Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τι σημαίνει να μην ενθαρρύνεις την καλλιτεχνική δημιουργία
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τι σημαίνει να μην ενθαρρύνεις την καλλιτεχνική δημιουργία

  • A-
  • A+
Μετουσιώνοντας αρνητικά συναισθήματα ή τραυματικές εμπειρίες σε δημιουργική ζωγραφική ή γραφή, μουσικές νότες ή θεατρικούς ρόλους, τα παιδιά κατορθώνουν να μετατρέψουν την όποια ψυχική τους κατάσταση σε ένα έργο τέχνης, κοινωνικά αποδεκτό. Και αυτό είναι κάτι που δεν θα έπρεπε να το αγνοεί κανένα πολιτικό πρόσωπο που «υπηρετεί» το όραμα μιας κοινωνίας ψυχικά υγιών και μορφωμένων πολιτών.

Τον Φεβρουάριο του 2015, ο εξειδικευμένος συντάκτης σε θέματα πολιτισμού, Μαρκ Μπράουν, διαπίστωνε με θλίψη στο άρθρο του στην Guardian πως οι τέχνες αποσύρονταν σταδιακά από τα βρετανικά σχολεία και πως η κυβέρνηση είχε αρχίσει να επενδύει επίμονα στην επιστήμη και στην τεχνολογία μη λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία του θεάτρου, των εικαστικών και της μουσικής στην εκπαιδευτική διαδικασία. Κι ας ήταν αποδεδειγμένη η εγγενώς θεραπευτική δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας μέσα στον χώρο και τον χρόνο. Οπως και η συμβολή της στη διεύρυνση του πνεύματος και της αισθητικής και στη σύνδεση με τον βαθύτερο εαυτό μας.

Η Βρετανία, επιλέγοντας να μην ενθαρρύνει τα παιδιά να εξερευνήσουν τις εικαστικές και εκφραστικές τους ικανότητες, ξεκίνησε σιγά σιγά να πληρώνει το «τίμημα» του «εκπαιδευτικού ελλείμματος»: η βία στα βρετανικά σχολεία αυξανόταν ολοένα και περισσότερο, με αποτέλεσμα τα τελευταία χρόνια ένας στους τέσσερις δασκάλους να πέφτει θύμα επίθεσης από μαθητή κάθε εβδομάδα. Αυτό υποστήριξε και πάλι η βρετανική Guardian σε ένα σχετικό δημοσίευμα, λίγα χρόνια αργότερα, επικαλούμενη μία έρευνα που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 2019.

Είναι ευρέως αποδεκτό συνεπώς πως ο ρόλος της τέχνης είναι καταλυτικός όχι μόνο στην καλλιέργεια ανθρωπιστικών αξιών, φαντασίας και κριτικής σκέψης αλλά και στην ψυχοκοινωνική αποκατάσταση. Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι μετουσίωση της ψυχικής εμπειρίας, θεμελιώδης «διέξοδος στο γενετήσιο πρόβλημα» όπως έγραφε ο Ζίγκμουντ Φρόιντ.

Μετουσιώνοντας αρνητικά συναισθήματα ή τραυματικές εμπειρίες σε δημιουργική ζωγραφική ή γραφή, μουσικές νότες ή θεατρικούς ρόλους, τα παιδιά κατορθώνουν να μετατρέψουν την όποια ψυχική τους κατάσταση σε ένα έργο τέχνης, κοινωνικά αποδεκτό. Και αυτό είναι κάτι που δεν θα έπρεπε να το αγνοεί κανένα πολιτικό πρόσωπο που «υπηρετεί» το όραμα μιας κοινωνίας ψυχικά υγιών και μορφωμένων πολιτών.

Το υπουργείο Παιδείας της χώρας μας, ωστόσο, αντί να ενισχύσει τα μαθήματα που προάγουν την αναζήτηση του καλαίσθητου και την ανακάλυψη του άγνωστου εφηβικού εαυτού, αποφάσισε να απαξιώσει τον ρόλο της τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία. Οι νέες ρυθμίσεις -που βάζουν την ακουαρέλα και το πεντάγραμμο στο περιθώριο- πλήττουν, δίχως άλλο, τους μαθητές των δημόσιων σχολείων, δηλαδή όλα εκείνα τα παιδιά που δεν έχουν πρόσβαση σε πλούσιες σχολικές ή δημοτικές βιβλιοθήκες, σε ατελιέ ζωγραφικής και ωδεία.

Οι πολλαπλές σημασίες της έλλειψης καλλιτεχνικής παιδείας

Τι «εξυπηρετεί» η υπονόμευση της αξίας της καλλιτεχνικής δραστηριότητας; Τι είδους παιδεία εξασφαλίζουμε «συρρικνώνοντας» τις τέχνες; Και ποια θα έπρεπε να είναι η σχέση της εκπαιδευτικής πολιτικής με την τέχνη;

Ως γνωστόν, η καλλιτεχνική εργασία και παραγωγή έχει διαδραματίσει ιστορικά σημαίνοντα ρόλο στην ανατροπή πολιτικών δυνάμεων. Οπως φυσικά και στη διατήρηση της κυριαρχίας συγκεκριμένων καθεστώτων. Δεν μπορεί να είναι τυχαία συνεπώς η πολιτιστική πολιτική μιας κυβέρνησης. Οπως ούτε το αντίθετο.

Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο του 2018, η υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας, Φρανσουάζ Νισέν, και ο Γάλλος υπουργός Παιδείας, Ζαν-Μισέλ Μπλανκέ, παρουσίασαν από κοινού ένα σχέδιο δράσης, με στόχο όλα τα παιδιά της χώρας από 3 έως και 18 ετών να επωφελούνται μιας καλλιτεχνικής και πολιτισμικής εκπαίδευσης υψηλής ποιότητας.

Τον Ιούνιο του 2020, η πρωθυπουργός της Νέας Ζηλανδίας, Τζασίντα Αρντερν, ανακοίνωσε πως σκοπεύει να επενδύσει επιπλέον 4 εκατομμύρια δολάρια στην προώθηση των καλλιτεχνικών μαθημάτων σε όλα τα σχολεία της χώρας.

Τον ίδιο μήνα του ίδιου έτους, το υπουργείο Παιδείας της χώρας μας αποφάσισε ακριβώς το αντίθετο. Την «αποεπένδυση» του πολιτιστικού κεφαλαίου, επιδεικνύοντας εχθρική στάση απέναντι σε όσους θέλουν να δουλεύουν ταυτόχρονα με «τα χέρια, το μυαλό και την καρδιά». Ετσι ορίζει τους καλλιτέχνες ο Γάλλος συγγραφέας Φρανσουά Μοριάκ, διαφοροποιώντας τους από τους εργάτες και τους τεχνίτες που δουλεύουν είτε μόνο με τα χέρια, είτε μόνο με τα χέρια και το μυαλό. Οπως και οι επιστήμονες.

Συγκεκριμένα η μουσική και τα καλλιτεχνικά, τα οποία υπήρχαν ως μαθήματα επιλογής, κυρίως στην Α' Λυκείου, δεν θα υπάρχουν πια στο ωρολόγιο πρόγραμμα σύμφωνα με την «υπ’ αριθμόν 74181/Δ2, ΦΕΚ Αρ.Φ. 2338/15/6/2020» απόφαση της υφυπουργού Παιδείας, Σοφίας Ζαχαράκη.

Οσο για την αιτιολογία της κατάργησης της δυνατότητας του μαθήματος επιλογής; «Χαμηλή συμμετοχή», όπως σχολίασε το υπουργείο Παιδείας.

Η ελληνική κυβέρνηση, αντί να εφεύρει τρόπους να κάνει πιο ελκυστική την «καλλιτεχνική παιδεία», μοιάζει να θέλει να επενδύσει στη δημιουργία μαθητών μάνατζερ, υπακούοντας στις αρχές μετρήσιμης αριστείας και εκμεταλλευόμενη τον εθισμό της ελληνικής κοινωνίας στην απόκτηση πανεπιστημιακών τίτλων και στην κατανάλωση στείρων γνώσεων.

Η μη ενθάρρυνση για καλλιτεχνική δημιουργία καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας δεν είναι συνεπώς παρά μια θανατοπολιτική των τεχνών. Ή, έστω, ακόμα μία εργαλειακή αντιμετώπιση της παιδείας και του πολιτισμού, με στόχο την παραγωγή χρήσιμων και λειτουργικών ατόμων και όχι των εκφραστικά και πνευματικά ελεύθερων και σκεπτόμενων ανθρώπων.

Το σχόλιο του υπουργού Παιδείας της Νέας Ζηλανδίας, Κρις Χίπκινς, είναι ενδεικτικό και ταυτοχρόνως αποδεικτικό για την ύπαρξη μιας άλλης πολιτικής κουλτούρας όσον αφορά τον ρόλο της καλλιτεχνικής παιδείας. «Τα νέα, δημιουργικά μαθήματα στα σχολεία έχουν στόχο να ωθήσουν τους μαθητές σε έναν πιο ουσιαστικό τρόπο ζωής, στην καλύτερη μεταξύ τους επικοινωνία και τη συνεργασία, στη δημιουργική σκέψη και, γιατί όχι, να τους ξυπνήσουν το ενδιαφέρον προς μία καριέρα στον χώρο των τεχνών».

Στο «Χρονικό της Τέχνης», ο E. H Gombrich σημειώνει πως ο δυτικός πολιτισμός οφείλει πολλά στη φιλοδοξία των καλλιτεχνών να ξεπεράσουν ο ένας τον άλλον, υπογραμμίζοντας πως δίχως αυτή τη φιλοδοξία δεν θα υπήρχε κανένα «χρονικό τέχνης» και καταλήγοντας πως είναι εξαιρετικά σημαντικό να θυμηθούμε πόσο διαφέρει η τέχνη από την επιστήμη και την τεχνολογία.

Τι φοβάται, λοιπόν, η ελληνική κυβέρνηση όσον αφορά τη δύναμη της τέχνης; Ο κόσμος της τέχνης είναι ο κόσμος της μεταμόρφωσης, έγραφε ο Αντρέ Μαλρό, ο Γάλλος συγγραφέας που είχε διατελέσει και υπουργός Πολιτισμού. Και αυτές τις μεταμορφώσεις, που δεν φοβάται η Νέα Ζηλανδία και η Γαλλία, φαίνεται ότι φοβάται εδώ η Δεξιά.

 

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το πρωταρχικό στην τέχνη είναι η συγκίνηση του καλλιτέχνη»
Ο Αλέξης Βερούκας είναι ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους της γενιάς του. Στα έργα του συχνά συναντάμε τις φοβίες και τις ανομολόγητες επιθυμίες μας. Μια υποδόρια ευαισθησία αναδεικνύει τις σκοτεινές...
«Το πρωταρχικό στην τέχνη είναι η συγκίνηση του καλλιτέχνη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Επαναστάτης, φεμινιστής, αντιρατσιστής, ειρηνιστής, ριζοσπάστης
Μια συναρπαστική και προσεγμένη έκθεση-έρευνα στη Βρετανική Πινακοθήκη παρουσιάζει στο κοινό το έργο του οραματιστή Βρετανού ζωγράφου, χαράκτη και ποιητή Ουίλιαμ Μπλέικ (28 Νοεμβρίου 1757 - 12 Αυγούστου 1827).
Επαναστάτης, φεμινιστής, αντιρατσιστής, ειρηνιστής, ριζοσπάστης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κρατήρες και θάνατος κάτω από όμορφους ουρανούς
Σηματοδοτώντας τα 100 χρόνια από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αυτή η συγκλονιστική-συναρπαστική έκθεση, δεν καταγράφει μόνο τον εφιάλτη της μάχης, αλλά εξετάζει πώς οι Ευρωπαίοι καλλιτέχνες μέσα από την...
Κρατήρες και θάνατος κάτω από όμορφους ουρανούς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εικονική περιήγηση στο Μουσείο
Η εικονική περιήγηση στους χώρους του Μουσείου της Πόλεως των Αθηνών είναι πραγματικότητα, με τη βοήθεια της τεχνολογίας –μέσω Γυαλιών Επαυξημένης Πραγματικότητας (VR glasses)–, δίνοντας τη δυνατότητα σε...
Εικονική περιήγηση στο Μουσείο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φως, περισσότερο φως...
Τα παιδιά της πρωτεύουσας στην Πολιτεία της Μασαχουσέτης εξερεύνησαν το χρώμα, τις αντανακλάσεις, τις διαφάνειες και τα φωτεινά λαμπυρίσματα και δημιούργησαν μια εξαιρετικής αντίληψης και ομορφιάς, μεγάλης...
Φως, περισσότερο φως...
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το παλιό σχολείο»
Μια εντυπωσιακή έκθεση που στόχο έχει να αναβιώσει τη σχολική ζωή του παρελθόντος, και από τις αντιδράσεις μικρών και μεγάλων που την επισκέπτονται το πετυχαίνει απόλυτα, έχει στήσει ο Σύλλογος Διαφύλαξης...
«Το παλιό σχολείο»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας