Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το λυρικό θαύμα

Ορέστης Αλεξάκης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το λυρικό θαύμα

  • A-
  • A+
Σταμάτησαν οι παρουσιάσεις βιβλίων, αλλά εντάθηκε το διάβασμα. Ή μήπως όχι; Οπως και να ’χει, αν διαβάσατε κάποιο βιβλίο που σας κράτησε ενδιαφέρουσα συντροφιά αυτές τις παράξενες ημέρες εγκλεισμού, γράψτε γι’ αυτό σαν να ήσασταν ο ομιλητής στην παρουσίασή του. Τώρα θα είναι ίσως πιο εύκολο, αφού ο συγγραφέας δεν θα σας βλέπει... Στείλτε την κριτική σας στο mail: [email protected] Οι νησίδες είναι εδώ γιατί τις χρειαζόμαστε, έστω κι αν έχουν λίγα δεντράκια. Γύρω τους, όμως, η «μεγάλη πράσινη».

Οσο καλός αγωγός του ηλεκτρικού ρεύματος είναι το νερό τόσο αγώγιμη για τον φιλοσοφικό στοχασμό και τη λυρική λεπτότητα είναι και η ποίηση του Ορέστη Αλεξάκη (1931-2015), η οποία συγκεντρώθηκε το 2011 στον τόμο «Ποίηση [1960-2009]» των εκδόσεων Γαβριηλίδης.

Ο σύγχρονος αυτός σπουδαίος μα και σεμνός ποιητής, που αναδέχτηκε έναν σπάνιο, «δηλωτικό μιας εσωτερικής ευγένειας» λυρισμό από το τοπίο της πατρογονικής του Κέρκυρας και από τη σολωμική του ρίζα, υπήρξε συνεχιστής της παράδοσης και ανακαινιστής της μέσω ενός γόνιμου διαλόγου με τον μοντερνισμό.

Σε ολόκληρη την πορεία του δεν απαρνήθηκε τη μορφική αναζήτηση και τον πειραματισμό με τη φόρμα της γραφής, από τον αυστηρά έμμετρο λόγο μέχρι και το πεζό ποίημα, όχι πλέον προς μιαν «ανανεωμένη παράδοση», μα προς μια νέα παράδοση.

Ετσι, από τα έμμετρα (δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά) ποιήματα της νεότητάς του πέρασε στον ελεύθερο στίχο των πρώτων του συλλογών [«Η Περσεφόνη των γυρισμών» (1974) και «Οι κόνδορες και το Αντιπρανές» (1982)], για να επιστρέψει στις παραδοσιακές φόρμες [κατ' εξοχήν στις συλλογές «Αγαθά παιγνίδια» (1994) και «Μου γνέφουν» (2000)], να καλλιεργήσει έπειτα –το ερχόμενο από μια κοίτη υδάτων σολωμικών– λυρικό απόσπασμα-θραύσμα [κυρίως στη «Λάμψη» (1983) και στη «Νυχτοφιλία» (1995), αλλά και στον «Βυθό» (1985) και στο «Αλμπουμ των αποκομμάτων» (2009)], το μικτό (αλλά νόμιμο) είδος του «Απόπλου» (1999), καθώς και το πεζό ποίημα [«Θίασος στην εξέδρα» (2006)].

Η πάλη, η αέναη διαλεκτική σχέση του αποσπάσματος και της σύνθεσης, πανταχού παρούσα στο έργο του, μα και ο λόγος του πάντοτε λιτός και πολυδύναμα πυκνός, ενόσω ψηλαφεί τον έρωτα μέσα στο αφανές και το αιφνίδιο, καθώς και τον φθοροποιό και εν τέλει θανατηφόρο χρόνο («[...] και πια / δεν είναι φως / δεν είναι δέντρο // μόνο δωμάτιο γκρίζο / βουρκωμένο / και βρέχει / βρέχει / βρέχει / και / δεν είσαι // κανείς δεν είναι πια / και με σκεπάζουν / άγρια θολά νερά // νερά / και χρόνια», Μαρία ή το θαύμα της βροχής, σελ. 132).

Ο ποιητής παρουσιάζεται να ζει πάντοτε εντός της μνήμης, διάγοντας την ειρκτή των αναμνήσεων, και να αμφιταλαντεύεται μεταξύ νοσταλγίας και λύπης («Ω μνήμη / σπίτι που / με κατοικεί // μητέρα / που το στήθος μου θηλάζει», σελ. 194), ενώ δεν μπορεί παρά να είναι ο παντοτινός «αλαφροΐσκιωτος», ο δοσμένος ολόψυχα στην τέχνη του («Στη μοναξιά των λέξεων / κατοικώ // Στην έρημο των στίχων / ασκητεύω», σελ. 188).

Στην ποίηση του Αλεξάκη μπορούμε να δούμε καθαρά βέβαια και την άλλη διαλεκτική, εκείνην της πτώσης και της επιποθούμενης ανάτασης του ίδιου του βλέμματος (και τανάπαλιν ακαταπαύστως). Μπορούμε να δούμε καθαρά το τραύμα ως θαύμα μέσω του θραύσματος που προσφέρει η μούσα της ποίησης («Ομως / ποια να ’σαι Εσύ που αιφνιδιάζεις / με τόση λάμψη τόση μουσική / το σκυθρωπό βασίλειο της σιωπής μου; / Που χείμαρρος φωτός εισβάλλεις ξάφνου / σ’ αυτά τα ειρηνικά σκιόφωτα όπου / χρόνια και χρόνια τώρα συντηρώ / τις λιγοστές αναιμικές μου μνήμες;», Η απρόσμενη, σελ. 327)

Μα και η χάρις της ακοής, η χάρις της βαθιάς ρυθμικής συνείδησης του ποιητή εξακολουθεί πάντα, δωρίζοντάς του το προνόμιο της επαφής με την ηχώ γεγονότων συντελεσμένων πολύ μακριά από την προφάνεια ή την ευλογοφάνεια του φαινομένου της ύπαρξης («[...] φίλος και μνήμων των κυμάτων πάντα / πιστός ακροατής / των οριζόντων / Γι’ αυτό αποφεύγω να / συνομιλώ / και με τον ίδιο ακόμη τον εαυτό μου / θέλω ν’ ακούω ψιθύρους ουρανών / θέλω ν’ ακούω τριγμούς / πέραν των τάφων», Ο περιπατητής της παραλίας, σελ. 139)

Ο Ορέστης Αλεξάκης, λοιπόν, κέρδισε επάξια τη θέση του στα ελληνικά γράμματα, και –ας πέρασε πια από το «λίγο γκρίζο φως» στο «φως μιας αβασίλευτης ημέρας»– δεν πρέπει και δεν πρόκειται να λησμονηθεί.

* ποιητής

ΕΠΙΛΟΓΕΣ

Σήμερα, κατ’ εξαίρεση, επιλέγω ένα επίκαιρο ποίημα του Βασίλη Πανδή «Αηδονολάλειε», που γράφτηκε αυτές τις μέρες της καραντίνας και το αλίευσα από τον ιστότοπο BookSitting - Μένουμε σπίτι και γράφουμε.

Συχνά στη δύστροπή μου τούτη δυστοπία/ συχνά στου ύστερου φόβου μου την άκρη/ χάραμα/ ψιλή κάποιου αηδονιού λαλιά επιβάλλεται/ κυοφορώντας κεραυνούς/ στον πυρετό της μοναξιάς της/ κι ο έγκλειστος εγώ/

τόσης αιωνιότητας φιλαμαρτήμων/ λέω επιτέλους / να/ στα διαφυγόντα τούτα δευτερόλεπτα/ στη λοιμική στη λυγμική πλευρά τους/ λησμονητής τερπνός/ πια/ πολιτογραφούμαι

Επιμέλεια σελίδας Σταυρούλα Ματζώρου

 


 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
Ενα μικρό σπαρακτικό βιβλίο μάς χάρισε πρόσφατα η ποιήτρια Μαρία Λαϊνά. Το «Τι όμορφη που είναι η ζωή» Η ηρωίδα της σ’ έναν μονόλογο, μια εκ βαθέων εξομολόγηση, μας μιλάει για τις αναμνήσεις της.
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
ΝΗΣΙΔΕΣ
H αυθεντική φωνή της αντεργκράουντ ποίησης έφυγε...
Από τα ευεργετήματα του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι ο τρόπος να στήνεις γνωριμίες και φιλίες που δεν τις φανταζόσουν… Που είναι –με την κυριολεκτική σημασία της λέξης– απίθανες. Χάρη...
H αυθεντική φωνή της αντεργκράουντ ποίησης έφυγε...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
Ο Γ. Μπέκας ζει στο Βερολίνο, είναι πολιτολόγος, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Τα έργα του έχουν ανέβει στις σκηνές του Maxim Gorki Theater, του Theater Augsburg, καθώς και στην Πειραματική Σκηνή του...
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η βαθιά συγκίνηση είναι η μαμή της τέχνης»
Τα «Διηγήματά» της, που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Καστανιώτη αμέσως μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων για τον κορονοΐό, ήταν η αφορμή για αυτήν την συνέντευξη. Καθώς ετοιμάζω τις ερωτήσεις έχω δεκάδες...
«Η βαθιά συγκίνηση είναι η μαμή της τέχνης»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το βρυσουλάκι στο πάρκο»
Ηταν μια ευχάριστη έκπληξη! Εκτός από συμπαθέστατη, η Βίκυ που διατηρεί κατάστημα στη γειτονιά μου, είναι και ταλαντούχα. Και υπήρξε μία δεύτερη. Το κείμενο το υπογράφει η Μαρία Δημητράτου.
«Το βρυσουλάκι στο πάρκο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι συγγραφείς του Εύμαρου γράφουν 42 κείμενα καραντίνας
Eνα ενδιαφέρον, ιδιαίτερο και επίκαιρο βιβλίο κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Εύμαρος με 42 κείμενα που έγραψαν συγγραφείς, φίλοι και συνεργάτες των εκδόσεων με την έναρξη του εγκλεισμού.
Οι συγγραφείς του Εύμαρου γράφουν 42 κείμενα καραντίνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας