Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
6 Αυγούστου 1945: Η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα • Οι πρωταγωνιστές
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

6 Αυγούστου 1945: Η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα • Οι πρωταγωνιστές

  • A-
  • A+

Ο πόλεμος κατά του φασισμού ήταν ένας ηθικός πόλεμος με ένταση αλλά και ηθικά ερείσματα στην πλειονότητα των λαών. Ομως, ο πόλεμος κατά του Αξονα ποτέ δεν έπαψε να αποτελεί μια τραυματική μνήμη αφού δεν υπολειπόταν σε αγριότητα από κανέναν προηγούμενο. Κυρίως, επειδή το τέλος του πολέμου δεν έγινε με κάποιο συμβατικό όπλο, αλλά αιφνιδιαστικά, με τη χρήση της ατομικής βόμβας. Κάθε φορά, σε κάθε επέτειο, δεν παύει να ανατροφοδοτείται ο ίδιος φόβος: πράγματα που έγιναν άπαξ –και δικαιολογήθηκαν από πολλούς με κάποιο βαθμό νομιμοποίησης– μπορούν να ξανασυμβούν.

Στις μέρες μας, ύστερα από μια μακρά περίοδο μεταπολεμικού οικουμενικού εφησυχασμού και σχετικής ευημερίας, ο φόβος ενός πιθανού πολέμου επανέρχεται. Και επανέρχεται με δύο πολιτικά στοιχεία τα οποία, σχεδόν, έχουν γίνει αποδεκτά ως διαρκής κοινωνικο-πολιτική σχέση. Το πρώτο είναι το κλασικό επιχείρημα της κυριαρχίας. Το δεύτερο είναι το τρόπαιο του ελέγχου.

Το κυρίαρχο αφήγημα για τη χρήση της ατομικής βόμβας, αυτό δηλαδή που αξιοποίησαν οι σκληροί πρωταγωνιστές και αμετάπιστοι της υπόθεσης –τους οποίους παραθέτουμε εδώ–, όπως ο Τρούμαν ή οι κυβερνήτες και τα πληρώματα των δύο βομβαρδιστικών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι, ήταν ότι ο πόλεμος ήταν ηθικός και ότι με τις βόμβες σώθηκαν εκατομμύρια ζωές στρατιωτών. Ειπώθηκε ότι εάν χρειαζόταν να το επαναλάβουν, θα το επαναλάμβαναν.

Χάρι Τρούμαν (1884-1972)

Ο 33ος πρόεδρος των ΗΠΑ, διάδοχος του Φρ. Ρούσβελτ. Συνδέθηκε με τη ρίψη των ατομικών βομβών στις πόλεις Χιροσίμα και Ναγκασάκι της Ιαπωνίας. Ο Τρούμαν κρίνεται κυρίως στο πλαίσιο της ηθικής, λόγω του ότι η απόφασή του για τη χρήση των ατομικών βομβών ήταν περισσότερο πολιτική και λιγότερο στρατιωτική. Για τους Ιάπωνες δεν υπάρχει δίλημμα ή ηθική ασάφεια. Γι’ αυτούς η απόφαση του Τρούμαν ήταν αναμφισβήτητα ανήθικη.

Η θητεία του 33ου προέδρου συνδέθηκε επίσης με το «Δόγμα Τρούμαν», δηλαδή, με τη βοήθεια για την αποκατάσταση των καταστροφών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου – όμως, μόνο στις μη κομμουνιστικές χώρες. Το Δόγμα έδειξε τη διάθεση των ΗΠΑ να ηγηθούν της δυτικής εκστρατείας κατά των κομμουνιστών ‒ σημείο το οποίο βρήκε την αποδοχή πολλών Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, που ανησυχούσαν για την αύξηση της επιρροής της Σοβιετικής Ενωσης.

Οσο για την εμπλοκή στον Πόλεμο της Κορέας και την ίδρυση του ΝΑΤΟ, είναι σήμερα γνωστό ότι όλα αυτά ήταν απότοκα του Ψυχρού Πολέμου στον οποίο τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα εξυπηρετούσαν κυρίως τις εσωτερικές τους ανάγκες και απέβλεπαν στην πολιτική και οικονομική υποταγή των μελών των συμμαχιών τους.

Ρόμπερτ Οπεν­χάιμερ (1904-1967)

Υπήρξε ο «πατέρας της ατομικής βόμβας». Οταν ο στρατηγός Λέσλι Γκρόουβς ανέλαβε την εποπτεία του «Σχεδίου Μανχάταν», ανέθεσε στον Οπενχάιμερ να διευθύνει το μυστικό πυρηνικό εργαστήριο στο Λος Αλαμος του Νέου Μεξικού. Ο Οπενχάιμερ συντόνισε χιλιάδες επιστήμονες και τεχνικούς σε έναν αγώνα δρόμου για την κατασκευή της ατομικής βόμβας, προτού προλάβουν οι Ναζί να κατασκευάσουν τη δική τους. Στήριξε τη χρήση της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, για την τελική φάση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Μετά τον πόλεμο έγινε επικεφαλής σύμβουλος στη νεοσύστατη Επιτροπή Ατομικής Ενεργείας των Ηνωμένων Πολιτειών και χρησιμοποίησε τη θέση του για να ασκήσει πιέσεις για τον διεθνή έλεγχο της πυρηνικής ενέργειας και την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων και της κούρσας εξοπλισμών με τη Σοβιετική Ενωση.

Μετά την καταστροφή που επέφεραν οι βόμβες στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι ο Οπενχάιμερ είχε πειστεί ότι η ατομική βόμβα δεν έπρεπε να ξαναχρησιμοποιηθεί. Σε συνάντησή του με τον πρόεδρο Τρούμαν την 25η Οκτωβρίου 1945 στον Λευκό Οίκο, φέρεται να του είπε: «Κύριε πρόεδρε, αισθάνομαι ότι τα χέρια μου είναι βαμμένα με αίμα».

Αυτοκράτορας Χιροχίτο (1901-1989)

Ο 124ος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας και ο μακροβιότερος στην ιστορία της (1926-1989). Γνωστός και ως αυτοκράτορας Σόουα. Με την άνοδό του στον θρόνο εφάρμοσε ιμπεριαλιστική πολιτική καταλαμβάνοντας τη Μαντζουρία το 1931 και εξαπολύοντας επίθεση στην Κίνα το 1937. Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο Χιροχίτο αρχικά κράτησε ουδέτερη στάση.

Τελικά, αποφάσισε την είσοδο της χώρας του στον πόλεμο, απόφαση η οποία κατέληξε στην ήττα της Ιαπωνίας και την παράδοσή της, με τον ίδιο να γίνεται ο πρώτος Ιάπωνας αυτοκράτορας που παραδόθηκε σε ξένα στρατεύματα. Μέχρι το 1945 ο Χιροχίτο αναζητούσε μια αξιοπρεπή συνθηκολόγηση.

Ο λόγος δεν ήταν για να δοθεί ένα τέλος στον θάνατο και τη δυστυχία του ιαπωνικού λαού, αλλά για να διατηρηθεί η μοναρχία και το ιαπωνικό σύστημα διακυβέρνησης. Με την είσοδο των Αμερικανών στο Τόκιο, ο Χιροχίτο όχι μόνο δεν έχασε τον θρόνο, αλλά δεν παραπέμφθηκε καν για εγκλήματα πολέμου. Αναγκάστηκε, όμως, να απαρνηθεί τη θεϊκή του ιδιότητα. Πολλοί παρατηρητές το 1945 υποστήριξαν ότι ο Χιροχίτο θα έπρεπε να είχε δικαστεί για τα εγκλήματα πολέμου και παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου που διαπράχθηκαν από τις ιαπωνικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου – πράγμα που δεν έγινε ποτέ.

Πολ Τίμπετς (1915-2007)

Ο πιλότος του «Ενόλα Γκέι», του αεροσκάφους που έριξε την ατομική βόμβα στη Χιροσίμα. Στις 5 Αυγούστου του 1945, ο ο σμήναρχος Τίμπετς ονόμασε επίσημα το Β-29 με αριθμό σειράς 44-86292 «Ενόλα Γκέι» κατά το όνομα της μητέρας του (που είχε πάρει το δικό της όνομα από την ηρωίδα Ενόλα ενός μυθιστο­ρήματος που άρεσε στον πατέρα της).

Στις 2.45 π.μ. της 6ης Αυγούστου 1945, το «Ενόλα Γκέι» απογειώθηκε από τη νήσο Τινιάν των Μαριαννών με τον Τίμπετς στα χειριστήρια και προορισμό την πόλη Χιροσίμα στην Ιαπωνία.

Η ατομική βόμβα, με κωδικό όνομα «Little Boy», εξερράγη πάνω από τη Χιροσίμα στις 8.15 π.μ., σκοτώνοντας επί τόπου 70.000 ανθρώπους, και ακόμα περισσότερους τα επόμενα χρόνια λόγω της ραδιενέργειας.

Τσαρλς Σουέινι (1919-2004)

Ο πιλότος του βομβαρδιστικού με το όνομα «Bock’s Car» που άφησε πάνω από το Ναγκασάκι τον «Fat Man», τη δεύτερη βόμβα πλουτωνίου, στις έντεκα το πρωί. Καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, ο Τσαρλς Σουέινι παρέμεινε πεπεισμένος για την αναγκαιότητα του βομβαρδισμού.

«Είδα αυτούς τους όμορφους νεαρούς άνδρες να σφάζονται από μια σατανική, τρομερή στρατιωτική δύναμη» (εννοώντας τους Ιάπωνες), είχε δηλώσει το 1995. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Πρόεδρος Τρούμαν έλαβε τη σωστή απόφαση». Ταυτόχρονα, όμως, είχε συμπληρώσει: «Ως ο άνθρωπος που συμμετείχα και είχα την ευθύνη αυτής της τελευταίας ατομικής αποστολής, προσεύχομαι στον Θεό να διατηρήσω αυτήν την ξεχωριστή διάκριση».

Ο βομβαρδισμός του Ναγκασάκι κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της πόλης, έκοψε επίσης την παραγωγή όπλων της Mitsubishi και σκότωσε επί τόπου περίπου 35.000-40.000 ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων 23.200-28.220 βιομηχανικών εργατών, 2.000 Κορεατών σκλάβων και 150 Ιαπώνων στρατιωτών.

Η ηθική του πολέμου

Ο ηθικός πόλεμος, στην περίπτωση της ατομικής βόμβας, ελάχιστη σχέση έχει με την ηθική του πολέμου. Γιατί ακριβώς μιλάμε για την απόσταση στο πλαίσιο της οποίας εξαφανίζεται η ηθική φιλοσοφία, το οικουμενικό καθήκον που απορρέει από την ίδια τη φύση της λογικής. Εξαφανίζεται, ακόμα, και η πολιτική φιλοσοφία του Καντ. Αντίθετα, πρυτάνευσε ο αφορισμός του Κλαούζεβιτς, ότι, δηλαδή, «ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα».

Με την εξέλιξη των πραγμάτων, «ο ηθικός πόλεμος του κυρίου Τρούμαν», με τη χρήση της ατομικής βόμβας δεν είχε καμία ηθική του πολέμου – όπως πίστεψαν πολλοί στρατιωτικοί οι οποίοι είχαν στο μυαλό τους τον κλασικό πόλεμο μεταξύ ενόπλων. Υπήρξε μια αντιστροφή του κλασικού ορισμού του Κλαούζεβιτς. Ο κόσμος κατάλαβε ότι η πολιτική, και μάλιστα η πολιτική της ισχύος, ήταν η συνέχιση του πολέμου με άλλα μέσα.

Το τελευταίο ήταν μια ιδέα που υποστήριξε ο Μισέλ Φουκό στο βιβλίο του με τίτλο «Για την υπεράσπιση της κοινωνίας» (Ψυχογιός, 2002). Εκεί ο Φουκό είχε σημειώσει κάτι σημαντικό και σχεδόν προφητικό για τις μέρες μας: «Ακόμα κι αν γράφαμε την ιστορία της ειρήνης και των θεσμών της –είχε πει–, δεν θα γράφαμε κάτι άλλο εκτός από την ιστορία του πολέμου. Το τέλος της πολιτικής θα είναι προφανώς η έσχατη μάχη, αυτή δηλαδή που θα αναστείλει στο τέλος, και μόνο στο τέλος, την άσκηση της εξουσίας ως συνεχιζόμενου πολέμου».

Εκτός από γενικόλογες προειδοποιήσεις για καταστροφή μεγάλης κλίμακας, οι Αμερικανοί δεν έδωσαν ποτέ στην Ιαπωνία μια ρητή προειδοποίηση για την ατομική βόμβα πριν από τη Χιροσίμα. Οι δύο ατομικές βόμβες απλά πρόσθεσαν τουλάχιστον 100.000 αμάχους στον αριθμό των θυμάτων, αλλά μόνο περίπου 12.000 στον αριθμό των στρατιωτών που σκοτώθηκαν. Αυτοί οι αριθμοί περιλαμβάνουν ηθικά ζητήματα, αρκετά σημαντικά για την κριτική εξέταση του τρόπου με τον οποίο έγινε κατανοητή η ατομική βόμβα.

Εάν οι επιθέσεις είχαν πράγματι στρατιωτικούς στόχους, ή, ακόμα πιο σημαντικό, εάν οι στόχοι ήταν στην πραγματικότητα κάποια σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση, τότε ο μεταπολεμικός διάλογος για τις βομβιστικές επιθέσεις, αλλά και ο κόσμος που δημιουργήθηκε έκτοτε, ενδέχεται να ήταν πολύ πολύ διαφορετικός.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το τέλος του πολέμου και η αρχή του εφιάλτη
Στις 6 Αυγούστου 1945, οι Αμερικανοί έριξαν την πρώτη ατομική βόμβα στην ιαπωνική πόλη Χιροσίμα. Στις 9 Αυγούστου, η δεύτερη ατομική βόμβα κατέστρεψε το Ναγκασάκι. Τα πράγματα έπρεπε να οδηγηθούν στο «bitter...
Το τέλος του πολέμου και η αρχή του εφιάλτη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το Πότσνταμ και η έναρξη του Ψυχρού Πολέμου
Η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι υπήρξαν τα φυσικά υποδείγματα οικουμενικής άσκησης πάνω στον τρόμο. Ηταν τα σύννεφα της εύθραυστης ειρήνης –για άλλους, η ισορροπία της φρίκης– όλης της ψυχροπολεμικής περιόδου.
Το Πότσνταμ και η έναρξη του Ψυχρού Πολέμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το αουτσάιντερ της Ευρώπης;
Η πυρηνική ενέργεια είναι και θα παραμείνει ένας σημαντικός εισφορέας στο μείγμα ενεργειών που θα έχει η Ευρώπη στο προσεχές μέλλον. Σήμερα παράγει περισσότερο από το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας της Ε.Ε.
Το αουτσάιντερ της Ευρώπης;
ΑΠΟΨΕΙΣ
73 χρόνια από τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι
Η «δοκιμαστική» ρίψη των πυρηνικών βομβών, το έτος 1945, στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι από την αεροπορία στρατού των ΗΠΑ σήμανε την ολοσχερή κατάπαυση του πυρός στον Ειρηνικό και την ανάκτηση του αμερικανικού...
73 χρόνια από τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Αλήθεια, αφήγηση και πολιτική: εναλλακτική Iστορία και μετα-αλήθεια
Ο «Ανθρωπος στο ψηλό κάστρο» του Φίλιπ Κ. Ντικ είναι ίσως το σημαντικότερο μυθιστόρημα εναλλακτικής Ιστορίας. Διαδραματιζόμενο το 1962, το μυθιστόρημα μας περιγράφει μια Αμερική όπως αυτή προέκυψε από τη νίκη...
Αλήθεια, αφήγηση και πολιτική: εναλλακτική Iστορία και μετα-αλήθεια
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ξεθώριασαν οι μνήμες, αλλά όχι ο κίνδυνος
Η επέτειος των 70 χρόνων από την ημέρα που η ανθρωπότητα συστήθηκε επισήμως με τον πυρηνικό όλεθρο δεν μας βρίσκει σοφότερους. Αντίθετα, το διεθνές κίνημα καλείται να συγκρουστεί με το όλο και πιο ισχυρό λόμπι...
Ξεθώριασαν οι μνήμες, αλλά όχι ο κίνδυνος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας