Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θα επιβιώσουν τα δάση αν δεν ανασχεθεί η κλιματική κρίση;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θα επιβιώσουν τα δάση αν δεν ανασχεθεί η κλιματική κρίση;

  • A-
  • A+
Νέες έρευνες δείχνουν πως οι αυξημένες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα δεν λειτουργούν απαραίτητα ως τροφή για τα παγκόσμια δάση, όπως μέχρι τώρα πίστευαν οι επιστήμονες, αλλά και ότι η αύξηση των θερμοκρασιών μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στον «μηχανισμό» ανάπτυξης των δέντρων. Τα νέα δεδομένα χτυπάνε απεγνωσμένα το καμπανάκι του κινδύνου σηματοδοτώντας την επικίνδυνα εύθραυστη κατάσταση που βρισκόμαστε και αναδεικνύουν πόσο σημαντική είναι η προστασία και η υποστήριξη των δασικών οικοσυστημάτων του πλανήτη, καθώς παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα και συνεχίζουν να είναι η πλέον ενδεδειγμένη λύση στην ανάσχεση της κλιματικής κρίσης. Πόσο όμως ακόμα θα αντέξουν;

Οι χώρες της υποσαχάριας Αφρικής έχασαν περίπου το 12% των δασών τους μόλις μέσα σε 25 χρόνια

Μέχρι στιγμής γνωρίζαμε ότι τα παγκόσμια δάση απορροφούν περισσότερο από ένα τέταρτο των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα -ανθρωπογενούς προέλευσης- και ότι περισσότερο από ένα τρισεκατομμύριο τόνοι άνθρακα «κατοικοεδρεύουν» στα δέντρα και στα εδάφη των δασικών οικοσυστημάτων.

Βάσει των νέων δεδομένων που αφορούν το πόσο επηρεάζεται ο πλανήτης και τα δασικά οικοσυστήματα από την κλιματική κρίση, ολοένα και περισσότερες έρευνες εκπονούνται με βασικό προβληματισμό τι πρόκειται να συμβεί σε αυτά τα αποθέματα άνθρακα τις επόμενες δεκαετίες καθώς αναμένεται να ενταθούν παγκοσμίως τα ακραία καιρικά φαινόμενα -υπερβολική ζέστη, ξηρασία, πυρκαγιές, καταιγίδες- αλλά και οι επιδρομές εντόμων και η εμφάνιση επιδημιών. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών, που διεξήχθησαν κυρίως στο πεδίο και δεν αφορούν μόνο υπολογιστικά μοντέλα, ήταν αποθαρρυντικά.

Εδειξαν ότι οι αυξημένες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορούν να αποτελέσουν παραπάνω τροφή για τα δέντρα - τροφή που θα οδηγήσει αυτόματα και στην ανάπτυξή τους.

Εδειξαν, ακόμη, ότι τα δασικά εδάφη όταν υπερθερμαίνονται εκπέμπουν σημαντικά πολύ μεγαλύτερα ποσοστά διοξειδίου του άνθρακα απ’ ό,τι μέχρι στιγμής πίστευαν οι επιστήμονες, αλλά και ότι οι μάστιγες που έχουν πηγή προέλευσης την κλιματική αλλαγή απειλούν να «σκοτώσουν» τα δέντρα με ρυθμούς μεγαλύτερους της ικανότητας αυτών να αναπτύσσονται.

Η εικόνα λοιπόν που αναδύεται από τα ευρήματα των ερευνών δείχνει ότι τα παγκόσμια δάση μπορεί να μετατραπούν σε πηγές έκλυσης άνθρακα, από δεξαμενές δέσμευσης-αποθήκευσης άνθρακα που είναι σήμερα.

Ενα ακόμη πιο ανησυχητικό εύρημα είναι ότι οι υψηλότερες θερμοκρασίες μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές στη φυσιολογία των φυτών· αλλαγές που αφορούν την ικανότητά τους να φωτοσυνθέτουν αλλά και να αναπτύσσονται.

Και ήδη τα δάση σε όλο τον κόσμο δέχονται σοβαρά πλήγματα όχι μόνο εξαιτίας των ανθρώπινων, αλόγιστων δραστηριοτήτων και απληστίας -βλέπε Αμαζόνιος-, αλλά και εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής που βιώνει ο πλανήτης.

Επομένως, ευλόγως ερευνούν οι επιστήμονες τις πιθανές επιπτώσεις του συνεχώς μεταβαλλόμενου κλίματος στην ικανότητα των δασικών οικοσυστημάτων να απορροφούν τις ολοένα αυξανόμενες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα που εκλύονται στην ατμόσφαιρα. Εστιάζουν, δηλαδή, στο κατά πόσο είναι πιθανό η κλιματική αλλαγή να εξουδετερώσει τη βασική λειτουργία των δασών, που δεν είναι άλλη από τον καθαρισμό της ατμόσφαιρας από το CO2.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Yale Environment 360 (του Πανεπιστημίου Γέιλ), όπου συνοψίζονται οι τελευταίες έρευνες που δημοσιεύτηκαν στα περιοδικά Nature και Science (και που υπογράφει ο Gabriel Popkin), ο Mingkai Jiang και οι συνάδελφοί του από το Πανεπιστήμιο Western Sydney, που διεξήγαγαν την πρώτη έρευνα σε δάσος ευκαλύπτων της Αυστραλίας, ανακάλυψαν ότι παρά τον «βομβαρδισμό» των δέντρων, επί τέσσερα χρόνια, με διοξείδιο του άνθρακα κατά 40% παραπάνω από το μέσο παγκόσμιο όριο συγκέντρωσης -οι μέσες παγκόσμιες τιμές των γραμμομοριακών κλασμάτων κυμαίνονταν το 2018, όσον αφορά το CO2, στα 405,5 ± 0,1 μέρη ανά εκατομμύριο (ppm), σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού-, τα δέντρα αυτά δεν μπόρεσαν να μεγαλώσουν περισσότερο.

Για τις ανάγκες της δεύτερης έρευνας, που διεξήχθη στα εδάφη του νησιού Barro Colorado στον Παναμά, τοποθετήθηκαν καλώδια στα οποία επί δύο χρόνια διοχετευόταν ηλεκτρικό ρεύμα προκειμένου να αυξηθεί η θερμοκρασία του εδάφους κατά 4 βαθμούς Κελσίου, αφού ζητούμενο ήταν να δημιουργηθούν οι αντίστοιχες συνθήκες ισόποσης πιθανής αύξησης της θερμοκρασίας τα επόμενα χρόνια.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα υπερθερμασμένα εδάφη εξέπεμπαν κατά 55% περισσότερο άνθρακα απ’ ό,τι εξέπεμπαν τα εδάφη εκείνα των οποίων δεν τροποποιήθηκε η θερμοκρασία αλλά αφέθηκαν στη φυσική τους παρούσα κατάσταση, θέτοντας έτσι βάσιμα ερωτήματα για το κατά πόσο σε ένα θερμότερο μέλλον τα εδάφη των τροπικών δασών μπορεί να λειτουργήσουν ως εκπομπείς άνθρακα και όχι ως δεξαμενές αποθήκευσής του.

Αν συνδυαστούν αυτές οι πληροφορίες με τα αποτελέσματα άλλων ερευνών, που κατέγραψαν αυξημένους ρυθμούς θανάτων των δέντρων σε Βόρεια και Νότια Αμερική -είτε αυτοί προέρχονται από την αποψίλωση των δασών είτε από πυρκαγιές ή ξηρασίες και επιδρομές εντόμων-, και ότι η ικανότητα απορρόφησης άνθρακα των παρθένων δασών της Αφρικής θα μειωθεί κατά 14% μέχρι το 2030, ότι ο Αμαζόνιος δυνητικά μπορεί να σταματήσει την αντίστοιχη οικοσυστημικη λειτουργία του μέχρι το 2035 -καθώς τα δέντρα πεθαίνουν με γρηγορότερους ρυθμούς, οπότε τα δάση όσες ποσότητες άνθρακα απορροφούν τόσες πλέον και εκπέμπουν (ήδη κομμάτια του τροπικού δάσους του Αμαζονίου αποδείχτηκε ότι λειτουργούν ως εκπομπείς άνθρακα)-, αλλά και ότι, παγκοσμίως, τα δέντρα στα παρθένα δάση πεθαίνουν δύο φορές γρηγορότερα απ’ ό,τι στο παρελθόν -μειώνοντας έτσι ταυτόχρονα τόσο τις ποσότητες άνθρακα που μπορούν να απορροφήσουν αλλά και το χρονικό διάστημα που μπορούν να τις αποθηκεύσουν-, αντιλαμβανόμαστε ότι δεν αργούν τα χρόνια που θα βρεθούμε μπροστά σε τραγικές καταστάσεις αν δεν αλλάξουμε πορεία.

Εχει φτάσει η ώρα που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε, μας αρέσει δεν μας αρέσει, ότι η προστασία του περιβάλλοντός μας είναι μάχη για τη ζωή μας.

Κι αφού μας επιφορτίζουν με προσωπική ευθύνη όσον αφορά τον περιορισμό της εξάπλωσης του Covid-19, δεν φαντάζομαι η κυβέρνηση να μας αρνηθεί ότι είναι προσωπική μας ευθύνη ως πολιτών, ως ομάδων, η προστασία του περιβάλλοντος της χώρας μας, ήτοι: η προστασία της ζωής μας.

Επομένως ακόμη και μόνο με λογική αλληλουχία, οι διαδηλώσεις είναι αναφαίρετο, θεμελιώδες δικαίωμα του κάθε ανθρώπου και με προσωπική μας ευθύνη θα πρέπει να ξηλώσουμε τα αίσχη της περιβαλλοντοκτόνου και μισάνθρωπης κυβέρνησης (καταπάτηση, εκχώρηση περιοχών Νatura για εξορύξεις υδρογονανθράκων, εγκαταστάσεις βιομηχανικών αιολικών πάρκων σε απάτητες βουνοκορφές και σε βραχονησίδες, περιοχές καθοριστικής σημασίας για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, και άλλα πολλά, ενάντια σε κάθε επιστημονική γνώση).

Ας μην ξεχνάμε ότι δεν είναι μόνο τα δάση που πρέπει να προστατευτούν, αλλά το σύνολο των φυσικών οικοσυστημάτων. Ο,τι συστήνει και υποστηρίζει τη ζωή όπως αναπτύχθηκε μέχρι τα τώρα πάνω στον πλανήτη Γη χρήζει προστασίας.

https://www.nature.com/articles/s41586-020-2128-9

https://science.sciencemag.org/content/368/6494/eaaz9463.full

Οι αιτίες της αποψίλωσης των δασών και η σημασία της για την ερημοποίηση

Μια ματιά σε αποσπάσματα της έκθεσης των Agostino Ferrara και Raffaella Lovreglio με τη συμβολή των Maria Jose, Roxo και Pedro Cortesao Casimiro, Jorge Garcia Gοmez και Κωνσταντίνου Κοσμά, που είναι δημοσιευμένη στην ιστοσελίδα της DIS4ME-Σύστημα Δεικτών Ερημοποίησης για τη Μεσογειακή Ευρώπη, μας δίνει μια καλή πληροφόρηση για τις απειλές που αντιμετωπίζουν τα δάση σε παγκόσμιο επίπεδο.

«Σήμερα τα δάση απειλούνται από διάφορους παράγοντες, όπως οι κλιματικές μεταβολές, οι μεταδοτικές ασθένειες από έντομα ή άλλους παθογενείς οργανισμούς, και δέχονται απειλές καθαρά ανθρωπογενούς φύσης, πυρκαγιές, ατμοσφαιρική ρύπανση, αποψίλωση και αύξηση των πιέσεων από τις κοινωνίες. Ο άνθρωπος είναι εν μέρει υπεύθυνος για τις περισσότερες από αυτές τις απειλές.

Πράγματι, το αποτύπωμα της ανθρώπινης δραστηριότητας είναι πάντα παρόν: είναι σχετικά μικρή η ευθύνη όσον αφορά τις κλιματικές διαταραχές, σε σχέση με τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου, που ευθύνονται για μια μεγάλη καταστροφή. Είναι μέτρια η ευθύνη για την ανάπτυξη ορισμένων τεχνητών δασοκομικών συστάδων επιρρεπών σε προσβολές παράσιτων. Και, τέλος, ο άνθρωπος ευθύνεται κατά το πλείστον για τα φαινόμενα ατμοσφαιρικής ρύπανσης και αποψίλωσης.

Τα νούμερα που προκύπτουν από τον υπολογισμό του ποσοστού αποψίλωσης παγκοσμίως είναι εκπληκτικά.

Σύμφωνα με το World Resources Institute (http://pubs.wri.org/pubs_content.cfm?PubID=3018), πάνω από το 80% των φυσικών δασών της Γης έχουν ήδη καταστραφεί (με ρυθμό 40 εκατομμύρια εκτάρια ετησίως).

Σχεδόν το 90% των τροπικών δασών στην Δυτ. Αφρική έχουν εξαφανιστεί από το 1900.

Η Βραζιλία και η Ινδονησία, που περιλαμβάνουν τις δυο μεγαλύτερες περιοχές με τροπικά δάση παγκοσμίως, απογυμνώνονται με ανησυχητικό ρυθμό εξαιτίας της υλοτόμησης, των πυρκαγιών και της μετατροπής της γης σε γεωργική και κτηνοτροφική.

Η απώλεια της άγριας ζωής είναι μία από τις εμφανείς συνέπειες της αποψίλωσης. Το 70% της βιοποικιλότητας της Γης βρίσκεται στα δάση. Τα τροπικά δάση λειτουργούν με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλούν βροχοπτώσεις σε γειτονικές χώρες που είναι επιρρεπείς στην ξηρασία. Μελέτες έδειξαν ότι η καταστροφή των δασών αυτών σε χώρες της Δυτικής Αφρικής, όπως η Νιγηρία, η Γκάνα και η Ακτή του Ελεφαντοστού, ευθύνεται για την εικοσαετή ξηρασία στο εσωτερικό της Αφρικής. (http://pubs.wri.org/pubs_content.cfm?PubID=3018)

Η αποψίλωση έχει επίσης καταστροφικές παγκόσμιες συνέπειες. Τα δάση είναι οι φυσικοί καταναλωτές του διοξειδίου του άνθρακα, ενός από τα αέρια του θερμοκηπίου του οποίου η σταδιακή επαύξηση στην ατμόσφαιρα συμβάλλει στην παγκόσμια υπερθέρμανση.

Η κοπή των δασών όχι μόνο εξαλείφει αυτές τις δεξαμενές απορρόφησης άνθρακα αλλά επιπλέον η καύση και η αποσύνθεσή τους απελευθερώνει ακόμη περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, μαζί με μεθάνιο, ένα άλλο σημαντικό αέριο του θερμοκηπίου».

Η παραγωγικότητα των δασών

«Η διατήρηση της υγιεινής και παραγωγικότητας των οικοσυστημάτων των δασών συνιστά αναγκαία προϋπόθεση για τη σωστή διαχείριση και βιώσιμη ανάπτυξη της Γης. Η χαμηλή παραγωγικότητα των δασών συνεπάγεται μείωση της ποσότητας βιομάζας και συνεπώς ένα δάσος λιγότερο ανθεκτικό και περισσότερο επιρρεπές σε αμετάκλητες μεταβολές. Τα δάση ήταν και συνεχίζουν να είναι εκτεθειμένα σε μεγάλο αριθμό φυσικών και ανθρωπογενών πιέσεων.

Οι φυσικές πιέσεις περιλαμβάνουν τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις μεταδοτικές και παθογόνους ασθένειες των δασών και τα καταστροφικά γεγονότα.

Οι ανθρωπογενείς πιέσεις περιλαμβάνουν δραστηριότητες, όπως η αλλαγή χρήσης γης, ακατάλληλες ή μη βιώσιμες πρακτικές καλλιέργειας, υλοτομία, κατασκευή δρόμων που μειώνουν την ικανότητα της περιοχής να συνεχίσει ως παραγωγική δασική γη, εισαγωγή εξωτικών φυτών ή ζώων και ατμοσφαιρική ρύπανση.

Η μεταβολή των οικολογικών συνθηκών εξαιτίας των δραστηριοτήτων του ανθρώπου –ή η κλιματική αλλαγή– μπορεί να αυξήσει την ευαισθησία των δασών στις φυσικές πιέσεις, όπως η ξηρασία, οι αλλαγές στην υπόγεια στάθμη των νερών, οι προσβολές ασθενειών και οι φυσικές πυρκαγιές.

Η αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρωπογενών και φυσικών πιέσεων μπορεί να έχει ακόμη πιο αρνητικές επιδράσεις πάνω στην υγιεινή του δάσους. Οσο πλησιέστερα προς τη δασική γη είναι κατοικημένες περιοχές ή άλλες εγκαταστάσεις τόσο περισσότερες είναι οι προκλήσεις για τη διαχείρισή τους και ιδιαίτερα όσον αφορά το πρόβλημα της πυροπροστασίας.

Τα προβλήματα υγιεινής δάσους που μειώνουν την ανθεκτικότητα των δασών ή την ικανότητά τους να στηρίζουν τις ανάγκες της κοινωνίας θα πρέπει να αποτελέσουν ζητήματα στρατηγικής σημασίας για τη διαχείριση των δασών.

Η ολοένα και μεγαλύτερη σπουδαιότητα της ύπαρξης των δασών καθιστά κάθε προσπάθεια για την προστασία τους πιο επίκαιρη και κρισιμότερη απ’ ό,τι πριν. Αλλά προκειμένου τα δάση να επιτελέσουν τις ουσιώδεις περιβαλλοντικές λειτουργίες τους και τις τεράστιες παραγωγικές δυνατότητές τους, θα πρέπει να εφαρμοστεί ένα σχέδιο σωστής διαχείρισης αυτών».

https://esdac.jrc.ec.europa.eu/public_path/shared_folder/projects/DIS4ME/issues/issue_deforestation_gr.htm

https://esdac.jrc.ec.europa.eu/public_path/shared_folder/projects/DIS4ME/contributing_authors_

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η φύση είναι η θεραπεύτριά μας
Η παραμονή σε φυσικά περιβάλλοντα για συγκεκριμένο χρόνο την εβδομάδα προάγει την υγεία, μειώνει τα επίπεδα του στρες και επιταχύνει τη θεραπεία των ανθρώπων, επισημαίνουν επιστημονικές έρευνες.
Η φύση είναι η θεραπεύτριά μας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι νέα από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής;
Περισσότερα από το 80% των δασικών οικοσυστημάτων της Βόρειας και Νότιας Αμερικής απειλούνται, σύμφωνα με έρευνα της IUCN, που διεξήχθη από διεθνή ομάδα επιστημόνων. Οι περισσότεροι τύποι δασών απειλούνται...
Τι νέα από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γιώργος Ζαρζώνης: Οδηγός μας στη φύση της Ελλάδας
Είναι ένας από τους φωτογράφους του κόσμου που επέλεξαν να αφοσιωθούν στην απαθανάτιση και καταγραφή στη συλλογική μνήμη τοπίων της Ελλάδας, να αναδείξουν το κάλλος της φύσης.
Γιώργος Ζαρζώνης: Οδηγός μας στη φύση της Ελλάδας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μπορείς να δημιουργήσεις ξανά τη ζωή που αφαίρεσες;
Επτά νεκρές μεσογειακές φώκιες εντοπίστηκαν στο Αιγαίο τις μέρες της καραντίνας. Τυχαίο γεγονός; Καθόλου, όπως φαίνεται από τα αποτρόπαια δεδομένα που παραθέτει στην καταγγελία του ο Θ. Τσιμπίδης, διευθυντής...
Μπορείς να δημιουργήσεις ξανά τη ζωή που αφαίρεσες;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Σε τι κατάσταση βρίσκεται το περιβάλλον;
Η έκθεση με τίτλο «Το ευρωπαϊκό περιβάλλον – κατάσταση και προοπτικές 2020» έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με προκλήσεις για τις οποίες απαιτούνται επείγουσες λύσεις.
Σε τι κατάσταση βρίσκεται το περιβάλλον;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απειλούνται με αφανισμό
Ερευνα, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, προειδοποιεί ότι το 40% των δασών της Αμερικής βρίσκεται σε κίνδυνο αφανισμού εξ αιτίας της εισβολής αλλόχθονων παθογόνων και εντόμων που τα καταστρέφουν ή τρέφονται από τα...
Απειλούνται με αφανισμό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας