Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το τέλος του πολέμου και η αρχή του εφιάλτη

Στη θέα του πυρηνικού μανιταριού, ακόμη και το πλήρωμα του «Enola Gay» αναφώνησε: «Θέε μου τι κάναμε»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το τέλος του πολέμου και η αρχή του εφιάλτη

  • A-
  • A+
Ο πρώτος (και τελευταίος μέχρι σήμερα) πυρηνικός πόλεμος τελείωσε ξαφνικά, αλλάζοντας τον κόσμο.

Η χρησιμοποίηση της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι το 1945 συγκαταλέγονται στις μετασχηματιστικές εθνικές εμπειρίες τόσο για τους Ιάπωνες όσο και για τους Αμερικανούς, αλλά και για τις σχέσεις ΗΠΑ - Ιαπωνίας στο τελευταίο μισό του 20ού αιώνα. Μετά τον Αύγουστο του 1945 ο κόσμος ήταν διαφορετικός. Είχε αρχίσει η εποχή του οικουμενικού εφιάλτη. Η βόμβα είχε διαμορφώσει την αυτοεικόνα των εχθρών.

Για τους Αμερικανούς, η κυρίαρχη αφήγηση είναι ότι οι βόμβες εξασφάλισαν ένα αναγκαστικό μέσο για το οριστικό τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Για τους Ιάπωνες, οι βόμβες είναι ένα μνημείο αδικίας και θυματοποίησης. Πάντως, εκείνες τις ημέρες, ελάχιστοι είχαν καταλάβει τη γεωστρατηγική και πολιτική δυναμική της ατομικής βόμβας. Οι Σύμμαχοι ήταν σχεδόν τόσο έκπληκτοι από το αποτέλεσμα όσο και οι Ιάπωνες από την επίθεση. Οι εμπειρογνώμονες που είχαν αναπτύξει το όλο σχέδιο ήταν κι αυτοί δύσπιστοι για την έκβαση και είχαν μάλιστα προγραμματίσει το ενδεχόμενο μιας τρίτης βόμβας.

Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά, οι μνήμες και τα διδάγματα που αντλήθηκαν από τους βομβαρδισμούς εξακολουθούν να επανεξετάζονται, να αμφισβητούνται, να γονιμοποιούν την κοινωνική σκέψη, τη σύγχρονη πολιτική, την επικοινωνία αλλά και τις τέχνες, ίσως, ακόμη πιο ουσιαστικά από ό,τι το 1945.

Στις 30 Απριλίου του 1945 ο Χίτλερ αυτοκτονεί προκαλώντας ένα απίστευτο κύμα αυτοκτονιών σε ολόκληρη τη Γερμανία. Ο Μουσολίνι είχε εκτελεστεί στην Ιταλία από τους παρτιζάνους, δύο ημέρες πριν, στις 28 Απριλίου. Στις 2 Μαΐου του 1945, η σημαία του Κόκκινου Στρατού είχε υψωθεί στο Ράιχσταγκ (τη Γερμανική Βουλή). Στις 7 Μαΐου η Γερμανία συνθηκολόγησε. Τα μεσάνυχτα της 8ης Μαΐου στο Βερολίνο ο Γερμανός στρατηγός Κάιτελ υπέγραψε την άνευ όρων πράξη παράδοσης της Γερμανίας. Με την παράδοση του γερμανικού στρατού, τα όπλα σίγησαν και έληξε ο πόλεμος στην Ευρώπη. Ο κάθε στρατιώτης ήθελε εκείνη την ημέρα να βρεθεί στο σπίτι του: εκείνοι που είχαν γλιτώσει από τις επιχειρήσεις στη Βόρεια Αφρική, από την εισβολή στη Σικελία και την Ιταλία, από την απόβαση στη Νορμανδία κ.α.

Η Ιταλία είχε ήδη αποχωρήσει από τον Αξονα. Υστερα από παλλαϊκή απαίτηση για την απεμπλοκή της χώρας από τον πόλεμο, η κυβέρνηση του στρατάρχη Πιέτρο Μπαντόλιο είχε εξαναγκαστεί σε συνομιλίες ειρήνευσης με τους Συμμάχους. Η ανακωχή –που υπογράφτηκε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1943‒ σήμανε ταυτόχρονα την απεμπλοκή της Ιταλίας από τον συνασπισμό του Αξονα.

Η περίπτωση της Ιαπωνίας

Στον Ειρηνικό, όμως, η Ιαπωνία, ο τρίτος πόλος του Αξονα, δεν είχε συνθηκολογήσει. Η μεγάλη χαρά στην Ουάσινγκτον και στις άλλες συμμαχικές πρωτεύουσες για το τέλος του πολέμου στην Ευρώπη δηλητηριαζόταν από την κατάσταση στον Ειρηνικό. Κανείς από τους αρχηγούς του πολέμου, πολιτικούς και στρατιωτικούς, δεν σκεφτόταν να στείλει στρατό από την Ευρώπη στον Ειρηνικό. Εφόσον, μετά την παράδοση της Γερμανίας, οι Ιάπωνες συνέχιζαν τον πόλεμο, η Ιαπωνία έπρεπε να παραδοθεί.

Η Ιαπωνία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε επιδιώξει να υλοποιήσει τον δικό της Πανασιανισμό. Το σχέδιο περιελάμβανε την ένωση της Ανατολικής Ασίας υπό την ηγεσία της Ιαπωνίας σε μια Μείζονα Σφαίρα Συνευημερίας της Ανατολικής Ασίας, που θα ελευθέρωνε τους Ανατολικοασιάτες από την κυριαρχία και τη διοίκηση των δυτικών δυνάμεων και, ιδιαίτερα, των Ηνωμένων Πολιτειών. Ως κύρια δύναμη του Αξονα στην Ασία και τον Ειρηνικό, η Ιαπωνία είχε το δικό της, ιδιαίτερο, καθεστώς. Υπό τον αυτοκράτορα Χιροχίτο λειτουργούσε ένα υπουργικό συμβούλιο και το Αυτοκρατορικό Γενικό Αρχηγείο, με δύο επιτελάρχες. Μέχρι τον Αύγουστο του 1945 ο αυτοκράτορας της Ιαπωνίας έπαιζε σημαντικό ρόλο στην εκπόνηση της στρατηγικής της χώρας. Και ο στόχος του Χιροχίτο ήταν να παραμένει πανίσχυρος στον θρόνο μετά τον πόλεμο.

Η Ιαπωνία, με την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ στις 7 Δεκεμβρίου 1941 ‒που σήμαινε κήρυξη πολέμου κατά των ΗΠΑ και της Βρετανικής Αυτοκρατορίας‒ είχε προσπαθήσει να ανακόψει την αμερικανική παρουσία στη Νοτιοανατολική Ασία, ώστε να έχει τον πολιτικό και επιχειρησιακό χρόνο που θα της επέτρεπε να εδραιωθεί στην περιοχή για να διεξαγάγει έναν πλήρη πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών και να τις αναγκάσει να αποδεχθούν την επέκτασή της.

Ομως, το Περλ Χάρμπορ συγκλόνισε τους Αμερικανούς και άλλαξε τις ισορροπίες υπέρ των Συμμαχικών Δυνάμεων και εις βάρος του Αξονα και, άρα, την πορεία του πολέμου. Ο πρόεδρος Ρούζβελτ έπεισε το Κογκρέσο στις 11 Δεκεμβρίου 1941 να κηρύξει τον πόλεμο στον Αξονα και να σταθεί στο πλευρό των Συμμάχων.

Το καλοκαίρι του 1945, μετά τις εξελίξεις στην Ευρώπη, όλα είχαν χαθεί για την Ιαπωνία, η οποία είχε απωθηθεί στα νησιά της. Ηδη, τον Οκτώβριο του 1944 τα αμερικανικά στρατεύματα είχαν αποβιβαστεί στις Φιλιππίνες. Οταν οι ΗΠΑ άρχισαν τις καταστροφικές αεροπορικές επιδρομές κατά των ιαπωνικών πόλεων το 1944, και όταν όλα τα προσχήματα μιας επικείμενης νίκης είχαν χαθεί για την Ιαπωνία, ο Χιροχίτο εξέδωσε αυτοκρατορική εντολή, ενθαρρύνοντας τους Ιάπωνες να αυτοκτονήσουν παρά να παραδοθούν στους Αμερικανούς. Οι συμβατικοί βομβαρδισμοί, οι αερομεταφερόμενες μονάδες και ο ναυτικός αποκλεισμός είχαν φέρει την Ιαπωνία στο σημείο της παράδοσής της και οι Συμμαχικές Δυνάμεις δεν είχαν παρά να περιμένουν.

Στις 9 Μαρτίου 1945, ένα σμήνος από 234 Β-29 έριξε 1.667 τόνους εμπρηστικών βομβών στο Τόκιο, με αποτέλεσμα να γίνουν στάχτη 250.000 σπίτια και να σκοτωθούν πάνω από 80.000 Ιάπωνες, κυρίως άμαχοι πολίτες. Μόνο ο συμμαχικός βομβαρδισμός της Δρέσδης στη Γερμανία έναν μήνα πριν, όπου σκοτώθηκαν 135.000 άτομα, ήταν καταστρεπτικότερος από την επίθεση εναντίον του Τόκιο.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος έδειχνε να τελειώνει με τον Πόλεμο του Ειρηνικού. Στις 13 Ιουλίου 1945, η Ιαπωνία ζήτησε ειρήνη από τους Συμμάχους. Στις υποθέσεις για «πρόωρη παράδοση της Ιαπωνίας» και για το αν ήταν αναγκαία ή όχι η χρήση της ατομικής βόμβας, οι Αμερικανοί επικαλέστηκαν τη Διάσκεψη της Καζαμπλάνκα του 1943 με τους Φράνκλιν Ρούσβελτ και Ουίνστον Τσόρτσιλ (ο Στάλιν, παρότι είχε προσκληθεί, απουσίαζε εξαιτίας της Μάχης του Στάλινγκραντ).

Στην Καζαμπλάνκα, στο Anfa Hotel, ο όρος των Συμμάχων ήταν ότι ο πόλεμος κατά του Αξονα θα έπρεπε να συνεχιστεί μέχρι να οδηγηθούν τα πράγματα στο «bitter end» (στο πικρό τέλος), δηλαδή, μέχρις ότου η Ναζιστική Γερμανία οδηγηθεί στην άνευ όρων παράδοση (Unconditional Surrender). Το ίδιο θα ίσχυε για τους συμμάχους της, τόσο για την Ιταλία όσο και για την Ιαπωνία. Στην Καζαμπλάνκα είχε συμφωνηθεί, επίσης, ότι κανείς από τους Συμμάχους δεν θα αποδεχόταν χωριστή παράδοση κάποιας από τις δυνάμεις του Αξονα (π.χ. η Ιταλία όφειλε να παραδοθεί στους Συμμάχους ‒όπως και έγινε‒ και όχι στη Βρετανία ή στις Ηνωμένες Πολιτείες). Ετσι, στο αίτημα της Ιαπωνίας για ειρήνη, η απάντηση ήταν «η άνευ όρων παράδοση» (Unconditional Surrender). Οι Ιάπωνες δεν αποδέχθηκαν και απέσυραν την πρόταση.

Ετσι, το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ήταν κάπως απρόσμενο για τους περισσότερους. Στις 6 Αυγούστου 1945, οι Αμερικανοί έριξαν την πρώτη ατομική βόμβα στην ιαπωνική πόλη Χιροσίμα της Ιαπωνίας. Ο Τρούμαν ξαναζήτησε την παράδοση της Ιαπωνίας. Στις 8 Αυγούστου, η Σοβιετική Ενωση κήρυξε πόλεμο εναντίον της Ιαπωνικής Αυτοκρατορίας και νωρίς το επόμενο πρωί ξεκίνησε μια επιτυχημένη στρατιωτική προέλαση σε ολόκληρη τη Μαντζουρία. Στις 9 Αυγούστου, η δεύτερη ατομική βόμβα κατέστρεψε το Ναγκασάκι, την ίδια ώρα που συνεδρίαζε το αυτοκρατορικό συμβούλιο για την παράδοση της Ιαπωνίας.

Η επίσημη αφήγηση

Η αφήγηση για το τέλος του πολέμου υποστηρίζει ότι οι δύο βόμβες και η σοβιετική προέλαση κλόνισαν τον αυτοκρατορικό κύκλο και ειδικότερα τον Χιροχίτο, ο οποίος με μια άνευ προηγουμένου παρέμβασή του ζήτησε παράδοση υπό όρους στις 10 Αυγούστου.

Στην Ουάσινγκτον, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρι Τρούμαν και το υπουργικό συμβούλιό του μελέτησαν την προσφορά των Ιαπώνων και η απάντηση του υπουργού Εξωτερικών Τζέιμς Μπερνς ήταν «παράδοση άνευ όρων». Προφανώς, η πλευρά των ΗΠΑ επέμενε στο γράμμα και το πνεύμα της βασικής απόφασης της Διάσκεψης της Καζαμπλάνκα. Στις 14 Αυγούστου, οι Ιάπωνες δέχτηκαν την άνευ όρων παράδοσή τους και ο αυτοκράτορας έσπασε την παραδοσιακή του σιωπή και ανακοίνωσε την παράδοση στο ραδιόφωνο την επόμενη ημέρα. Ο πρώτος (και τελευταίος μέχρι σήμερα) πυρηνικός πόλεμος τελείωσε ξαφνικά, όμως, αλλάζοντας τον κόσμο.

Ο επίλογος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου γράφτηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 1945, με την επίσημη τελετή παράδοσης άνευ όρων της Ιαπωνίας στο κατάστρωμα του θωρηκτού «Μιζούρι», της ναυαρχίδας του αμερικανικού στόλου υπό τον ναύαρχο Νίμιτς, το οποίο ναυλοχούσε μετά των λοιπών πλοίων του στόλου στον κόλπο του Τόκιο.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το Πότσνταμ και η έναρξη του Ψυχρού Πολέμου
Η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι υπήρξαν τα φυσικά υποδείγματα οικουμενικής άσκησης πάνω στον τρόμο. Ηταν τα σύννεφα της εύθραυστης ειρήνης –για άλλους, η ισορροπία της φρίκης– όλης της ψυχροπολεμικής περιόδου.
Το Πότσνταμ και η έναρξη του Ψυχρού Πολέμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
6 Αυγούστου 1945: Η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα • Οι πρωταγωνιστές
Το κυρίαρχο αφήγημα για τη χρήση της ατομικής βόμβας, αυτό που αξιοποίησαν οι σκληροί πρωταγωνιστές και αμετάπιστοι της υπόθεσης, όπως ο Τρούμαν ήταν ότι ο πόλεμος ήταν ηθικός και ότι με τις βόμβες σώθηκαν...
6 Αυγούστου 1945: Η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα • Οι πρωταγωνιστές
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα παγκόσμιο τραύμα
Η Χιροσίμα και το Ναγκασάκι υπήρξαν τα φυσικά παραδείγματα οικουμενικής σπουδής πάνω στον τρόμο. Εξαργύρωσαν την εύθραυστη ειρήνη της ψυχροπολεμικής περιόδου κατά την οποία δημιουργήθηκε η αίσθηση ότι τα...
Ενα παγκόσμιο τραύμα
ΑΣΙΑ/ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ
Κλείνουν 75 χρόνια από τη ρίψη ατομικής βόμβας σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι
Η Ιαπωνία τιμά τη μαύρη επέτειο και τη μνήμη των θυμάτων, πραγματοποιώντας εκδηλώσεις για έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά.
Κλείνουν 75 χρόνια από τη ρίψη ατομικής βόμβας σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Τουρκία στα χνάρια των ναζί στοv Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Με αφορμή τις δηλώσεις του Τούρκου προέδρου ● Η έκθεση των Aμερικανών αποκαλύπτει τον πραγματικό ρόλο των Τούρκων ● Η δήθεν ουδετερότητα και τα ρατσιστικά μέτρα κατά Εβραίων, Ελλήνων και Αρμενίων.
Η Τουρκία στα χνάρια των ναζί στοv Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η αθέατη πλευρά ενός πολέμου
Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος δεν ήταν απλώς μια εμφύλια σύρραξη. Υπήρξε κυρίως ένα πεδίο σύγκρουσης ιδεολογιών και γεωπολιτικών τάσεων ένα «πολεμικό εργαστήριο» και μία «προοικονομία» του Β' Παγκοσμίου...
Η αθέατη πλευρά ενός πολέμου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας