Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μη πειθήνια ανα-μόρφωση
EUROKINISSI / ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μη πειθήνια ανα-μόρφωση

  • A-
  • A+
Ο Βασίλης Δημάκης έδωσε έναν δύσκολο αγώνα για να μην υποταχθεί πλήρως στην πειθαρχική εξουσία ως ακόμα ένα πειθήνιο σώμα. «Δεν θα σας επιτρέψω να με ξανακάνετε αυτό που ήμουν», είπε και «παραχώρησε» την ευθύνη για το σώμα του στην ελληνική πολιτεία

Η Αντιγόνη –για πολλούς– ήταν η πρώτη απεργός πείνας της Ιστορίας. Αφησε την τελευταία της πνοή σε έναν κλειστό τάφο ενώ είχε πάψει να τρώει. Ηταν εκείνη που έθεσε πρώτη το ερώτημα γύρω από την ηθική του νόμου χρησιμοποιώντας το σώμα της ως ύστατο μέσο διεκδίκησης και διαμαρτυρίας.

Εκτοτε ακολούθησαν πολλές μαζικές και ατομικές νηστείες ως μέσο πάλης και αντίστασης.

Το 1981, στη Βόρεια Ιρλανδία, ο Μπόμπι Σαντς, μέλος του ΙΡΑ και εκλεγμένος στο βρετανικό Κοινοβούλιο, πέθανε κατά τη διάρκεια της απεργίας πείνας ενώ ήταν κρατούμενος στη φυλακή του Μέιζ. Το αίτημά του ήταν να αναγνωριστούν οι κρατούμενοι πολέμου ως πολιτικοί κρατούμενοι.

To 2020, στην Ελλάδα, ο Βασίλης Δημάκης δεν επέστρεψε στο κελί και στα βιβλία του για να προετοιμαστεί για την εξεταστική. Ξεκίνησε απεργία πείνας και δίψας, θέτοντας το ερώτημα γύρω από την ανθρώπινη εξουσία πάνω στη ζωή και στον θάνατο και τις σημασίες ενός επιτελικού κράτους που του αρνήθηκε την πρόσβαση στις σπουδές ενώ εκείνος «πεινά» για γνώση.

Ο απεργός πείνας είναι εκείνος που στρέφει το βλέμμα μας στη νομοθετική και εκτελεστική εξουσία, αναδεικνύοντας το κενό στην ηθική αδιαφορία του νόμου και ταυτοχρόνως τη συμβολική διάσταση της τροφής. Το κλειστό στόμα γίνεται φορέας ενός μηνύματος, ερωτά και καταγγέλλει.

Κατά πόσο οι νόμοι δημιουργούνται για να υπερασπίσουν κοινωνικές αξίες; Ποια είναι η βασική έκκληση κάθε απεργού πείνας; Και ποιος ο ρόλος του σώματός του σε αυτήν τη διεκδίκηση;

Το σώμα επινοεί και μιλά, δίχως λέξεις. Ο Βασίλης Δημάκης, αρνούμενος τη λήψη τροφής, διεκδίκησε ένα από τα δικαιώματα που έχουν οι φυλακισμένοι ανεξάρτητα από το φρόνημα ή το παρελθόν τους: πρόσβαση στην εκπαίδευση, κάτι που θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μέσα από την επαναμεταγωγή του στο κελί του στον Κορυδαλλό, όπου και θα μπορούσε να παρακολουθήσει τα τηλεμαθήματα, εφόσον του δινόταν ένας φορητός υπολογιστής και ένα USB.

Σε τι οφείλεται, ωστόσο, η αρχικά αρνητική και εν συνεχεία διφορούμενη στάση της κυβέρνησης απέναντι σε ένα θεμελιώδες δικαίωμα όλων των κρατουμένων στον σύγχρονο δυτικό κόσμο;

Ο αριστούχος στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης της Νομικής δεν είναι ένας οποιοσδήποτε κρατούμενος. Είναι ένας από τους λίγους που θα μπορούσε να ενσαρκώνει την επιτυχία του ελληνικού σωφρονιστικού συστήματος εάν ο στόχος ήταν ο σωφρονισμός και η επανένταξη των καταδικασθέντων στους κόλπους της κοινωνίας. Ο Βασίλης Δημάκης αφοσιώθηκε στη μελέτη, ενασχολούμενος με την πολιτική θεωρία και κατ’ επέκταση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, με αποτέλεσμα να γίνει ο εκπρόσωπος των συγκρατουμένων του και να υποστηρίξει μεταξύ άλλων τα δικαιώματά τους και την ανάγκη αποσυμφόρησης των φυλακών λόγω της κρίσης Covid-19. Επειτα, όμως, από αυτήν τη διεκδίκηση μετήχθη στα Γρεβενά. Η ιστορία είναι γνωστή…

Ηταν άραγε η έκφραση συλλογικών αιτημάτων αιτία αποστέρησης του θεμελιώδους δικαιώματός του στην περαιτέρω γνώση;

Η σχέση μεταξύ της φυλακής και της απεργίας πείνας –σε μια κοινωνία που επιδιώκει την αυξανόμενη πειθαρχία των ατόμων– ξεδιπλώνεται μέσα στις σελίδες του «Μεγάλου Εγκλεισμού» του Μισέλ Φουκό. Ο Γάλλος φιλόσοφος με αφορμή τις απεργίες πείνας των φυλακισμένων μελών της Προλεταριακής Αριστεράς –τότε απαγορευμένης οργάνωσης– είχε ιδρύσει ο 1971 μαζί με άλλους στοχαστές την Ομάδα Πληροφόρησης για τις φυλακές. Σε αυτόν τον τόμο μανιφέστων, άρθρων και επιστολών ο Φουκό γράφει για τον ρόλο της φυλακής στις δυτικές κοινωνίες, τη σχέση με τις άλλες δομές εγκλεισμού και κυρίως για τη σύγχυση ανάμεσα στις λειτουργίες της τιμωρίας και τον σωφρονισμό.

Αυτή τη σύγχυση ανέδειξε και η περίπτωση του Βασίλη Δημάκη, αποκαλύπτοντας το τιμωρητικό και όχι αναμορφωτικό πρόσωπο μιας σύγχρονης δυτικής δημοκρατίας.

Πώς μπόρεσε ένα σύστημα δικαιοσύνης, που θα έπρεπε να χρησιμοποιεί τη φυλακή ως όχημα αναμόρφωσης και επανένταξης, να μπλοκάρει –έστω και προσωρινά– την πρόσβαση ενός ανθρώπου που πάλεψε να αλλάξει στην εκπαίδευση;

Αν στόχος δεν είναι άλλος από τη διάπλαση πειθήνιων υποκειμένων και αν η γνώση είναι εκείνη που κροταλίζει τα κάγκελα που μας περιορίζουν, τότε ναι, ο Βασίλης Δημάκης ως αμφισβητίας στοχαστής δεν υπηρετεί τον στόχο των «μεταμορφώσεων» που θα πρέπει να λαμβάνουν χώρα μέσα σε μια φυλακή του μετανεωτερικού κόσμου.

Η μεταμόρφωση του Βασίλη Δημάκη, από ποινικό σε ακτιβιστή διανοούμενο, δεν εξυπηρετεί το σύστημα αναπαραγωγής πειθήνιων σωμάτων και τον ρόλο της φυλακής ως εξαντλητικού πειθαρχικού μηχανισμού.

Κάποτε η φυλακή καταγράφηκε ως ένα από τα σπουδαιότερα βήματα προόδου της ανθρώπινης κοινωνίας καθώς έριχνε αυλαία στη θανατική ποινή και στα βασανιστήρια. Στην πορεία –σύμφωνα με τη φουκοϊκή θεωρία– αποδείχτηκε πως είναι ένας προνομιακός χώρος εφαρμογής των πειθαρχικών μεθόδων μιας πολιτικής τεχνολογίας, με βασικό σκοπό τον πειθαναγκασμό των πληθυσμών και την παραγωγή ανθρώπινων όντων που θα αντιμετωπίζονται ως πειθήνια σώματα.

Ο Βασίλης Δημάκης έδωσε έναν δύσκολο αγώνα για να μην υποταχθεί πλήρως στην πειθαρχική εξουσία ως ακόμα ένα πειθήνιο σώμα. «Δεν θα σας επιτρέψω να με ξανακάνετε αυτό που ήμουν», είπε και «παραχώρησε» την ευθύνη για το σώμα του στην ελληνική πολιτεία.

Οπως κάθε απεργός πείνας, έθεσε ένα ερώτημα για τη νομιμότητα των νόμων, για το έρεισμά τους και για τις ρίζες τους· ένα ερώτημα που απευθύνεται στο κοινωνικό σύνολο αλλά στο τέλος κόντεψε να στραφεί ενάντια στο ίδιο.

Αν η ελληνική πολιτεία δεν «άκουγε» αυτό το ερώτημα, θα είχε γίνει ανθρωποφάγα. Αν το κοινωνικό σύνολο έκλεινε τα μάτια, θα εγκαθίστατο σε μια απάνθρωπη θέση κοινωνικής τύφλωσης νομιμοποιώντας μια διαδικασία κατά την οποία το σύνολο της ζωής μας υπόκειται σε έναν εξωτερικό έλεγχο με σκοπό μόνο να πειθαρχηθεί. Δίχως, όμως, να αναμορφωθεί. Ο βιβλιοφάγος κρατούμενος έδειξε, ωστόσο, τον δρόμο για τη μη πειθήνια ανα-μόρφωση.


 

ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
Επιτέλους, ήπιε νερό στο κελί του!
Η αλληλεγγύη νίκησε και ύστερα από σαράντα δύο μέρες ο Βασίλης Δημάκης επέστρεψε στο κελί του στην Δ΄ πτέρυγα των Ανδρικών Φυλακών Κορυδαλλού.
Επιτέλους, ήπιε νερό στο κελί του!
ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
Νέα ωμή κοροϊδία για τον Β. Δημάκη
Τρίτη απεργία πείνας και δίψας μέσα σε τριάντα τέσσερις μέρες από τον Βασίλη Δημάκη, που βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν πρωτοφανή εμπαιγμό από το υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.
Νέα ωμή κοροϊδία για τον Β. Δημάκη
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Αναστέλλει την απεργία πείνας και δίψας ο Βασίλης Δημάκης
Δήλωση αναστολής της απεργίας πείνας και δίψας έκανε ο Θανάσης Καμπαγιάννης, δικηγόρος του Βασίλη Δημάκη. Παράλληλα έκανε γνωστό πως οι σημερινές (11/05) ιατρικές μετρήσεις του κρατούμενου, τριτοετή φοιτητή...
Αναστέλλει την απεργία πείνας και δίψας ο Βασίλης Δημάκης
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Σ. Νικολάου: παρούσα στους ελέγχους, απούσα στα ανθρώπινα δικαιώματα
Φυλακές χωρίς γιατρούς και χωρίς στοιχειώδη ιατρική περίθαλψη. Φυλακές όπου μαραζώνουν τα σχολεία δεύτερης ευκαιρίας που με τόσο κόπο είχαν ανοίξει για να βοηθήσουν τους κρατούμενους. Φυλακές χωρίς άδειες και...
Σ. Νικολάου: παρούσα στους ελέγχους, απούσα στα ανθρώπινα δικαιώματα
ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Τα ψέματα του υπουργείου για τον Βασίλη Δημάκη
Kρίσιμη ημέρα για τον κρατούμενο Βασίλη Δημάκη, καθώς συνεδριάζει η Κεντρική Επιτροπή Μεταγωγών για το αν θα επιστρέψει στο κελί του στη Δ’ Πτέρυγα των Φυλακών Κορυδαλλού, απόφαση που θα σημάνει τη λήξη της...
Τα ψέματα του υπουργείου για τον Βασίλη Δημάκη
ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Η δήλωση Βασίλη Δημάκη για τη λήξη της απεργίας
Δήλωση λήξης απεργίας πείνας και δίψας έκανε ο κρατούμενος φοιτητής Βασίλης Δημάκης, μετά την απόφαση να επιστρέψει στον Κορυδαλλό από τις φυλακές Γρεβενών.
Η δήλωση Βασίλη Δημάκη για τη λήξη της απεργίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας