Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
52 χρόνια από τον μαρτυρικό θάνατο του «Αγιου της Αριστεράς»

Η φρίκη των βασανιστηρίων τα οποία υπέστη αποτυπώνεται στο πρόσωπο του Τσαρουχά. Αριστερά, στην εξορία

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

52 χρόνια από τον μαρτυρικό θάνατο του «Αγιου της Αριστεράς»

  • A-
  • A+
Γιώργης Τσαρουχάς

«Ο Γιώργης Τσαρουχάς, που ξεψύχησε στα χέρια των βασανιστών του, στα μπουντρούμια της χουντικής ΚΥΠ Θεσσαλονίκης, στις 9 Μαΐου 1968, υπήρξε μια σεμνή μορφή, ένας “Αγιος της Αριστεράς”, με αδιάκοπη, σημαντική συμβολή στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες, από τα μαθητικά του χρόνια ώς τη δολοφονία του σε ηλικία 56 ετών. Ενας κομμουνιστής περήφανος, μαχητικός, που ανταμείφθηκε από το κράτος και το παρακράτος της δεξιάς με διωγμούς, φυλακίσεις, εξορίες, βασανιστήρια και τελικά το φριχτό θάνατο».

Συμπληρώθηκαν 52 χρόνια από τη στυγερή δολοφονία, μέσα στα γραφεία της ΚΥΠ Θεσσαλονίκης, στις 9 Μαΐου 1968, του βουλευτή της ΕΔΑ Γιώργη Τσαρουχά, ηγετικού στελέχους του αντιδικτατορικού κινήματος στη Βόρεια Ελλάδα, επικεφαλής του κλιμακίου του παράνομου τότε ΚΚΕ στη Θεσσαλονίκη.

Ποιος ήταν

O Γιώργος Τσαρουχάς γεννήθηκε το 1912 στην Αδριανούπολη και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του το 1924 στην Καρπερή Σερρών. Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο Σερρών, εγγράφηκε στη Νομική σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αλλά εξαιτίας της συνδικαλιστικής του δράσης διώχθηκε από το καθεστώς της 4ηςΑυγούστου για έναν χρόνο από το πανεπιστήμιο. Ακολούθως μεταγράφηκε στη Νομική Αθήνας, από όπου αποφοίτησε.

Η κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου τον βρίσκει να υπηρετεί τη στρατιωτική θητεία του, ενώ από τις πρώτες ημέρες της κατοχής οργανώνεται στις εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις και γρήγορα αναδεικνύεται γραμματέας του ΕΑΜ Ανατολικής Μακεδονίας.

Οπως τον περιέγραφε ο άλλοτε διοικητής του 26ου Συντάγματος του ΕΛ.ΑΣ., συνταγματάρχης Κώστας Κωνσταντάρας, μετά τη γνωριμία τους στη συνδιάσκεψη του ΕΑΜ Παγγαίου, που είχε πραγματοποιηθεί αρχές Απριλίου 1944 στο μοναστήρι της Εικοσιφοίνισσας: «Εκεί συνάντησα και το δικηγόρο Τσαρουχά, γραμματέα του ΕΑΜ Ανατολικής Μακεδονίας, ηθικό άνθρωπο και αγνό ιδεολόγο. Ξανθός, ωχρός και αδύνατος καθώς ήταν, σου έδινε την εντύπωση ότι τον είχες δει στις αγιογραφίες».

Με την απελευθέρωση, γίνεται πρώτος νομάρχης Καβάλας και, στον μνημειώδη λόγο που εκφώνησε στην κεντρική πλατεία της πόλης στις 13 Σεπτεμβρίου 1944, επέμεινε όσο τίποτα άλλο στην ανάγκη της εθνικής ενότητας. Αναλογίζεται κανείς πόσο διαφορετική θα ήταν η πορεία αυτού του τόπου, εάν εισακούονταν οι προτροπές εκείνες και δεν οδηγούμασταν, με ευθύνη πολλών και κυρίως του ξένου παράγοντα, στα Δεκεμβριανά και αργότερα στον εμφύλιο σπαραγμό.

O Γ. Τσαρουχάς, ως νομάρχης Καβάλας, μιλάει σε εκδήλωση για τα θύματα της βουλγαρικής φασιστικής κατοχής στην Ανατολική Μακεδονία-Θράκη

Σύλληψη και εκτόπιση

Τον Αύγουστο του 1945 ο Γιώργος Τσαρουχάς συλλαμβάνεται για την εθνικοαπελευθερωτική δράση του, εκτοπίζεται στη Γυάρο, ενώ το 1953 μεταφέρεται στον Αϊ-Στράτη. Απελευθερώθηκε το 1961 και λίγους μήνες αργότερα εκλέγεται βουλευτής Καβάλας της ΕΔΑ. Τον Μάιο του 1963, όταν δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο βουλευτής της ΕΔΑ Γρηγόρης Λαμπράκης από τους παρακρατικούς, ο Γιώργος Τσαρουχάς, βουλευτής επίσης του ίδιου κόμματος, τραυματίστηκε σοβαρά. Το γεγονός εκείνο δεν τον πτοεί και συνεχίζει τον αγώνα για τον εκδημοκρατισμό της χώρας και την αποτροπή της διαφαινόμενης εκτροπής.

 Ντοκουμέντο: Η βουλευτική ταυτότητα του Γιώργη Τσαρουχά

Τις πρώτες κιόλας ημέρες από την επιβολή της απριλιανής δικτατορίας, μαζί με άλλα μέλη και στελέχη της Αριστεράς, που επίσης είχαν διαφύγει τη σύλληψη, ιδρύει το «Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο Θεσσαλονίκης» και αναδεικνύεται επικεφαλής του.

Στις αρχές Μαΐου του 1968 ο Γιώργος Τσαρουχάς αναχωρεί οδικώς για την Αθήνα, για να συζητήσει με την ηγεσία του ΠΑΜ πτυχές του αντιδικτατορικού αγώνα. Στα διόδια της Λεπτοκαρυάς, όργανα της Εθνικής Ασφάλειας τον συλλαμβάνουν και τον οδηγούν σιδεροδέσμιο στη Θεσσαλονίκη, στο άντρο της χουντικής ΚΥΠ, που στεγαζόταν στον χώρο του Γ΄ Σώματος Στρατού.

Τα βασανιστήρια στα οποία υποβάλλεται έχουν ως αποτέλεσμα τον θάνατό του. Οι αρχές ανακοινώνουν ως αιτία θανάτου του «καρδιακή προσβολή». Είχε μάλιστα κινηθεί προς τούτο όλος ο χουντικός μηχανισμός στη Βόρεια Ελλάδα, με επικεφαλής τον αρχηγό της ΚΥΠ και κατόπιν καταδικασθέντα μεταξύ των πρωταιτίων του πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου του 1967, Στέφανο Καραμπέρη, με απανωτές πιέσεις και ανοιχτή παρέμβαση στις δικαστικές αρχές για να αποσιωπηθούν οι πραγματικές συνθήκες θανάτου και οι δράστες της δολοφονίας του Τσαρουχά. Για να συγκαλύψουν το έγκλημά τους οι υπαίτιοι, επιχείρησαν το ανήκουστο, αντιχριστιανικό και ανόσιο, να τον ενταφιάσουν βιαστικά χωρίς την παρουσία και τη φροντίδα των οικείων του.

H χούντα επιχειρεί να εμφανίσει τη δολοφονία Τσαρουχά με άγρια βασανιστήρια ως... «καρδιακή προσβολή»

Καθοριστική για την αποκάλυψη της αλήθειας ήταν η συμβολή ενός ευσυνείδητου δικαστικού, του Χρήστου Ηλιάδη. Επειτα από μήνυση της οικογένειας Τσαρουχά, ερευνά, ως ανακριτής, την υπόθεση και μεταξύ των άλλων βρίσκει στα γραφεία της Σήμανσης έναν φάκελο που περιείχε ένα ξεχασμένο φιλμ. Μόλις το εμφάνισε έμεινε εμβρόντητος, αφού οι φωτογραφίες έδειχναν τα σημάδια των βασανιστηρίων στο σώμα του δολοφονημένου αγωνιστή.

Το άντρο της ΚΥΠ

Τα γραφεία της αλήστου μνήμης ΚΥΠ στεγάζονταν την περίοδο της δικτατορίας πίσω ακριβώς από το Γ΄ Σώμα Στρατού, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το Πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Το σχεδιάγραμμα των γραφείων της ΚΥΠ είναι από τη δικογραφία για τη δολοφονία του αλησμόνητου βουλευτή της ΕΔΑ. Το κατέθεσε ως στοιχείο υπεράσπισής του ένας από τους κατηγορούμενους για συμμετοχή στη δολοφονία Τσαρουχά, κάτω από φριχτά βασανιστήρια, ο τότε συνταγματάρχης Σταύρος Αναστασιάδης, που υπηρετούσε ως υποδιοικητής της ΚΥΠ Θεσσαλονίκης, με διοικητή τον Στέφανο Καραμπέρη, μέλος της λεγόμενης «Επαναστατικής Επιτροπής» της χούντας.

Η δίκη για τη δολοφονία του Γιώργη Τσαρουχά είχε γίνει ύστερα από τρεις αναβολές στο Μικτό Κακουργιοδικείο Θεσσαλονίκης, τον Μάιο και Ιούνιο του 1979. Κατηγορούμενοι ήταν αξιωματικοί του στρατού και της χωροφυλακής που ενεπλάκησαν στη σύλληψη, την ανάκριση και τον θάνατο του Τσαρουχά στα κρατητήρια της ΚΥΠ, την ώρα που υποβάλλονταν σε μεσαιωνικά βασανιστήρια, όπως διαπιστώθηκε και από σειρά φωτογραφιών τις οποίες εντόπισε μετά την πτώση της δικτατορίας ο ανακριτής Ηλιάδης.

Σχεδιάγραμμα των εγκαταστάσεων της ΚΥΠ Θεσσαλονίκης, όπως κατατέθηκε στη δίκη για τη δολοφονία Τσαρουχά από τον συνταγματάρχη Αναστασιάδη

Η ακροαματική διαδικασία της πρώτης δίκης, που κράτησε 23 μέρες, δεν μπόρεσε να αποκαλύψει τους πραγματικούς δράστες της δολοφονίας του πρώην βουλευτή της ΕΔΑ, καθώς δεν υπήρξαν αποδεικτικά στοιχεία για την ταυτότητα των βασανιστών. Πολλοί εμπλεκόμενοι στην υπόθεση κατέθεσαν ως μάρτυρες… υπεράσπισης, καθώς τα αδικήματά τους είχαν παραγραφεί. Η δικαστική έρευνα το μόνο που ξεκαθάρισε αμετάκλητα ήταν ότι ο θάνατός του προήλθε από τα πλήγματα των βασανιστών του και όχι από χρόνια καρδιοπάθεια. Ετσι καταδικάστηκαν μόνο πέντε ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί που κατηγορούνταν για ηθική αυτουργία, συνέργεια και κατάχρηση εξουσίας.

Ακολούθησαν δύο ακόμη δίκες σε δεύτερο βαθμό το 1982 στο Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Κατερίνης και το Μικτό Ορκωτό Εφετείο Θεσσαλονίκης, τα οποία μείωσαν τις ποινές.

Ο εισαγγελέας Σπ. Κανίνιας

Στους καταδικασθέντες αξιωματικούς επιβλήθηκαν οι παρακάτω ποινές: στον υποστράτηγο Στέφανο Καραμπέρη, διοικητή της ΚΥΠ, κάθειρξη 10 χρόνων και 9 μηνών (μετά την έφεση 5 χρόνια), στον υποστράτηγο Φωκίωνα Καραπάνο, πρόεδρο του Εκτακτου Στρατοδικείου Θεσσαλονίκης, φυλάκιση 5 χρόνων (μετά την έφεση 3 χρόνια), στον υποστράτηγο Δημήτριο Τασσόπουλο, διοικητή της 87ης Στρατιωτικής Διοίκησης, φυλάκιση ενός χρόνου, στον υποστράτηγο Χωροφυλακής Δημήτριο Σταματόπουλο, διοικητή της Εθνικής Ασφάλειας Θεσσαλονίκης, φυλάκιση ενός χρόνου και στον συνταγματάρχη Σταύρο Αναστασιάδη, αξιωματικό της ΚΥΠ στη Θεσσαλονίκη, φυλάκιση 22 μηνών.

«Η υπόθεση Τσαρουχά υπήρξε απόρροια καταστάσεων διαστρεβλωτικών του φρονήματος και της ηθικής συνείδησης αυτών των ανθρώπων», υπογράμμισε ο εισαγγελέας της έδρας Σπύρος Κανίνιας. Αποτίοντας φόρο τιμής στη μνήμη του δολοφονημένου βουλευτή και σημαίνοντος στελέχους του αντιδικτατορικού αγώνα, ο εισαγγελέας τόνισε ότι «την ώρα που ο Τσαρουχάς ενταφιάζεται στην ελληνική γη, ενταφιάζεται ηθικώς η δικτατορία».

● Τα στοιχεία είναι από το βιβλίο του Σπύρου Κουζινόπουλου «Οι μεγάλες πολιτικές δολοφονίες στη Θεσσαλονίκη του 20ού αιώνα» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΙΑΝΟΣ.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο
Η Μακρόνησος. Ενας χώρος που θυμίζει έντονα και με κατάμαυρα γράμματα τα βασανιστήρια των νικητών στους ηττημένους. Τη βαναυσότητα και την επίδειξη δύναμης σε ανθρώπους που πίστεψαν σε κάτι. Δίνοντας ακόμη και...
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Να γίνει μνημείο η Μακρόνησος
Εχουν ειπωθεί τόσα πολλά για εκείνον τον ξερότοπο πέρα από το Λαύριο, που πιθανώς έστω και μία κουβέντα παραπάνω να μην έχει καμία ουσία και σημασία, με την έννοια εκείνης της ουσιαστικής λύσης που θα κάνει...
Να γίνει μνημείο η Μακρόνησος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί
Η «Μάχη» αποτέλεσε το επίσημο όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος-ΕΛΔ και το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε το '41. Μια εφημερίδα που αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος για τον Τύπο των αρχών της δεκαετίας του 1950 στην...
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι πόλεμοι της μνήμης
Είναι καμιά φορά περίεργο να ξεκινάς ένα άρθρο που έχει να κάνει με την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα με στίχους του Τ.Σ. Ελιοτ. Το βάθος του λόγου του Ελιοτ έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το τετριμμένο και το...
Οι πόλεμοι της μνήμης
ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
Θέλουν να κρατήσουν την Ιστορία κρυμμένη κάτω από το χαλί
Τις πιο... ευαίσθητες χορδές της νεοφιλελεύθερης Δεξιάς φαίνεται πως άγγιξε η απόφαση της Νεολαίας ΣΥΡΙΖΑ να κάνει τετραήμερο κάμπινγκ στον Γράμμο, τιμώντας τα χώματα που πάτησε ο ΔΣΕ.
Θέλουν να κρατήσουν την Ιστορία κρυμμένη κάτω από το χαλί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια σπουδή στο γκρι της ελληνικής διαδρομής
Το τελευταίο βιβλίο του ιστορικού Αντώνη Λιάκου αποτελεί ένα φιλόδοξο εγχείρημα, καθώς πραγματεύεται την ελληνική εμπειρία του 20ού αιώνα. Η αφήγηση ξεκινάει από τους Βαλκανικούς Πολέμους και κλείνει με την...
Μια σπουδή στο γκρι της ελληνικής διαδρομής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας