Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η αντισυμβατική τέχνη του Μαρσέλ Ντισάν

Μαρσέλ Ντισάν, φωτογραφημένος το 1960

Archives of American Art, Smithsonian Institution
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η αντισυμβατική τέχνη του Μαρσέλ Ντισάν

  • A-
  • A+
Η ζωή και η κληρονομιά του ανατρεπτικού Γάλλου δημιουργού περνούν μέσα από 50 έργα μιας μεγάλης συλλογής που πρόσφατα χαρίστηκε και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στο κοινό από το αμερικανικό εθνικό μουσείο σύγχρονης τέχνης για να μπορέσουμε να αποκρυπτο- γραφήσουμε και να ερμηνεύσουμε τον εσωτερικό κόσμο αυτής της σημαντικής προσωπικότητας

Οι ιδέες ενός καλλιτέχνη είναι πιο σημαντικές από την τέχνη ή την αισθητική. Αυτή είναι η πρωταρχική ριζοσπαστική ιδέα που διαπνέει ολόκληρο το έργο του πρωτοπόρου καλλιτέχνη Μαρσέλ Ντισάν (1887-1968).

Αρκετοί κριτικοί τέχνης τον θεωρούν έναν από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του 20ού αιώνα και το πρώιμο έργο του επηρέασε την ανάπτυξη της δυτικής τέχνης μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ζωγράφος, γλύπτης, σκακιστής και συγγραφέας, το έργο του σχετίζεται με τον κυβισμό, τον υπερρεαλισμό, το κίνημα Νταντά και την εννοιολογική τέχνη. Ο Ντισάν, με τον Πάμπλο Πικάσο (1881-1973) και τον Ανρί Ματίς (1869-1954) είναι οι τρεις καλλιτέχνες που έφεραν ο καθένας με το ταλέντο και την προσωπικότητά του τις επαναστατικές τομές και καθόρισαν τις εικαστικές εξελίξεις στις πλαστικές τέχνες του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα.

Τα δημιουργήματά του έπαιξαν σημαντικότατο ρόλο στην ανάπτυξη της εννοιολογικής τέχνης καθώς νωρίς απέρριψε το έργο πολλών συναδέλφων του ως μια τέχνη που μοναδικό σκοπό έχει να ευχαριστήσει τα μάτια. Ο Ντισάν ήθελε και χρησιμοποίησε την τέχνη με σκοπό να υπηρετήσει τον νου.

Αμφισβήτησε τη συμβατική σκέψη για τα τεκταινόμενα στον κόσμο της τέχνης εκείνη την εποχή. Αρνήθηκε να πάρει μέρος στην αγορά τέχνης που αναπτυσσόταν τότε και δημιούργησε μια ανατρεπτική αντι-τέχνη. Μέγα παράδειγμα ο διάσημος ουρητήρας που το ονόμασε «Fountain» (Κρήνη), 1917, και μάλιστα με υπογραφή ψευδώνυμο R. Mutt (γκαφατζής).

Το κύριο μέρος της καλλιτεχνικής του παραγωγής αποτελείται από ready-made, -έτοιμα, κοινά αντικείμενα που διάλεγε ο καλλιτέχνης- και η Κρήνη είναι ένα τέτοιο. Επίσης, διάσημο ψευδώνυμό του υπήρξε και το «Rose Sélavy» που ακουστικά από τα γαλλικά μεταφράζεται ως «Ο έρωτας είναι ζωή».

Ο Ντισάν παρήγαγε σχετικά λίγα έργα τέχνης και παρέμεινε ως επί το πλείστον μακριά από τους συμβατικούς κύκλους της εποχής του. Εθεσε όμως ανεξίτηλο το στίγμα του και ουσιαστικά επαναπροσδιόρισε το τι θα μπορούσε να θεωρηθεί έργο τέχνης και καταφανώς αμφισβήτησε τον ρόλο και την αυθεντικότητα ενός καλλιτέχνη ως προς το γεγονός να μπορεί να μεταδώσει την πραγματική «έννοια» στο καλλιτέχνημα.

Ο Ανρί Ρομπέρ Μαρσέλ Ντισάν καταγόταν από οικογένεια με πολλούς καλλιτέχνες. Από τα έξι αδέρφια του τα τέσσερα ασχολήθηκαν με τις τέχνες. Στην αρχή της καριέρας του βρέθηκε στην Μονμάρτρη όπου δημιούργησε τα πρώτα του έργα που χαρακτηρίζονται μετα-ιμπρεσιονιστικά. Ενδιαφέρθηκε για τον φοβισμό και πέρασε στον κυβισμό, όμως η εννοιολογία, η παραστατική τέχνη με τον φουτουρισμό τον καθόρισαν ως καλλιτεχνική φυσιογνωμία.

Το 1913 διασχίζει τον Ατλαντικό και επισκέπτεται τις ΗΠΑ. Εκεί δημιούργησε μαζί με τον Φράνσις Πικαμπιά (1879-1953), τον Μαν Ρέι (1890-1976) και άλλους την ομάδα των ντανταϊστών της Νέας Υόρκης. Το κυβιστικό του έργο «Γυμνό που κατεβαίνει τις σκάλες», 1912, μοιάζει «κινούμενο» παραβαίνοντας τους κανόνες του κυβισμού και δημιουργείται σκάνδαλο στους καλλιτεχνικούς κύκλους.

Εκεί στην αμερικανική μητρόπολη έρχεται η πρώτη αναγνώριση της τέχνης του, όμως μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου ξαναγυρνά στο Παρίσι.

Συνεργάζεται με δημιουργούς από το κίνημα των ντανταϊστών, αλλά με ευκολία «γλιστράει» και κατακτά την ομάδα των σουρεαλιστών. Δημιουργεί μαζί τους με πάθος μέχρι το 1925 και γίνεται η εξέχουσα φυσιογνωμία της ομάδας με το ανατρεπτικό έργο του «L.H.O.O.Q.», 1919, που όταν διαβάζεται στα γαλλικά γρήγορα δημιουργεί ένα φωνητικό παιχνίδι που ακούγεται ως «Elle a chaud au cul» [έχει ωραίο (καυτό) κώλο]. Απεικονίζει τη «Μόνα Λίζα» του Λεονάρντο ντα Βίντσι (1452-1519) με ένα μεγαλόπρεπο μουστάκι και μούσι. Ουσιαστικά με την παρωδία του επιτίθεται στο κατεστημένο της εποχής, κάνοντας ένα φροϊδικής έμπνευσης αστείο που αναφέρεται στην υποτιθέμενη ομοφυλοφιλία του μεγάλου Ιταλού δάσκαλου.

Το 1923 ο Ντισάν δήλωσε ότι εγκαταλείπει την τέχνη για το σκάκι. Παρ' όλα αυτά συνεχίζει να παράγει τέχνη κρυφά. Ονομάζεται «μετρ» το 1925 και συμμετέχει στην Ολυμπιάδα σκακιού με τη γαλλική ομάδα.

Φυγαδεύεται από ανθρώπους της τέχνης στις ΗΠΑ το 1942 μέσα στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Το 1953 παντρεύεται την Αλεξίνα Σάντλερ (1906-1995) που υπήρξε σύζυγος του Πιερ Ματίς (1900-1989), γιου του Ανρί Ματίς και σημαντικού εμπόρου τέχνης.

Εκτοτε ζούσε μεταξύ Παρισιού και Νέας Υόρκης και πεθαίνει από καρδιακή προσβολή, ύστερα από ένα υπέροχο δείπνο με φίλους.

Φέτος το μεγάλο μουσείο Smithsonian Hirshhorn Museum and Sculpture Garden στην Ουάσινγκτον, ως ένα εθνικό μουσείο σύγχρονης τέχνης στις ΗΠΑ, θέλοντας να προβάλει την αντισυμβατική τέχνη του Μαρσέλ Ντισάν άπλωσε στις γκαλερί του 50 αριστουργηματικά έργα του από τη μεγάλη συλλογή των Barbara και Aaron Levine που πρόσφατα δωρίστηκε στο μουσείο. Η αξιοθαύμαστη και σημαντική συλλογή καλύπτει το πλήρες φάσμα της καριέρας του και μας δίνει την ευκαιρία να αποκρυπτογραφήσουμε και να ερμηνεύσουμε τον εσωτερικό κόσμο αυτής της σημαντικής προσωπικότητας.

Το μουσείο, μια κορυφαία φωνή της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, από τις 14 Μαρτίου παραμένει κλειστό λόγω της πανδημίας του COVID-19, όμως σίγουρα μόλις ανοίξει οι θεατές θα απολαύσουν και θα προβληματιστούν μέσα από τη ριζοσπαστική τέχνη του Ντισάν.

Ο κορυφαίος Γαλλοαμερικανός δημιουργός υπήρξε ένα πραγματικά ελεύθερο πνεύμα χωρίς συμβιβασμούς και αγκυλώσεις που είδε τον κόσμο της τέχνης αιρετικά και πέρα από στεγανά. Οι ιδέες του και η εννοιολογική του τέχνη εξαπλώθηκαν, άγγιξαν και αγκάλιασαν όλα τα ανήσυχα πνεύματα του 20ού και του 21ου αιώνα, μένοντας πάντα επίκαιρος και επαναστατικός να προκαλεί και να εμπνέει.

📍 «Μαρσέλ Ντισάν: The Barbara and Aaron Levine Collection», στο Smithsonian Hirshhorn Museum and Sculpture Garden στην Ουάσινγκτον. Μέχρι τις 15 Οκτωβρίου. 

📍 Μένουμε ασφαλείς! Λόγω της πανδημίας ξεναγούμαστε και απολαμβάνουμε διαδικτυακά εκθέσεις και συλλογές στο μουσείο και παίρνουμε μέρος σε online εκδηλώσεις.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τρομακτική ομορφιά ζωής και θανάτου
Μια έκθεση που περιλαμβάνει περίπου 70 δραματικές ζωγραφιές και σχέδια του κορυφαίου Αμερικανού καλλιτέχνη Hyman Bloom παρουσιάζεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης.
Η τρομακτική ομορφιά ζωής και θανάτου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αισθησιασμός στο... μαύρο
Με μια μεγάλη έκθεση που διοργανώνει η Tate Britain και φέρει απλώς το όνομά του, «Aubrey Beardsley», τιμάται η σύντομη αλλά εκπληκτική καριέρα του χαρισματικού εικονογράφου.
Αισθησιασμός στο... μαύρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ανάμεσα στον χαμένο παράδεισο και την κοινωνική ουτοπία
Μια μεγάλη έκθεση στο Μουσείο Καλών Τεχνών (ΜMFA), του Μόντρεαλ μάς μεταφέρει στο Παρίσι του 19ου και του 20ού αιώνα με τη συντροφιά των μεγάλων μετα-ιμπρεσιονιστών δασκάλων.
Ανάμεσα στον χαμένο παράδεισο και την κοινωνική ουτοπία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πόνος, αγωνία, αλληλεγγύη, ανακούφιση
μια διαδικτυακή έκθεση από το Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας τιμά νοσοκόμες, γιατρούς και εργαζόμενους που παρέχουν ουσιαστική φροντίδα, σε όλους τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη κατά τη διάρκεια της πανδημίας...
Πόνος, αγωνία, αλληλεγγύη, ανακούφιση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γιορτή χαράς λουσμένη με φως και χρώματα
Για πρώτη φορά σε 25 χρόνια, με αφορμή την 150ή επέτειο από την ίδρυση του Μουσείου Καλών Τεχνών στη Βοστόνη, παρουσιάζονται στο κοινό και οι 35 πίνακες του «πατέρα του ιμπρεσιονισμού» Κλοντ Μονέ
Γιορτή χαράς λουσμένη με φως και χρώματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας