Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο άνθρωπος που δεν μπήκε σε μάντρα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο άνθρωπος που δεν μπήκε σε μάντρα

  • A-
  • A+
«Εγώ θα πεθάνω για τον εαυτό μου και μόνο, δεν έχω σκοπό να πεθάνω για κανένα σκοπό, θα το γλεντήσω λοιπόν, είναι δική μου, καταδική μου υπόθεση αυτή η καταδίκη και δεν πρόκειται να τη φορτώσω σε άλλους»

Δεν ήξερα πως το 'χε γράψει πρώτος και αισθανόμουν περηφάνια σαν ανακάλυψα το «Μητσοτάρχας». Τόσα ήξερα τόσα πίστευα. Ο Μάριος Χάκκας ήταν ο πρώτος που το έγραψε (εννοείται καλύτερα): «Τόσα χρόνια μπουχτίσαμε από θαλαμάρχες, παρεάρχες, ακτινάρχες, όλων των ειδών τους άρχες, όρχεις που μας επέβαλλαν να κατουράμε στη βούτα κατά ομοιόμορφο τρόπο (έπρεπε το κάτουρο να χτυπάει στον τενεκέ αριστερά και πάνω, έτσι και σου ξέφευγε γινόσουν ύποπτος). Ου να χαθούνε». Και συνεχίζει ακόμα καλύτερα: «Εμ κι εμείς τ’ ανθρωπάκια που δεχθήκαμε χρόνια να τρώμε στη μάπα τη "ράγια"; Και να σκέφτομαι πως υπάρχουν ακόμα άνθρωποι που αποδέχονται τους κανόνες μιας τέτοιας ζωής. Τι τους συμβαίνει και χώνονται μέσα στη μάντρα; Πάντως εγώ, απ’ όσο ξέρω και οι φίλοι μου, σε μάντρα δεν ξαναμπαίνω, οποιαδήποτε μάντρα».

Αυτό ακριβώς έκανε ο Μάριος Χάκκας στη μικρή ζωή του («έφυγε» πρόωρα στα 41 του χρόνια, το 1972, από καρκίνο): Δεν μαντρώθηκε και αγωνίστηκε γι' αυτό με το σώμα και την πένα του. Μαζί του, συνοδοιπόρισσα ζωής, η σύντροφός του Μαρίκα.

Το παρόν αφιέρωμα στο Μάριο Χάκκα γίνεται με αφορμή τη συμπλήρωση 48 χρόνων από τον θάνατό του (5 Ιουλίου 1972, μέσα στη χούντα). Το ξεκινήσαμε δε με μια πιο προσωπική αναφορά γιατί είναι σχεδόν αδύνατο να έρθεις σε επαφή με την προσωπικότητα και το έργο του Χάκκα και να μην το πάρεις προσωπικά. Το υπέροχο όμως είναι ότι προσωπικό και κοινωνικό, για να μην πω και πολιτικό, συναρμονίζονται εξαιρετικά στο έργο του. Ούτως ή άλλως, απ' όσα μπορούμε να γνωρίζουμε, ακριβώς έτσι ήταν και ο ίδιος.

Ο ίδιος - Το έργο του

Ο Μάριος Χάκκας ήταν λογοτέχνης. Σπουδαίος λογοτέχνης. Δεν πρόλαβε να γράψει πολλά, γιατί πέθανε νωρίς, αλλά όσα άφησε είναι διαμαντάκια. Το έργο του έγινε από κείμενο σε σχολικά εγχειρίδια έως αντικείμενο επιστημονικής, διδακτορικής διατριβής. Ο «Μπιντές» του διαβάζεται και ξαναδιαβάζεται ως ένα έργο ξεχωριστής γραφής, όπου με πάθος, ειρωνεία και σαρκασμό, περιγράφονται χωρίς κλισέ και φιοριτούρες όλα τα κλισέ της μικροαστικής ελληνικής κοινωνίας, αναδεικνύοντας έτσι τη βαθιά τραγικότητά της.

Ο Χάκκας γεννήθηκε το 1931 στη Μακρακώμη Φθιώτιδας αλλά όλη του τη ζωή την έζησε στην Καισαριανή, όπου τον θυμούνται (αυτόν και τη γυναίκα του) και τον τιμούν έως σήμερα (το 2019 η Ζωή Ξανθοπούλου, αντλώντας υλικό από τον βίο και τα άπαντα του σπουδαίου συγγραφέα, ανέβασε την παράσταση «Κανένα ρετούς. Θέλω την πραγματικότητα» στην καρδιά του αστικού κέντρου του Χάκκα, στην πλατεία Εργατικά).

Ενώ φοιτούσε στη Σχολή Σαμαρειτών του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού αποφάσισε και βοήθησε εθελοντικά τους εξόριστους στη Γυάρο - ήταν μόλις 19 ετών. Τον Απρίλιο του 1954 συνελήφθη για τη δράση του με τον νόμο 509 ως μέλος αριστερής οργάνωσης και καταδικάστηκε σε φυλάκιση 4 ετών (στις φυλακές Καλαμάτας και Αίγινας), με αποτέλεσμα να διακόψει τις σπουδές του στην (τότε) Πάντειο Σχολή (σήμερα Πάντειο Πανεπιστήμιο).

Στη φυλακή (που τότε δρούσε πραγματικά ως «πανεπιστήμιο») μελέτησε ξένες γλώσσες και στράφηκε στη συγγραφή ποιημάτων και διηγημάτων. Αποφυλακίστηκε το 1958 και υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως στρατιώτης γ' κατηγορίας (μουλαράς!). Ως στέλεχος της ΕΔΑ (1960-1967) πιάστηκε και επί χούντας, διώχθηκε και φυλακίστηκε εκ νέου. Από το 1969 άρχισε η περιπέτεια της υγείας του που ξεκίνησε από καρκίνο στα νεφρά και κατέληξε στον πνεύμονα. Τα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του ταξίδεψε για εξετάσεις στο Λονδίνο, το Παρίσι, την Ελβετία, το Μιλάνο και τη Γερμανία.

Ο ίδιος πρόλαβε και έγραψε μία ποιητική συλλογή, με τίτλο «Ομορφο καλοκαίρι» (το μόνο βιβλίο του που ουσιαστικά πρόλαβε να δει τυπωμένο, αν και η τότε εκδότρια του «Κέδρου» Νανά Καλλιανέση κατόρθωσε και τύπωσε κάποια αντίτυπα του «Κοινόβιου», ώστε να το δει ο συγγραφέας τυπωμένο δύο μέρες πριν πεθάνει), τρία θεατρικά μονόπρακτα («Ενοχή», «Αναζήτηση», «Κλειδιά») καθώς και τις συλλογές διηγημάτων «Τυφεκιοφόρος του εχθρού», «Ο Μπιντές και άλλες ιστορίες» και «Το κοινόβιο».

Από τον Μάριο στον Χάκκα

Ο ένας τρόπος να γνωρίσεις τον Μάριο Χάκκα είναι το έργο του. Προσωπικό, δυνατό, έντονα περιγραφικό, με λέξεις που έφτιαχνε και ο ίδιος, κριτικό για τα όσα διαδραματίζονταν στη χώρα εκείνα τα χρόνια, ουσιαστικό και τρυφερό. Ο Θανάσης Βασιλείου συνομιλώντας με τον «εκδοτικό» συνοδοιπόρο του Χάκκα Αιμίλιο Καλιακάτσο (νυν εκδότη της «Στιγμής», τότε στον «Κέδρο») αναλύει ουσιαστικά το συγγραφικό του έργο, οπότε δεν θα επεκταθούμε περαιτέρω εδώ.

Ο δεύτερος τρόπος να γνωρίσεις τη σκέψη του Χάκκα και το πώς διαμορφώθηκε από Μάριος σε Χάκκα είναι τα δικά του λόγια. Μέσα από τις ελάχιστες συνεντεύξεις που έδωσε αλλά και τα όσα έλεγε ο ίδιος στους δικούς του ανθρώπους, όπως ο ανιψιός του Γιώργος Χάκκας, που μας μίλησε και μας προμήθευσε σπάνιο, αρχειακό υλικό. «Ηταν ένας ήρεμος άνθρωπος, κοντά στ' ανίψια του. Δυστυχώς δεν είχε δικά του παιδιά αλλά ήταν πολύ αγαπημένο ζευγάρι με τη γυναίκα του. Μιλούσαμε για μπάλα και μας έκανε να γελάμε», μας λέει.

Ωστόσο, μέσα από το έργο αλλά και τον δημόσιο λόγο του, δεν θα έλεγες πως ο Μάριος Χάκκας ήταν το υπόδειγμα του «χαρούμενου» ανθρώπου. Προβληματισμένος για το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι, πάντοτε έψαχνε την ισορροπία ανάμεσα στο ατομικό και το συλλογικό, μιας εσωτερικής ζωής που αντιτίθεται στις εξωτερικές συμβάσεις και συμβατικότητες, ενός προσωπικού οράματος που προσπαθεί να συνδιαλλαγεί με το συλλογικό όραμα.

Τόσο οι ήρωές του όσο και ο δημιουργός τους βιώνουν μια υπαρξιακή μοναξιά (πώς να μην, όταν κριτικάρεις κοινωνικές δομές και νόρμες) και μία ατομική αναζήτηση, που ανάγεται και σε πορεία ζωής. Δεν είναι τυχαίο πως ο Μάριος Χάκκας μπορούσε όχι μόνο να ερμηνεύει κοινωνιολογικά τα γεγονότα αλλά και να προβλέπει - και όλα αυτά με τον δικό του μοναδικό τρόπο. Ιδού:

Για το πολίτευμα: «Μετά την Ιουλιανή κρίση, τα περιθώρια δημοκρατικής νομιμοφάνειας εξαντλήθηκαν», λέει (εξαιρετικά προφητικά) σε συνέντευξη στην «Επιθεώρηση Τέχνης» (Δεκέμβριος 1966). «Για να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα αυλής, χούντας, ξένων, ο κατακουρελιασμένος κοινοβουλευτικός μανδύας της δικτατορίας είναι άχρηστος. Συγκαλυμμένη δικτατορία δε σηκώνει ο κόσμος. Ή θα παραδεχθούν το τέλος της υποτυπώδους Δημοκρατίας και το πέρασμα σε μία ουσιαστικότερη Δημοκρατία ή θα τραβήξουν ανοιχτά στην κατάλυσή της» (σ.σ.: λίγους μήνες μετά έγινε δικτατορία).

Για τη δημόσια συμβολή λογοτεχνών και καλλιτεχνών της Αριστεράς την περίοδο πριν από τη δικτατορία: «Μία ερώτηση θα έκανα: Μήπως εκμεταλλεύθηκαν τις συνθήκες στο διάστημα της δημοκρατικής διακυβέρνησης για να σπάσουν την απομόνωση από τον λαό που τους επέβαλε ο καραμανλισμός; Δεν εννοώ με την οποιαδήποτε δουλειά τους. Σαν προσωπικότητες, με το κύρος τους, νοιάστηκαν να δημιουργήσουν εκείνους τους δεσμούς με τις μάζες και με τις οργανώσεις τους που στηρίζουν τη Δημοκρατία και συνδέουν την Αριστερά από άλλους δρόμους με τον λαό; Πενήντα μορφωτικοί-εκπολιτιστικοί σύλλογοι μόνο στην Αθήνα-Πειραιά και η απουσία της πνευματικής Αριστεράς στους περισσότερους απ' αυτούς είναι χαρακτηριστική».

Αυτά έλεγε το 1966 (πόσο σύγχρονα ακούγονται!), ενώ ο ίδιος συμμετείχε στην ίδρυση του πρώτου πολιτιστικού συλλόγου της Καισαριανής (ΦΕΝ) το 1952 και από το 1964 ώς το 1967 διετέλεσε δημοτικός σύμβουλος Καισαριανής και ενίσχυσε σημαντικά τις δραστηριότητες της ΦΕΝ.

Με απλά λόγια, ήξερε τι έλεγε και από πολύ νωρίς.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ξερό καϊμάκι ήταν… τάμα
Ενα συναπάντημα της μνήμης και της ιστορίας ως οικογενειακή υπόθεση μέσα από το βιβλίο «Κουρού Καϊμάκ».
Το ξερό καϊμάκι ήταν… τάμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άγνωστος ρόλος των Ελλήνων στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου
Τη Ναυμαχία της Ναυπάκτου και τον ρόλο των Ελλήνων σε αυτή προσπαθεί να καλύψει το νέο ιστορικό μυθιστόρημα της Ευρυδίκης Λειβαδά Ντούκα με τίτλο «Στους θρόνους της Αποκάλυψης».
Ο άγνωστος ρόλος των Ελλήνων στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βιβλία που... σου τα διαβάζουν!
Οι Αναγνώσεις του #snfccAt Home, του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος, στρέφονται στο παιδικό βιβλίο και παρουσιάζουν δυο κλασικά βιβλία σε... ανάγνωση.
Βιβλία που... σου τα διαβάζουν!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας
Με τα διηγήματα «Η πιστολιά» και «Η χιονοθύελλα» του Πούσκιν αρχίζει τη μύηση του αναγνώστη ο Γιάννης Μότσιος στο πραγματικά εντυπωσιακό δίτομο έργο του «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος» (από το 1830 έως το...
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
Στο τελευταίο βιβλίο του Αγγελου Σινάνη «Τα μεταλλεία της Αντιπάρου - 19ος, 20ός αιώνας», μέσα από τη μη καταγεγραμμένη έως τώρα ιστορία των μεταλλείων του μικρού αυτού νησιού της Μανταλένας, ανασύρεται μια...
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
Την ερχόμενη Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2019, στις 19.00, στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων ο συγγραφέας και ιστορικός Ντόνι Γκλουκστάιν θα μιλήσει για το βιβλίο του «Τα Σοβιέτ στη Δύση - Εργατικά συμβούλια απέναντι σε...
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας