Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η ζωή είναι το μυθιστόρημα του Θεού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ζωή είναι το μυθιστόρημα του Θεού

  • A-
  • A+
Η ζωή είναι μια μυστηριώδης περιπέτεια και ο κόσμος δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε, είναι κυρίως αυτό που αισθανόμαστε και δεν μπορούμε να εξηγήσουμε, να εκλογικεύσουμε. Είτε πρόκειται για μια οικογένεια που ζει στην Πολωνία πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είτε πρόκειται για μια οικογένεια που ζει στην Αθήνα του 2020.

Ποια είναι τα όρια της ατομικής ευθύνης; Μπορεί ένας άνθρωπος να αποστασιοποιηθεί από την πολιτική, θρησκευτική, κοινωνική κοινότητα που ανήκει όταν νιώθει πως η λογική του τον οδηγεί έξω από αυτήν; Και πόσο πιθανό είναι να ενταχθεί πάλι; Αν υπάρχει Θεός, πώς επιτρέπει να επικρατήσει το κακό και η δυστυχία;

Μπροστά σε αυτά τα θεμελιώδη ερωτήματα για την ανθρώπινη υπόσταση βρέθηκε ο νομπελίστας συγγραφέας Iσαάκ Mπάσεβις Σίνγκερ όταν έγραφε το βιβλίο «Σώσα» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Κίχλη» σε μετάφραση του Μιχάλη Πάγκαλου. Η έκδοση συμπληρώνεται από το επίμετρο του μεταφραστή και το επίμετρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη.

Ο Σίνγκερ ξέρει πολύ καλά το θέμα για το οποίο διαλεξε υλικά για να φτιαχτεί η «Σώσα»:

«Ο Αρελε Γκρέιντινγκερ, γόνος χασιδικής ραββινικής οικογένειας, έχει εγκαταλείψει τη μυθική οδό Κροχμάλνα, όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Εχει αφήσει πίσω του τον παραδοσιακό εβραϊκό τρόπο ζωής. Τώρα αγωνίζεται να κατακτήσει την αλήθεια της λογοτεχνίας. Ανικανοποίητος από τη συναναστροφή με συγγραφείς και διανοούμενους και από τις ερωτικές σχέσεις με χειραφετημένες γυναίκες, ζει σε ένα υπαρξιακό κενό, που επιτείνεται από τον φόβο της επικείμενης εισβολής των ναζί. Θα μπορούσε εύκολα να αποκτήσει διαβατήριο και να διαφύγει στην Αμερική, ωστόσο όλα αλλάζουν όταν ξαναβρίσκει τη Σώσα, τον έρωτα των παιδικών του χρόνων, μια κοπέλα που χαρακτηρίζεται από μια αινιγματική αθωότητα. Στο πολυεπίπεδο μυθιστόρημά του ο Σίνγκερ θέτει μια σειρά από μεγάλα ηθικά και μεταφυσικά ερωτήματα…»

Η ζωή του συγγραφέα δεν διαφέρει και πολύ από αυτήν του Αρελε. Γεννήθηκε το 1904 στην πόλη Ραζιμίν της Πολωνίας, η οποία τότε αποτελούσε μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, από οικογένεια χασιδικών ραβίνων. Από νωρίς απορρίπτει τα οικογενειακά σχέδια να γίνει κι αυτός ραβίνος και το 1935 δημοσιεύει σε συνέχειες το πρώτο του μυθιστόρημα, «Ο Σατανάς στο Γκόρεϋ», που είναι γραμμένο στα γίντις, γλώσσα που δεν θα εγκαταλείψει ποτέ ο λογοτέχνης Σίνγκερ.

Την ίδια χρονιά φεύγει για τις ΗΠΑ, όπου βρίσκεται ήδη ο αδελφός του, και το 1943 γίνεται Αμερικανός υπήκοος. Το 1950 εκδίδει το πρώτο του έργο στις ΗΠΑ, το μυθιστόρημα «Η οικογένεια Μόσκατ», πάντα στα γίντις. Από τότε θα εναλλάσσει μυθιστορήματα με συλλογές διηγημάτων. Το 1978 του απονέμεται το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Πεθαίνει το 1995 στο Μαϊάμι της Φλόριντα. Τρία χρόνια μετά το θάνατό του εκδίδεται το μυθιστόρημά του «Σκιές στον ποταμό Χάντσον», που οι κριτικοί λογοτεχνίας κατέληξαν πως πρόκειται για ένα είδος «ανακεφαλαίωσης» όλου του έργου του.

Οταν τον ρώτησαν κάποτε για το μέλλον των ανθρώπων ο Σίνγκερ είχε πει: «Η ζωή είναι το μυθιστόρημα του Θεού. Ας τον αφήσουμε να το γράψει.» Οι ήρωες του βιβλίου, ακόμα και η απλοϊκή Σώσα, φτάνουν μέχρι το βαθύ στρώμα της συνείδησης τους που έχει σχέση με την καταγωγή τους.

Ο Αρελε ομολογεί συνεχώς πως παρά την πνευματική του διεύρυνση ο τόπος που γεννήθηκε καθορίζει το μέλλον του δίχως αυτός να μπορεί να κάνει αλλιώς. Επιστρέφει στη Σώσα σαν να επιστρέφει στην ποθητή γη της επαγγελίας μετά από την περιπλάνηση του στα αφιλόξενα μέρη της γνώσης. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες προσωπικότητες του βιβλίου είναι ο υπέροχος δόκτορας Φάιτελτσον που, παρότι δηλώνει επαναστάτης αγνωστικιστής, «συνομιλεί με το κίνημα του χασιδισμού», ένα κίνημα με μυστικιστικές τάσεις που σέβονται πολύ τα κατώτερα στρώματα του εβραϊκου λαού. Πολύ σωστά λέει γι’ αυτόν στο επίμετρό του ο μεταφραστής:

«Είναι τέρας λογιοσύνης, αλλά ταυτόχρονα κυνικός και θηρευτής εμπειριών. Θέλει να ιδρύσει ένα “ινστιτούτο ηδονής”, να δοκιμάσει, αν είναι δυνατόν, τα πάντα. Για εκείνον, όλοι οι άνθρωποι είναι ηδονιστές: Από την κούνια ώς τον τάφο ο άνθρωπος δεν σκέφτεται παρά μονάχα την ηδονή. Τι επιθυμούν οι ευσεβείς; Την ηδονή στον άλλο κόσμο. Και τι επιθυμούν οι ασκητές; Πνευματική ηδονή ή ένας Θεός ξέρει τι… Η αναζήτηση της ηδονής είναι ο “μοναδικός σκοπός του ανθρώπου”. Ο Φάιτελτσον επικαλείται, μάλιστα, τον Σπινόζα και τον Χιουμ. “Ολα είναι ένα παιχνίδι”, λέει. Και παρακάτω: “Ο Θεός είναι ένας παίκτης και ο κόσμος παιχνιδότοπο“. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η αντικειμενικότητα και η αλήθεια της ηθικής κλονίζονται: “Το θεμέλιο της ηθικής είναι το δικαίωμα του ανθρώπου να παίζει παιχνίδια της επιλογής του”».

Ο Σταύρος Ζουμπουλάκης, αναλύοντας σε βάθος το έργο και τη συγγραφική υπογραφή του Σίνγκερ στο παγκόσμιο λογοτεχνικό στερέωμα, αναφέρει εύστοχα και γλαφυρά στο επίμετρό του: «Το έργο του Σίνγκερ μοιάζει με μια κολοσσιαία ελεγεία για τη χαμένη Yiddishland της Ανατολικής Ευρώπης, για τον χαμένο κόσμο του στετλ, και ταυτόχρονα νιώθουμε πως ο κόσμος αυτός είναι ζωντανός και μας αφορά. Διαβάζουμε σε αυτόν τις δικές μας απώλειες, τους δικούς μας ξεριζωμούς, τους δικούς μας διχασμούς, τους δικούς μας έρωτες, τα δικά μας πάθη, φόβους και ελπίδες. Ας μη γελιόμαστε: Αυτό που κάνει τον κόσμο τούτο των νεκρών να ζει αναστημένος μέσα στις σελίδες του Σίνγκερ είναι, το δίχως άλλο, το μαγικό φίλτρο της τέχνης του, η απαράμιλλη αφηγηματική του δεινότητα».

Αυτή την «απαράμιλλη αφηγηματική του δεινότητα» θα συνειδητοποιήσετε διαβάζοντας τη «Σώσα», που θα σας διηγηθεί ο Σίνγκερ κρατώντας σας από το χέρι μέχρι την τελευταία σελίδα. Η ζωή είναι μια μυστηριώδης περιπέτεια και ο κόσμος δεν είναι μόνο αυτό που βλέπουμε, είναι κυρίως αυτό που αισθανόμαστε και δεν μπορούμε να εξηγήσουμε, να εκλογικεύσουμε. Είτε πρόκειται για μια οικογένεια που ζει στην Πολωνία πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είτε πρόκειται για μια οικογένεια που ζει στην Αθήνα του 2020. Αν υπάρχει Θεός για τον Σίνγκερ –που, παρά την «αποσυνάγωγη» ζωή του, έγραφε στα γίντις–μας έχει δώσει ένα πολύ ισχυρό όπλο: τη μνήμη. Αυτή θα μας προστατέψει και αυτή θα μας εξελίξει. Τα θέσφατα των σοφών δεν δίνουν απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής, η συλλογική βιωμένη μνήμη όμως φτιάχνει τους δρόμους για να αναζητήσουν άνθρωποι και κοινωνίες ένα καλύτερο μέλλον.

«Ξαπλώνω το βράδυ, ένα ασήμαντο ανθρωπάκι, μια μισοζουληγμένη μύγα, και μιλάω με τους νεκρούς, με τους ζωντανούς, με τον Θεό –αν υπάρχει– και με τον Σατανά – αυτός σίγουρα υπάρχει. Τους ρωτάω: “Τι λόγος υπήρχε για όλα αυτά που έγιναν;” και περιμένω μιαν απάντηση. Εσύ τι πιστεύεις Τσούτσικ, υπάρχει ή δεν υπάρχει απάντηση;»

«Δεν υπάρχει, όχι».
«Γιατί να μην υπάρχει;»
«Δεν μπορεί να υπάρχει απάντηση για την οδύνη – όχι γι’ αυτόν που έχει υποφέρει».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ιστορία του κόσμου γραμμένη αλλιώς
Η ιστορία του κόσμου όπως την έγραψαν οι λαοί. Οπως την περιγράφει και την καταγράφει ο Βρετανός ιστορικός, αρχαιολόγος και πολιτικός ακτιβιστής Νιλ Φόκνερ στο βιβλίο «Μια ριζοσπαστική ιστορία του κόσμου».
Η ιστορία του κόσμου γραμμένη αλλιώς
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν γράφεις για να σώσεις μια ζωή
Ο Αφροαμερικανός Τζον Εντγκαρ Γουάιντμαν είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Γράφοντας για να σώσω μια ζωή». Ενα βιβλίο σπαρακτικό και δραματικά επίκαιρο για κάθε γωνιά της Γης όπου καλλιεργούνται σήμερα ο...
Οταν γράφεις για να σώσεις μια ζωή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κάτι κρυφό μυστήριο, 200 χρόνια μετά…
Η Κ. Μέρμηγκα στο τελευταίο της μυθιστόρημα «Κάτι κρυφό μυστήριο» δεν μας δίνει μόνο μια αρκετά μελετημένη βιογραφία του Καποδίστρια, μας μεταφέρει το αποτύπωμα μιας σπουδαίας ανθρώπινης διαδρομής στα ιστορικά...
Κάτι κρυφό μυστήριο, 200 χρόνια μετά…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για ένα δωμάτιο με θέα την Ακρόπολη
Στη σκιά του ιστορικού μνημείου πλέκεται η υπόθεση του νέου βιβλίου της Λουκίας Δέρβη «Θέα Ακρόπολη», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
Για ένα δωμάτιο με θέα την Ακρόπολη
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Επιστρέφω 25 αιώνες μετά για να σας ευχαριστήσω…»
Στο βιβλίο του, «Η λογοτεχνία στο τετράγωνο, Σημειώσεις για τη γραφή του Χόρχε Λουίς Μπόρχες» ο καθηγητής Νάσος Βαγενάς μάς επιτρέπει να ρίξουμε μια ματιά στις σημειώσεις που συγκέντρωνε τόσα χρόνια για τον...
«Επιστρέφω 25 αιώνες μετά για να σας ευχαριστήσω…»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αλίμονο στον συγγραφέα που θέλει να τα έχει με όλους καλά…»
Ενα ταξίδι στην Καβάλα με τη Μάρω Δούκα. Καλεσμένες του ΔΗΠΕΘΕ, του Δημοτικού Ωδείου και της Δημοτικής βιβλιοθήκης για να παρουσιάσουμε το καινούργιο βιβλίο της Μ. Δούκα «Πύλη Εισόδου».
«Αλίμονο στον συγγραφέα που θέλει να τα έχει με όλους καλά…»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας

ΚΛΕΙΣΙΜΟ