Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αγκαλιάζοντας δραματικά το σκοτάδι

«Hofstraat, Ostend», 1908 (λεπτομέρεια)

Photo: © Cedric Verhelst
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αγκαλιάζοντας δραματικά το σκοτάδι

  • A-
  • A+
Μια μεγάλη έκθεση του αυτοδίδακτου Βέλγου ζωγράφου Λεόν Σπίλιερτ στις μεγάλες γκαλερί του Burlington House, στο μέχρι προ κορονοϊού πολύβουο Πικαντίλι της βρετανικής πρωτεύουσας, φέρνει για πρώτη φορά ολοκληρωμένα στο κοινό το έργο του. Πάνω από 80 δημιουργίες σε χαρτί -εικόνες της γενέτειράς του Οστάνδης και της εντυπωσιακής ακτής της, έως τα έργα του που καταγράφουν την ηρεμία του δάσους έξω από τις Βρυξέλλες- αποτυπώνουν με συνταρακτικές προοπτικές και με μια ήσυχη φωτεινότητα το άυπνο μυαλό του

Insomnia... Κόπωση, κούραση, άγχος, κατάθλιψη! Η αϋπνία είναι ζόρικη κατάσταση. Ενα άτομο που δυσκολεύεται να κοιμηθεί ή να διατηρήσει τον ύπνο του βασανίζεται από υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, χαμηλή ενέργεια, ευερεθιστότητα και καταθλιπτική διάθεση. Αρχίζει να βλέπει τον κόσμο διαφορετικά, με την οπτική και τη θολή ματιά της κούρασης, της ανασφάλειας, του ψυχολογικού στρες και της λανθασμένης μερικές φορές αντίληψης του κόσμου μας.

Ατελείωτα ξενύχτια με τα ρολόγια να μετρούν και να χτυπούν αλύπητα τις ώρες. Τα δευτερόλεπτα επιμηκύνονται, μεγαλώνουν στον χρόνο του μυαλού και γίνονται άπειρο. Κουρασμένα σώματα με τεντωμένους μυς στριφογυρίζουν σε σεντόνια και σκεπάσματα περιμένοντας τις φτερούγες του Μορφέα -έναν από τους χίλιους γιους του Υπνου που αποτρέπει τους ενοχλητικούς, αφυπνιστικούς θορύβους. Προσμένουν να τυλιχτούν αέρινα, προστατευτικά, για να μεταφερθούν χαλαρωτικά στα πέρατα της Γης, στον μαγικό κόσμο των ονείρων.

«Beech Trunks», 1945

Photo: © Cedric Verhelst

Κι αν δεν έρθει με τη ζεστή αγκαλιά του; Αν η αγωνία κυριεύσει την προσμονή της αγαλλίασης; Τότε ακόμα ένα βράδυ θα βρει σκιές, ανθρώπινες μορφές που σέρνουν προσεκτικά τα πόδια τους για να τριγυρνούν αθόρυβα σχεδόν σε σκοτεινές κάμαρες, ήσυχα σπίτια, άδειους από ζωή δρόμους. Ευκαιρία για τα νυχτόβια μοναχικά πλάσματα να κυκλοφορούν ελεύθερα, μακριά από το φως της μέρας, να βλέπουν την κάθε γωνιά της πόλης με διαφορετική οπτική και διάθεση, να προσμετρούν αδηφάγα τα βήματα της κούρασης που θα τους φέρει πιο κοντά στη λύτρωση του ύπνου, καθώς τα βλέφαρα θα κλείνουν ακούσια, ανακουφιστικά.

«The Absinthe Drinker», 1907

© Studio Philippe de Formanoir

Αϋπνος στην Οστάνδη! Νυχτερινές αγωνίες και δραματικές εικόνες αγκάλιαζαν το μυαλό και τύλιγαν τις σκέψεις και την ύπαρξη του Βέλγου δημιουργού Λεόν Σπίλιερτ (1881–1946), καθώς περιδιάβαινε τις νύχτες στους δρόμους και την ακτή της γενέτειράς του. Ολο το έργο του χαρακτηρίζεται από συνταρακτικές σκοτεινές προοπτικές και μια υπερβολικά ήσυχη φωτεινότητα δηλώνοντας την εσωτερική του μοναξιά.

Γεννημένος σε μια οικογένεια που διατηρούσε στο λιμάνι της βελγικής ακτής στη Βόρεια Θάλασσα μια πολυτελή επιχείρηση αρωμάτων -η οποία τροφοδοτούσε με τα προϊόντα της και τη βελγική βασιλική οικογένεια-, προοριζόταν να συμμετάσχει στην οικογενειακή επιχείρηση. Από την παιδική του ηλικία όμως έδειξε ενδιαφέρον για την τέχνη και το σχέδιο και ήταν παραγωγικός σκιτσογράφος. Περνούσε πολύ χρόνο σκιαγραφώντας αφηρημένα σκηνές της καθημερινής ζωής και της υπαίθρου στην όμορφη φλαμανδική περιοχή με τη μελαγχολική γοητεία.

«The Gust of Wind», 1904

Mu.ZEE , Ostend - www.lukasweb.be - Art in Flanders vzw, photo: Hugo Maertens

Το 1889 σπούδασε για λίγο στο Terenacademie στην Μπριζ, αλλά κατά βάση ήταν αυτοδίδακτος ζωγράφος που πειραματίστηκε με τη δική του τεχνική.

Πάντα βυθιζόταν σε ένα βιβλίο και διάβαζε έντονα και με πάθος λογοτεχνία και φιλοσοφία. Ηταν μεγάλος θαυμαστής του Φρίντριχ Νίτσε (1844-1900). Ο Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής, συνθέτης και φιλόλογος επηρέασε καταλυτικά τον τρόπο σκέψης του καθοδηγώντας τις υπαρξιακές αναζητήσεις των 17 χρόνων του. Η πρώιμη δουλειά του έχει ήδη αποκτήσει συμβολικό στιλ.

«Dike at night. Reflected lights», 1908

Photo: © Musée d'Orsay, Dist. RMN-Grand Palais / Patrice Schmidt

Ως νεαρός άνδρας, ο Σπίλιερτ μαστιζόταν από μια δυσανεξία στομάχου που τον κρατούσε σε αγωνία και δεν τον άφηνε σχεδόν καθόλου να κοιμηθεί. Για να μπορέσει να αντεπεξέλθει, να χαλαρώσει και να απομακρύνει τις σκοτεινές σκέψεις από το μυαλό του, βρίσκει ως λύση τις νυχτερινές βόλτες στους άδειους δρόμους της πόλης του, μέσα στο σκοτάδι, περπατώντας κατά μήκος της όμορφης μεγάλης παραλίας.

Ανέπτυξε μια αγάπη για το περπάτημα και αυτές οι μοναχικές, σιωπηλές ώρες όχι μόνο τον βοήθησαν να παλέψει μέσα του με τα μεγάλα ερωτήματα της ύπαρξης, αλλά και του έδωσαν εικόνες, οπτική και έμπνευση στην τέχνη του για τις επόμενες δεκαετίες της δημιουργικής ζωής του.

«Woman at the Shoreline», 1910

Photo: © Cedric Verhelst

Από τον Φεβρουάριο του 1903 έως τον Ιανουάριο του 1904 μπόρεσε να εργαστεί για τον Edmond Deman (1857-1918) στις Βρυξέλλες, έναν εκδότη συμβολιστών συγγραφέων, οι οποίοι καθόρισαν τον ψυχισμό και την ύπαρξή του.

Το 1904 λίγο μετά τα είκοσι ταξίδεψε στο Παρίσι, όπου και έγινε καλός φίλος με τον Βέλγο ποιητή και κριτικό τέχνης Emile Verhaeren (1855-1916), που τον βοήθησε να εξασφαλίσει μια βιτρίνα στην γκαλερί του Clovis Sagot (1854-1913) στην Πόλη του Φωτός. Το έργο του παρουσιάστηκε παράλληλα με εκείνο του Πάμπλο Πικάσο που «διένυε» την «Μπλε περίοδό» του.

Την εποχή αυτή ανακάλυψε το έργο των Εντβαρτ Μουνκ (1863-1944) και Ανρί ντε Τουλούζ Λοτρέκ (1864-1901), των οποίων οι επιρροές υπήρξαν καταλυτικές. Οι ευμετάβλητες σκηνές της παραλίας και της θάλασσας στις δημιουργίες του καθώς και τα αχνά φωτισμένα πορτρέτα του υποδηλώνουν αυτό το «εσωτερικό σκοτάδι» που συναντάμε στον Νορβηγό Μουνκ.

Επιστρέφει στη γενέτειρά του αλλά συνεχίζει να περνάει τους περισσότερους χειμώνες στο Παρίσι για να διατηρεί επαφή με την πολιτιστική ζωή της πόλης.

«The Shipwrecked Man», 1926

Photo: Luc Schrobiltgen

Ο Σπίλιερτ παντρεύτηκε τη Rachel Vergison δύο μέρες πριν από τα Χριστούγεννα του 1916, μάλιστα ενάντια στη θέληση του πατέρα του. Η ευτυχία του νεόνυμφου κράτησε λίγο. Τρεις μήνες αργότερα, η Οστάνδη καταλήφθηκε από δυνάμεις της Γερμανικής Αυτοκρατορίας. Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος καταρράκωνε την Ευρώπη. Το νεαρό ζευγάρι θέλει να μετακομίσει στη Γενεύη για να μπορούν να συμμετάσχουν στο ειρηνιστικό κίνημα. Αλλά δεν έχουν χρήματα και ήδη περιμένουν μωρό. Αποφάσισαν να εγκατασταθούν στις Βρυξέλλες. Η κόρη τους (το μόνο παιδί που απέκτησαν), η Μαντλίν, γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1917. Από τότε και για το υπόλοιπο της ζωής του ο Λεόν ζούσε και εργαζόταν μεταξύ αυτών των δύο πόλεων.

Σφυρηλάτησε τη δική του καλλιτεχνική ταυτότητα, η οποία διαμορφώθηκε από τη σχέση που ένιωθε με συγγραφείς, στοχαστές και καλλιτέχνες που αγάπησε και μελέτησε οριοθετώντας με μαεστρία το προσωπικό του στιλ.

Αυτήν την εποχή η Βασιλική Ακαδημία Tεχνών (Royal Academy of Arts) του Λονδίνου βρήκε τον τρόπο να μας οδηγήσει για να δούμε και να απολαύσουμε την οπτική και καλλιτεχνική ιδιοσυγκρασία του Βέλγου δημιουργού.

Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη έκθεση του έργου του Σπίλιερτ στο Ηνωμένο Βασίλειο με τίτλο μόνο το όνομά του «Léon Spilliaert» και παρουσιάζει πάνω από 80 έργα σε χαρτί - από εικόνες της πόλης του και της εντυπωσιακής ακτής της έως τις ύστερες δημιουργίες του που καταγράφουν την ηρεμία του δάσους έξω από τις Βρυξέλλες.

Οι μεγάλες γκαλερί του κλασικής βρετανικής αρχιτεκτονικής Burlington House, στο μέχρι προ κορονοϊού πολύβουο και πολύχρωμο Πικαντίλι στη βρετανική πρωτεύουσα, γέμισαν με τα έργα του από δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, που βρίσκονταν διασκορπισμένα στο Βέλγιο, στη Γαλλία και στις ΗΠΑ, για να μπορέσει να γίνει εφικτό ένα εμπεριστατωμένο ταξίδι στη ζωή του εξαιρετικά διορατικού και ασυνήθιστου καλλιτέχνη.

«Αυτοπροσωπογραφία», 3 Νοεμβρίου 1908

Λόγω της πανδημίας του Covid-19, η Ακαδημία είναι κλειστή προς το παρόν μέχρι τις 4 Μαΐου, αλλά η έκθεση έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει ώς τις 25 Μαΐου και κανείς δεν γνωρίζει αν θα παραταθεί, μπορούμε όμως όσο διαρκεί η καραντίνα να τη δούμε σε βιντεο-ξενάγηση.

Οι πίνακές του αποτυπώνουν σκοτεινές ιστορίες, με τις ανθρώπινες φιγούρες και τις σκιές να παραπέμπουν σε μια διαφορετική αφήγηση. Ετσι, τα έργα του με τις απόκοσμες σαγηνευτικές αποχρώσεις αποτελούν ένα παράξενο παζλ της περιοχής και της ψυχής του.

Ο καλλιτέχνης της αϋπνίας περιπλανήθηκε πολύ τη νύχτα. Βρήκε μέσα από τους άδειους δρόμους και την απέραντη παραλία του τόπου του την ευκαιρία να προβάλει στο έργο του το εξωτερικό ισοδύναμο της εσωτερικής του απομόνωσης. Μια σειρά αινιγματικών αυτοπροσωπογραφιών και οι ατμοσφαιρικές σκηνές που μέχρι το τέλος αποτύπωνε με το χέρι του είναι οι οπτικές του εξερευνήσεις για τον καταθλιπτικό εαυτό του και τις ισχυρές εικόνες της μοναξιάς που βίωνε. Στήνει αφηγήματα δίνοντας στο σκηνικό σασπένς και μια εντυπωσιακή μυστηριακή ατμόσφαιρα παλεύοντας να βγει από την insomnia που τον ταλανίζει.

Info

«Léon Spilliaert», Βασιλική Ακαδημία Tεχνών (Royal Academy of Arts), Λονδίνο (https://www.royalacademy.org.uk/exhibition/leon-spilliaert)

Μένουμε σπίτι και ξεναγούμαστε διαδικτυακά εδώ: https://www.royalacademy.org.uk/exhibition/leon-spilliaert#virtual-tour

 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Φως, ελευθερία και σαγηνευτική ομορφιά
«Gauguin and the Impressionists», στη Βασιλική Ακαδημία Tεχνών του Λονδίνου ● Η έκθεση αποκαλύπτει τον θησαυρό των ιμπρεσιονιστικών έργων της Συλλογής Ordrupgaard, που ταξίδεψε από την Κοπεγχάγη.
Φως, ελευθερία και σαγηνευτική ομορφιά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μυθικά πλάσματα με έντονο πάθος και λυρική ένταση
Επειτα από 300 χρόνια, η «Ποίηση», η εμβληματική σειρά του Ιταλού μάστερ της Αναγέννησης Τιτσιάνο ξανάσμιξε στις υπέροχες αίθουσες του κεντρικού κλασικού κτιρίου της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου.
Μυθικά πλάσματα με έντονο πάθος και λυρική ένταση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η «Παναγία των Βράχων» συναντά τη virtual reality
Τέσσερις μεγάλες γκαλερί στο ισόγειο της Πινακοθήκης στην πλατεία Τραφάλγκαρ γίνονται με τη βοήθεια της τεχνολογίας στούντιο ζωγραφικής, ένα φανταστικό παρεκκλήσι, ένα μεγάλο δωμάτιο πειραματισμών με...
Η «Παναγία των Βράχων» συναντά τη virtual reality
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι ψυχογραφικές σέλφι του Λούσιαν Φρόιντ
Η Βασιλική Ακαδημία Tεχνών του Λονδίνου άνοιξε τις αίθουσές της για να φιλοξενήσει περισσότερα από 50 έργα ζωγραφικής, εκτυπώσεις και σχέδια, στα οποία ο σύγχρονος δάσκαλος της βρετανικής τέχνης στρέφεται...
Οι ψυχογραφικές σέλφι του Λούσιαν Φρόιντ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα πορτρέτα του ναρκισσιστή Γκογκέν
Η έκθεση «Gauguin Portraits», που παρουσιάζει μέχρι τις 26 Ιανουαρίου 2020 η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, μας δίνει την ευκαιρία να θαυμάσουμε τα υπέροχα πορτρέτα του Γάλλου μετα-ιμπρεσιονιστή ζωγράφου.
Τα πορτρέτα του ναρκισσιστή Γκογκέν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μυστήρια με σκιές και χρώματα
Μια μεγάλη έκθεση -με πάνω από 80 έργα και εκτυπώσεις- φέρνει για πρώτη φορά στο βρετανικό κοινό ολοκληρωμένο το έργο του αριστοτέχνη Ελβετού ζωγράφου Φελίξ Βαλοτόν της ομάδας Ναμπί.
Μυστήρια με σκιές και χρώματα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας