Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Tο περιβάλλον στο επίκεντρο του αναπτυξιακού μοντέλου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Tο περιβάλλον στο επίκεντρο του αναπτυξιακού μοντέλου

  • A-
  • A+
Ο φετινός εορτασμός την Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος μας βρίσκει στο μέσο μιας πρωτόγνωρης υγειονομικής κρίσης. Το shutdown που προκάλεσε έχει οδηγήσει σε μια οικονομική και κοινωνική κρίση της οποίας η εξέλιξη και τα αποτελέσματα δεν είναι ακόμα γνωστά. Ας δούμε την πανδημία ως ευκαιρία για αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου, που θα έχει το περιβάλλον στο επίκεντρο

ΜΕΤΑ COVID-19 ΕΠΟΧΗ

Δεν είναι λίγες οι φωνές των ειδικών που υποστηρίζουν ότι η σημερινή πανδημία είναι συνέπεια της μείωσης των φυσικών ενδιαιτημάτων (π.χ. περιοχές Natura), που είναι απαραίτητα για την υποστήριξη της άγριας ζωής. Η μείωση των περιοχών αυτών οφείλεται τόσο στη «βουλιμία» των αναπτυξιακών δυνάμεων να συντηρήσουν τις αυξήσεις ΑΕΠ και κερδών όσο και στην πίεση για επιβίωση ενός συνεχώς αυξανόμενου ποσοστού περιθωριοποιημένων πολιτών, ειδικά στις ήδη περιβαλλοντικά ευάλωτες περιοχές του πλανήτη. Ετσι υποβαθμίζονται διαρκώς οι δωρεάν υπηρεσίες της φύσης προς τον άνθρωπο, όπως η δυνατότητα παραγωγής τροφής σε καλλιεργήσιμα εδάφη, η φυσική διαχείριση του κύκλου του νερού και του αέρα, η επικονίαση των φυτών από έντομα, η αναψυχή στη φύση κ.λπ.

Η αυξανόμενη κλιματική αλλαγή με ακραία καιρικά φαινόμενα και φυσικές καταστροφές (ξηρασία και ερημοποίηση, εκτεταμένες πυρκαγιές, θύελλες και τυφώνες, πλημμύρες κ.λπ.) αυξάνει ακόμη περισσότερο τις πιέσεις αυτές.

Η κλιματική αλλαγή θα προκαλέσει επιπτώσεις που θα είναι αισθητές σε βάθος δεκαετιών έως και αιώνων, παρουσιάζοντας πολύ πιο εκτεταμένες και παρατεταμένες επιπτώσεις σε σύγκριση με την πανδημία.

Η υγειονομική κρίση αναδεικνύει τον κεντρικό ρόλο της ανθεκτικότητας του περιβάλλοντος στην επιβίωσή μας.

Είναι πλέον προφανές ότι η ικανοποίηση των ανθρώπινων αναγκών διαχρονικά πρέπει να γίνεται εντός των ορίων αντοχής του οικοσυστήματος, δηλαδή του συστήματος που υποστηρίζει τη ζωή, παρέχοντας αγαθά και υπηρεσίες που είναι απαραίτητα για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους.

Το ερώτημα όμως της διατήρησης του σημερινού μοντέλου ανάπτυξης έχει ήδη τεθεί από πολλούς εμπειρογνώμονες. Αμφισβητούν σταθερά αν θα μας οδηγήσει σε ένα ασφαλές «αύριο» ένα μοντέλο που δίνει προτεραιότητα στη λειτουργία της αγοράς και στη χωρίς όρια μεγέθυνση. Μια μεγέθυνση που για να υπάρξει χρειάζεται ο άνθρωπος να καταναλώνει κάθε χρόνο φυσικούς πόρους 1,7 φορά περισσότερους από αυτούς που διαθέτει ο πλανήτης μας, υπονομεύοντας έτσι το μέλλον όχι γενικά των επόμενων γενεών, αλλά των ίδιων των παιδιών μας.

Σήμερα, 42 χρόνια μετά την καθιέρωση του όρου «βιώσιμη ανάπτυξη» στην παγκόσμια ατζέντα, έννοια που έχει διαχυθεί με υπερβολικό τρόπο στον λόγο πολιτικών, πολιτικολογούντων και ΜΜΕ, συνειδητοποιούμε ότι έχει επηρεάσει ελάχιστα την εφαρμοζόμενη πολιτική. Αποτέλεσμα, οι 17 παγκόσμιοι στόχοι για τη βιώσιμη ανάπτυξη του 2030, που υιοθετήθηκαν από τον ΟΗΕ το 2015 (SDGs 2030) και αφορούν την εξάλειψη της φτώχειας, τη μείωση των ανισοτήτων, την αξιοπρεπή εργασία αλλά και την υπεύθυνη παραγωγή και κατανάλωση, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας σε στεριά και θάλασσα κ.ά., να φαίνονται πιο μακρινοί από ποτέ.

Ανησυχίες έχουν εκφραστεί δημόσια σχετικά και με το μέλλον της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, της πρώτης ολιστικής στρατηγικής για την κλιματική μετάβαση και την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Ορατός ο κίνδυνος να γενικευτούν αποφάσεις αναστολής ή απορρύθμισης της περιβαλλοντικής νομοθεσίας για τη διευκόλυνση της οικονομικής ανάκαμψης στη μετά Covid-19 εποχή. Μια ανάκαμψη που «απειλεί» να διατηρήσει το αναπτυξιακό status quo που βιώνουμε τις τελευταίες δεκαετίες με την πρωτοκαθεδρία του χρηματοπιστωτικού τομέα.

Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, μετά την ψήφιση του πρόσφατου νόμου για τον «εκσυγχρονισμό» της περιβαλλοντικής νομοθεσίας, ο κίνδυνος αυτός είναι περισσότερο από ποτέ ορατός. Στον νόμο αυτόν ως εκσυγχρονισμός νοείται η επιστροφή στη λογική ότι το περιβάλλον αποτελεί εμπόδιο για την ανάπτυξη. Μια ανάπτυξη που θα κινείται στον αντίποδα των παγκόσμιων στόχων, αφού βασίζεται στην έντονη χρήση των φυσικών πόρων -και ιδιαίτερα του εδάφους μέσα από το real estate-, στο φτηνό εργατικό δυναμικό και σε δραστηριότητες που ενσωματώνουν περιορισμένη τεχνογνωσία. Ενα αναπτυξιακό μοντέλο που είναι υπαίτιο σε μεγάλο βαθμό για τον δημοσιονομικό εκτροχιασμό της ελληνικής οικονομίας που ζούμε εδώ και κάποια χρόνια, αφού δημιούργησε μια ευάλωτη, μη ανταγωνιστική, χαμηλής προστιθέμενης αξίας και εσωστρεφή οικονομία. Μια οικονομία που είναι βασισμένη κυρίως στην εσωτερική, τεχνητά υποστηριζόμενη ζήτηση υπηρεσιών ιδιωτικής κατανάλωσης (π.χ. εμπόριο, εστίαση).

Ακόμη και ο τουρισμός, η λεγόμενη «βαριά βιομηχανία» της χώρας, έχει εγκλωβιστεί σε αυτό το μοντέλο της μαζικής και φτηνής παραγωγής και κερδοφορεί εξωτερικεύοντας το κόστος του στην κοινωνία και στο περιβάλλον. Την ίδια στιγμή το πλούσιο και ιδιαίτερο περιβάλλον της χώρας μας και το μοναδικό διαχρονικό πολιτιστικό κεφάλαιο της παραμένουν ως δωρεάν «ντεκόρ», θυσία στον βωμό ενός συνειδητά επιδιωκόμενου αυξημένου αριθμού επισκεπτών, αντί να αξιοποιηθούν στη βάση μιας διαφορετικής, βιώσιμης ανάπτυξης του τουρισμού.

Η στρατηγική αυτή θεωρεί το περιβάλλον όχι ως οικοσύστημα μέσα στο οποίο ο άνθρωπος συμβιώνει με τα υπόλοιπα είδη και αντλεί μεγάλο κομμάτι της ευημερίας του, αλλά ως άθροισμα δωρεάν ή φτηνών πρώτων υλών από τις οποίες «ελέω Θεού» μπορεί να αντλείται η μέγιστη δυνατή υπεραξία με στόχο τη μεγιστοποίηση των κερδών.

Ο φετινός εορτασμός της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος δεν μπορεί και δεν πρέπει να εξαντληθεί σε «πανηγυρικούς» λόγους δίχως αύριο. Ειδικά από εκείνους που καθημερινά λειτουργούν σε βάρος του. Οφείλει να αποτελέσει αφορμή ώστε να ξεκινήσουμε σε τοπικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο μια συνειδητή αλλαγή πορείας ώστε να πετύχουμε τους παγκόσμιους στόχους του 2030. Δεν χρειάζεται να περάσουμε και άλλες πανδημίες για να το συνειδητοποιήσουμε.

* Καθηγητής Τομέα Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστήμιου Αιγαίου

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το 2019 πρέπει να είναι «καταπράσινο»!
Περιβάλλον, ημερολόγιο 2019. Τι μας κληροδότησε ως γνώση το 2018; Εβαλε τις βάσεις που όμως για να καρποφορήσουν θα πρέπει να τις αναπτύξουμε. Τα τελευταία τερτίπια του καιρού παγκοσμίως, όπως λένε οι...
Το 2019 πρέπει να είναι «καταπράσινο»!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Ελλάδα μπαταρία ή αλλιώς χωματερή της Ευρώπης
Ερευνα Πάρος: Μια μελέτη-όνειρο κομμένη και ραμμένη για τους επενδυτές ● Φαραωνικές εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών μέσα και κοντά σε περιοχές Natura, σε περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, δίπλα από...
Η Ελλάδα μπαταρία ή αλλιώς χωματερή της Ευρώπης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βάζουν τα θεμέλια της ζωής
Από μονοπάτια ανθικά μπήκα στον κόσμο των επικονιαστών και τις βασιλεύουσες σε αυτόν μέλισσες: αυτές με τον διακριτικό βόμβο, τρανταχτά απούσες από τα μουσεία φυσικής ιστορίας, τις επιστημονικές αναφορές, τα...
Βάζουν τα θεμέλια της ζωής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μπροστά σε νέες προκλήσεις
Η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή των οικοσυστημάτων, ως αποτέλεσμα της αποδάσωσης και οικειοποίησης της φύσης, θεωρείται ότι ευθύνονται για τη μεγαλύτερη απομείωση των εκτάσεων των οικότοπων παγκοσμίως,...
Μπροστά σε νέες προκλήσεις
ΚΟΣΜΟΣ
Στα ύψη το διοξείδιο της ατμόσφαιρας τον Μάιο παρά τα μέτρα για τον κορονοϊό
Επίσημα στοιχεία της αμερικανικής κυβέρνησης δείχνουν ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα κατέγραψαν ρεκόρ, καταδεικνύοντας τη συνθετότητα του προβλήματος της κλιματικής αλλαγής.
Στα ύψη το διοξείδιο της ατμόσφαιρας τον Μάιο παρά τα μέτρα για τον κορονοϊό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γιώργος Ζαρζώνης: Οδηγός μας στη φύση της Ελλάδας
Είναι ένας από τους φωτογράφους του κόσμου που επέλεξαν να αφοσιωθούν στην απαθανάτιση και καταγραφή στη συλλογική μνήμη τοπίων της Ελλάδας, να αναδείξουν το κάλλος της φύσης.
Γιώργος Ζαρζώνης: Οδηγός μας στη φύση της Ελλάδας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας