις περιοχές που στερούνται κατοικίας (Β. Ολγας, Β. Αμαλίας κ.λπ.)

6. Η ανάδειξη των σημαντικών κτιρίων-τοπόσημων της περιοχής με ανάλογο σχεδιασμό της παρέμβασης όπως η «Μ. Βρεταννία», το ΜΤΣ, η Τράπεζα Ελλάδος, η τριλογία Χάνσεν, το «Ρεξ» κ.λπ.

7. Η διασφάλιση του βιοκλιματικού και αειφορικού χαρακτήρα της ανάπλασης ως προτύπου για όσες ακολουθήσουν στην συνέχεια.

8. Η ένταξη οργανικών και λειτουργικών φυτεύσεων με έμφαση στην Αττική χλωρίδα με ανάλογη κηποτεχνική μελέτη για τη διασφάλιση της άρρηκτης σχέσης της με την όλη διαμόρφωση σε συνδυασμό και με την παρουσία του νερού.

9. Η αποφυγή της υπερεκτίμησης των προβλεπομένων ροών πεζών που θα οδηγούσε στην επακόλουθη κατάληψη των διατιθεμένων διαδρομών και επιφανειών από τραπεζοκαθίσματα και σχετικές θορυβώδεις ή μη χρήσεις κατά μήκος της ανάπλασης, όπως πάγια συμβαίνει στη χώρα μας (βλ. Δ. Αρεοπαγίτου, Μακρυγιάννη, Πλάκα, παραλιακό μέτωπο κ.λπ.) Το αποτέλεσμα θα είναι η καφενοποίηση και της ιστορικότερης περιοχής του κέντρου. Οι χρήσεις αυτές πρέπει να περιοριστούν στα ισόγεια των παρόδιων κτιρίων σαν πρόσθετο κίνητρο για το ζωντάνεμα της περιοχής.

10. Γενικότερα όμως και καταληκτικά, επισημαίνεται ότι η πρόταση πρέπει εγκαίρως να τεθεί υπ’ όψιν όλων των συναρμόδιων συλλογικών φορέων (ΤΕΕ, ΣΑΔΑΣ, ΣΕΠΟΧ, ΕΑ, ΕΑΕ, ΣΕΣ κ.λπ.) προκειμένου να υπάρξει η απαραίτητη ταχύρρυθμη μεν, αλλά πολυφωνική και συμπληρωματική συμβολή και σύμφωνη γνώμη τους μέσα από μια ανοικτή διαβούλευση. Αυτή θα συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της τελικής μορφής της παρέμβασης, που θα καθορίσει για τις επόμενες δεκαετίες τον χαρακτήρα και τις προτεραιότητες της πόλης για μια νέα και διαφορετική Αθήνα αφιερωμένη στους πολίτες της, όλων των ηλικιακών και εισοδηματικών κατηγοριών.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η γειτονιά που αλλάζει μέσα στον χρόνο
Tα Εξάρχεια εξαιτίας της μεγάλης διέλευσης κόσμου είναι ο χώρος για να εκφραστούν πολλές και διαφορετικές απόψεις, που με έναν «περίεργο» τρόπο συνυπάρχουν
Η γειτονιά που αλλάζει μέσα στον χρόνο
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Περπατάμε ανέμελα στην Πανεπιστημίου
«Μεγάλος Περίπατος»: βρίθει ωραιοποιήσεων η μηνιαία αποτίμηση των συγκοινωνιολόγων. Eίναι να απορείς σε ποια πόλη ζουν... Μόνο που ακόμα δεν έκαναν αποτίμηση εργαζόμενοι και καταστηματάρχες.
Περπατάμε ανέμελα στην Πανεπιστημίου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο λαϊκισμός του σιντριβανιού
Ενα αίσθημα παρελθοντολαγνείας κατακλύζει κοινωνικά δίκτυα και ιντερνετικά sites. Ρετρό εικόνες και φωτογραφίες μαζί με παλιές ανέκδοτες ιστορίες παρουσιάζουν έναν ιδανικό κόσμο σε παρελθόντα χρόνο.
Ο λαϊκισμός του σιντριβανιού
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πώς και γιατί ο Υψηλάντης πήρε τη θέση του Ξάνθου
Αν η σημερινή κατάντια της πλατείας Φιλικής Εταιρείας δείχνει την αδιαφορία των δημοτικών αρχόντων, η εμφάνιση, εξαφάνιση, τοποθέτηση και ανατοποθέτηση των προτομών που εικονίζουν τους ιδρυτές της δείχνουν τη...
Πώς και γιατί ο Υψηλάντης πήρε τη θέση του Ξάνθου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πλατεία Ψυρρή
Στο ιστορικό κέντρο της πόλης, κοντά στο Μοναστηράκι, απλωμένη γύρω από την πλατεία Ηρώων, η γειτονιά πήρε το όνομά της από την οικογένεια Ψυρρή, η οποία είχε μετακομίσει εκεί επί Τουρκοκρατίας από τα Ψαρρά....
Πλατεία Ψυρρή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γιουσουρούμ
Στο κέντρο της Αθήνας, στο Μοναστηράκι, στην πλατεία Αβησσυνίας, γίνεται ακόμα το «γιουσουρούμ», δηλαδή το παζάρι. Πήρε το όνομά του από την οικογένεια του Νώε ή Ηλία Γιουσουρούμ, ενός Εβραίου από τη Σμύρνη...
Γιουσουρούμ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας