Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
(Η Αγία του Θεού) Σοφία
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

(Η Αγία του Θεού) Σοφία

  • A-
  • A+

«Σοφία», σύμφωνα με το Μείζον Ελληνικό Λεξικό, είναι η ιδιότητα κάποιου να συνθέτει πείρα και γνώσεις για να σχηματίσει ορθές κρίσεις και να παίρνει σωστές αποφάσεις. Είναι επίσης η πολυμάθεια, η πολυγνωσία, και εντέλει, σοφία είναι η ιδιότητα του Θεού να κατέχει τη γνώση των πάντων και να έχει ορθή κρίση. Σε αντίθεση με τη «λαϊκή σοφία», που είναι το καταστάλαγμα της πείρας και των γνώσεων ενός ολόκληρου λαού, αυτός ο τελευταίος ορισμός της σοφίας είναι εκείνος που μας ενδιαφέρει – η Αγία του Θεού Σοφία.

Και στις τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες η σοφία είναι μια ιδιότητα του Θεού. Ο Δαβίδ, στον Ψαλμό 103, το είχε πει όμορφα: «ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα Σου Κύριε, πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας, ἐπληρώθη ἡ γῆ τῆς κτήσεώς Σου». Στο βιβλίο των Παροιμιών της Παλαιάς Διαθήκης υπάρχει η φράση «αρχή σοφίας φόβος Κυρίου», που δηλώνει το πεπερασμένο της ανθρώπινης σοφίας σε σχέση με εκείνη του Θεού. Στον βουδισμό, αυτή η θεία σοφία ονομάζεται «σουνιάτα», ενώ στον ινδουισμό, η αντίστοιχη λέξη είναι «βίντια».

Η λέξη σοφία παράγεται από το αρχαίο επίθετο «σοφός», που σημαίνει αυτόν που γνωρίζει πολλά, που έχει σωστή και δίκαιη κρίση, τον πολυμαθή, τον ευφυή, αυτόν που έχει σοφία. Η ετυμολογία της λέξης είναι άγνωστη, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας. Ωστόσο, το Βικιλεξικό ετυμολογεί τη σοφία και τον σοφό από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *sap- που σημαίνει «προσπαθώ, επιτυγχάνω».

Ομόρριζες με τη σοφία είναι κάποιες ενδιαφέρουσες λέξεις, όπως το ρήμα σοφίζομαι, (επινοώ, σκαρφίζομαι) και ο σοφιστής, που από ευρυμαθής δάσκαλος στην αρχαιότητα κατήντησε να σημαίνει τον απατεώνα, τον κατεργάρη, αυτόν που εξαπατά με τις λέξεις. Από αυτόν τον σοφιστή έχουμε και το κομψό γαλλικό επίθετο «σοφιστικέ» (sofistique), δηλαδή ο εξεζητημένος, ο επιτηδευμένος. Ακόμα, από τη «σοφία» έχει πάρει το όνομά της και η πρωτεύουσα της Βουλγαρίας, η Σόφια. Η ονομασία της οφείλεται στον βυζαντινό ναό της Αγίας Σοφίας, τον οποίο οι Οθωμανοί ναι μεν μετέτρεψαν σε τζαμί κατά τον 14ο αιώνα, έδωσαν όμως το όνομά του στην πόλη (Sofiya, στα τουρκικά).

Αυτό δίνει μια ωραία πάσα για να πάμε στον Ναό της Αγίας του Θεού Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη, στον τρίτο, κατά σειρά, καθεδρικό ναό με το ίδιο όνομα, στον ίδιο χώρο. Η πρώτη Αγία Σοφία χτίστηκε επί Κωνστάντιου Β’ το 360, αλλά καταστράφηκε από πυρκαγιά. Η δεύτερη εγκαινιάστηκε το 415 από τον Θεοδόσιο Β’, αλλά πυρπολήθηκε κι αυτή, κατά τη Στάση του Νίκα, το 532. Τα θυρανοίξια της Αγίας Σοφίας που βλέπουμε σήμερα έγιναν με μεγάλη επισημότητα στις 27 Δεκεμβρίου του 537 από τον Ιουστινιανό, ο οποίος, όταν αντίκρισε το λαμπρό εσωτερικό της, λέγεται ότι αναφώνησε «Δόξα τω Θεώ τω καταξιώσαντί με τοιούτον έργον επιτελέσαι. Νενίκηκά σε, Σολομών!», εννοώντας, μέσα στην υπερηφάνειά του, πως ξεπέρασε τον βιβλικό βασιλιά Σολομώντα και τον ονομαστό Ναό του.

Ο εμβληματικός για τον Χριστιανισμό της Ανατολής ναός με τον καιρό, με τους αιώνες, μυθοποιήθηκε και εξιδανικεύτηκε, ενώ τα πολλά ονόματά του μαρτυρούν, σαν ορόσημα, την ιστορική του διαδρομή. Η Αγία του Θεού Σοφία λοιπόν, η «Μεγάλη Εκκλησία», έγινε για τον λαό, για τους πολλούς, που ήθελαν να εξοικειωθούν με αυτόν τον γιγαντιαίο ναό, «Αγιά-Σοφιά», με τους τόνους στη λήγουσα. Οι Σταυροφόροι, και λοιποί άρπαγες Δυτικοευρωπαίοι, που από το 1204 μέχρι το 1261 είχαν καταλάβει την Κωνσταντινούπολη, είχαν μετατρέψει την Αγία Σοφία σε ρωμαιοκαθολικό ναό, ονομάζοντάς την Sancta Sophia ή Sancta Sapientia, κάτι που δεν τους εμπόδισε να τη λεηλατήσουν στεγνά. Οι Οθωμανοί, που άλωσαν την Πόλη το 1453, έκαναν την Αγιά Σοφιά τζαμί: το Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi, που σημαίνει Μέγα Τζαμί της Αγίας Σοφίας. Η Αγία Σοφία παρέμεινε ισλαμικό τέμενος μέχρι το 1934, όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ τη μετέτρεψε σε μουσείο, το Ayasofya Müzesi.

Ομως, στις 10 Ιουλίου του 2020 το Συμβούλιο Επικρατείας της Τουρκίας αποφάσισε υπέρ της δυνατότητας επιστροφής της Αγίας Σοφίας στο προηγούμενο καθεστώς του τεμένους. Αμέσως ο Τούρκος πρόεδρος υπέγραψε τη σχετική απόφαση και δύο βδομάδες μετά, στις 24 Ιουλίου, πραγματοποιήθηκε, μετά από 86 χρόνια, η πρώτη προσευχή στο Τζαμί της Αγίας του Θεού Σοφίας, παρουσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Πολλές ήταν οι αντιδράσεις γι’ αυτή την πολιτική πράξη του Τούρκου προέδρου, παγκοσμίως. Ωστόσο, δεν έλειψε και η διεθνής υποστήριξη της απόφασής του, την οποία χαιρέτισαν η «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», το Ιράν, το Ομάν, η Αραβική Ενωση του Μαγκρέμπ, αλλά και η παλαιστινιακή οργάνωση Χαμάς, ενώ ο Σεργκέι Βερσίνιν, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, δήλωσε πως η απόφαση μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε τζαμί είναι ένα «εσωτερικό ζήτημα της Τουρκίας».

Και μια που μιλάμε για τη Ρωσία, να πούμε πως οι Ρώσοι παίζουν έναν σημαντικό ρόλο στη θρυλική υπόσταση της Αγίας του Θεού Σοφίας. Πράγματι, πολλές είναι οι προφητείες που τους εμπλέκουν, μετά την Αλωση της Πόλης το 1453, ως ελευθερωτές που υποτίθεται πως θα συντρίψουν τους Τούρκους για να ξαναπεράσει η Κωνσταντινούπολη στους χριστιανούς. Ασφαλώς όλες αυτές οι προφητείες, οι μύθοι και οι θρύλοι αντανακλούν το σοκ των χριστιανών υπηκόων της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όταν αυτή σαρώθηκε από τους Οθωμανούς.

Ηθικό δίδαγμα; Δεν υπάρχει. Μετά από 15 αιώνες, αυτός ο ναός έχει κερδίσει επαξίως το δικαίωμα να συνταξιοδοτηθεί, να αναπαυτεί, μακριά από τις υστερικές εκδηλώσεις της ανθρώπινης λατρείας, μακριά από πολιτικές σκοπιμότητες και εθνικιστικά ουρλιαχτά, και να (ξανα)γίνει μουσείο, θεματοφύλακας της Ιστορίας (του). Και ίσως αυτή να είναι μια πράξη όχι θείας, αλλά ανθρώπινης σοφίας.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Νομικές και ηθικές διαστάσεις
Η UNESCO εξέφρασε άμεσα τη βαθύτατη λύπη και την ανησυχία της για την ενδεχόμενη απώλεια της οικουμενικότητας του εμβληματικού αυτού μνημείου, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου γι’ αυτή τη συμπεριφορά που...
Νομικές και ηθικές διαστάσεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Αγία Σοφία, η επινόηση της παράδοσης και η Τουρκία του Ερντογάν
Η έννοια της επινόησης της παράδοσης αναφέρεται σε μία σειρά από θεσμοθετημένες ή κοινά αποδεκτές πρακτικές, συμβολισμούς ή τελετουργίες που νομιμοποιούνται από ένα ιστορικό βάθος.
Η Αγία Σοφία, η επινόηση της παράδοσης και η Τουρκία του Ερντογάν
ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Καταδικάζουν ΥΠΕΞ και Κομισιόν τη νέα πρόκληση της Τουρκίας με τη Μονή της Χώρας
«Η σημερινή απόφαση των τουρκικών Αρχών εκθέτει εκ νέου την Τουρκία στη διεθνή κοινότητα. Είναι απολύτως καταδικαστέα», τονίζει το ΥΠΕΞ. Tην απόφαση της Τουρκίας να μετατρέψει σε τέμενος τη Μονή της Χώρας...
Καταδικάζουν ΥΠΕΞ και Κομισιόν τη νέα πρόκληση της Τουρκίας με τη Μονή της Χώρας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ελληνικό σύμπτωμα πίσω από την Αγία Σοφία
Πριν από κάποια χρόνια, ο Μάικλ Χέρτσφελντ είχε θίξει στην «Πολιτισμική οικειότητα» την ανάγκη των κρατών να δικαιολογούνται-απολογούνται μπροστά στις άλλες χώρες, κυρίως στο πολιτισμικό επίπεδο.
Το ελληνικό σύμπτωμα πίσω από την Αγία Σοφία
ΕΥΡΩΠΗ
Μπαράζ αντιδράσεων για το σόου Ερντογάν στην Αγία Σοφία
Ιστορική από πολλές πλευρές είναι η σημερινή ημέρα, καθώς ο Ταγίπ Ερντογάν ολοκληρώνει την προκλητική του απόφαση να μετατρέψει την Αγία Σοφία σε τζαμί.
Μπαράζ αντιδράσεων για το σόου Ερντογάν στην Αγία Σοφία
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Για την Αγία Σοφία
Η Αγία Σοφία είναι αυτή που είναι και ήταν αυτή που ήταν. Τίποτα δεν αλλάζει την ιστορία της και ό,τι και αν γίνει με αυτήν. Εγώ το μόνο που παρατηρώ και περιμένω με πολύ ενδιαφέρον είναι το τι θα γίνει μετά.
Για την Αγία Σοφία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας