Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι μπαρόκ ψευδαισθήσεις της βρετανικής εξουσίας

John James Baker, «The Whig Junto», 1710

Tate. From the collection of Richard and Patricia, Baron and Baroness Sandys.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι μπαρόκ ψευδαισθήσεις της βρετανικής εξουσίας

  • A-
  • A+
Μια νέα έκθεση στη ναυαρχίδα της βρετανικής πινακοθήκης έρχεται να δείξει την υπερβολική λαμπρότητα στην τέχνη της επιρροής των ισχυρών, κατά την περίοδο από την αποκατάσταση στον βρετανικό θρόνο του Καρόλου Β' το 1660 μέχρι τον θάνατο της βασίλισσας Αννας το 1714 -δηλαδή, την τελευταία περίοδο των Στιούαρτ-, που αποσκοπούσε να κωδικοποιήσει και να ενισχύσει τη δύναμη της βασιλικής κυριαρχίας μέσα από εικαστικές δημιουργίες, γεμάτες με σεξουαλικά σκάνδαλα, μοιχείες, πολλά ξαδέρφια, αυλικούς και «νεκρές φύσεις», σε ένα ύφος υπερβολικά πομπώδες.

Οταν αναφερόμαστε στην εποχή μπαρόκ, μιλάμε για την ιστορική περίοδο από το 1600 έως το 1750, που ακολούθησε την ανανεωτική Αναγέννηση (15ος-16ος αιώνας μ.Χ.). Επίσης αναφερόμαστε στο καλλιτεχνικό ύφος που διαμορφώθηκε αυτήν την εποχή, η οποία είχε έντονα δραματικά και συναισθηματικά στοιχεία.

Η λέξη μπαρόκ προέρχεται από την πορτογαλική λέξη «barocco», που σημαίνει το ακανόνιστο μαργαριτάρι, και χρησιμοποιείται δηλώνοντας την έννοια του ασυνήθιστου, του παράδοξου. Σκοπός των δημιουργημάτων της εποχής αυτής είναι να εντυπωσιάσουν για να μπορέσει να εξυψωθεί ο άνθρωπος και το πνεύμα του μέσα από τα πάθη και τα συναισθήματά του. Το ύφος του εφαρμόστηκε στην αρχιτεκτονική, τη μουσική, τον χορό, τη λογοτεχνία, τη γλυπτική και βέβαια τη ζωγραφική.

Το μπαρόκ ως τρόπος έκφρασης γεννήθηκε στη Ρώμη και εξαπλώθηκε επιτυχημένα σε ολόκληρη την Ευρώπη έχοντας σε μεγάλο βαθμό τη στήριξη της Καθολικής Εκκλησίας που χρησιμοποίησε την τεχνοτροπία του για να προβάλει το μεγαλείο και το δέος του δραματικού ύφους της σε πολλά θρησκευτικά θέματα.

Στις εικαστικές τέχνες τα κύρια χαρακτηριστικά είναι οι καμπύλες γραμμές, η δραματική χρήση του φωτισμού με έντονες αντιθέσεις και φωτοσκιάσεις, η υπερβολική χρήση διακοσμητικών στοιχείων, η έντονη σύνδεση της αρχιτεκτονικής με τη ζωγραφική, η αλληγορική συναισθηματική και θρησκευτική απεικόνιση, που απευθύνεται περισσότερο στην καρδιά παρά στο μυαλό, και βέβαια η χρήση τεχνικών «οπτικής απάτης» (trompe l'oeil).

Η πρώτη που εκμεταλλεύτηκε και ευνοήθηκε από το επιβλητικό ύφος του μπαρόκ ήταν η αριστοκρατία και η βασιλική εξουσία της εποχής φτιάχνοντας επιβλητικά κτίρια και παλάτια που εξύψωναν και ενίσχυαν το κύρος της.

Στην Ολλανδία και την Αγγλία η προτεσταντική κρατούσα αρχιτεκτονική και η τέχνη της απλότητας και της λιτότητας επηρεάστηκαν από το νέο ύφος. Οχι βέβαια όσο οι άλλες περιοχές της Ευρώπης, όμως η μπαρόκ οπτική κουλτούρα αναπτύχθηκε κι εκεί αλλά υπό πολύ διαφορετικές συνθήκες.

Αυτήν την εποχή μια προσεγμένη έκθεση-έρευνα έρχεται να φωτίσει τον μπαρόκ πολιτισμό στη Βρετανία. Οι πόρτες και οι αίθουσες στη μεγάλη πινακοθήκη Tate Britain στο Μίλμπανκ του Λονδίνου, ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία της Βρετανίας που θεωρείται η επιτομή της βρετανικής τέχνης και ναυαρχίδα του δικτύου πινακοθηκών Tate στην Αγγλία, άνοιξαν για να φιλοξενήσουν μέχρι τις 19 Απριλίου την έκθεση με τίτλο «British Baroque: Power and Illusion».

Διερευνάται η περίοδος από την αποκατάσταση στον βρετανικό θρόνο του Καρόλου Β' (1630-1685) το 1660 μέχρι τον θάνατο της βασίλισσας Αννας (1665) το 1714 -δηλαδή η τελευταία περίοδος του οίκου των Στιούαρτ στον βρετανικό θρόνο. Περιλαμβάνει πολλά έργα τα οποία συγκεντρώθηκαν και παρουσιάζονται για πρώτη φορά μαζί, καθώς και «νέες ανακαλύψεις», δανεισμένα από αρχοντικά για τα οποία είχαν αρχικά δημιουργηθεί.

Η έκθεση έρχεται να δείξει την υπερβολική λαμπρότητα στη βρετανική τέχνη καταγράφοντας την ακμή της βασιλικής αυλής ως του επίκεντρου της πολιτιστικής ζωής του έθνους, αλλά και τη δραματική μετατόπιση της εξουσίας προς την κυριαρχία της κομματικής πολιτικής, καθώς η δοξαστική τέχνη του μπαρόκ χρησιμοποιήθηκε για να εκφράσει τη θέση και την επιρροή όλων των ισχυρών της εξουσίας.

Εκτός από τις εξαιρετικές ζωγραφιές των κορυφαίων καλλιτεχνών της εποχής, όπως ο ζωγράφος της βασιλικής αυλής Σερ Πέτερ Λέλι (1618-1680), ο διορισμένος βασιλικός ζωγράφος του Καρόλου Β' Σερ Γκόντφρεϊ Κνέλερ (1648-1723) και ο Σερ Τζέιμς Θόρνχιλ (1675-1734), ο οποίος φιλοτέχνησε τις τοιχογραφίες με τις οκτώ σκηνές από τη ζωή του Αποστόλου Παύλου στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Παύλου, την εμβληματική μητροπολιτική εκκλησία του Λονδίνου που αποτελεί το αριστούργημα του μεγάλου Αγγλου αρχιτέκτονα Σερ Κρίστοφερ Ρεν (1632-1723) και είναι ένα εξαίσιο και μοναδικό δείγμα ναού μπαρόκ ρυθμού, η έκθεση θα αποκαλύψει επίσης μοναδικά έργα από λιγότερο γνωστά ονόματα.

Οι επισκέπτες στις πρώτες αίθουσες διερευνούν τον ρόλο που έπαιξε η τέχνη της επιρροής των ισχυρών στην κατασκευή μιας υπέροχης ανανεωμένης εικόνας της μοναρχίας μέσα από τα πορτρέτα του Καρόλου Β' και εξιδανικευμένες απεικονίσεις της εξουσίας του. Το έργο «Virgin and Child» (Η Παρθένος και το Παιδί), (1664) του Λέλι είναι το πορτρέτο της Μπάρμπαρα Πάλμερ-Βίλιερ (1640-1709), δούκισσας του Κλίβελαντ, της διάσημης ερωμένης του Καρόλου Β', που αποτυπώνει τη σημαντική θέση που κατείχαν οι βασιλικές ερωμένες, ενώ τα πορτρέτα της Αικατερίνης της Μπραγκάνζα (1662-4), που φιλοτέχνησε ο Τζέικομπ Ισμάν (1633-1696), καταδεικνύουν το μεγαλείο και τη δόξα της νόμιμης βασίλισσας και συζύγου του Καρόλου.

Παρουσιάζονται επίσης οι οπτικές και λατρευτικές διαφορές μεταξύ της προτεσταντικής και της καθολικής λατρείας μέσα από συναισθηματικά φορτισμένα γλυπτά και σκαλίσματα κομματιών Αγίας Τράπεζας ναών και παρεκκλησίων αλλά και τα σχέδια του Θόρνχιλ για τον ζωγραφισμένο τρούλο του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Παύλου.

Ενα άλλο θέμα που διερευνάται επισταμένως είναι το θαύμα και η τεχνική στα έργα νεκρής φύσης αλλά και η προοπτική τους μέσα από την τεχνοτροπία της οπτικής απάτης (trompe l'oeil) με έργα του Σάμουελ φαν Χούγκστρατεν (1627-1678) που συλλέγονται από μέλη της βασιλικής οικογένειας. Ανάμεσά τους το περίφημο βιολί από το Chatsworth House, ζωγραφισμένο από τον Ζον βαν ντερ Φάαρτ (1653-1727) σαν να κρέμεται στο πίσω μέρος μιας πόρτας, και οι ζωγραφιές λουλουδιών του Simon Verelst (1640-1721), που έμοιαζαν τόσο αληθινές ώστε ξεγελάστηκε και ο διάσημος ανώτατος κυβερνητικός αξιωματούχος του Ναυτικού Σάμιουελ Πιπς (1633-1703) και το κατέγραψε στο Ημερολόγιό του, που αποτελεί μια πολύτιμη μαρτυρία της κοινωνίας του Λονδίνου και γενικότερα της ζωής στην Αγγλία κατά το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα.

Η βαθιά οπτική επίδραση και η δραματουργία της μπαρόκ αρχιτεκτονικής εκπροσωπούνται με έργα των μεγάλων αρχιτεκτόνων Wren, Hawksmoor και Vanbrugh. Αρχιτεκτονικά σχέδια, πλούσιες εκτυπώσεις και ξύλινα μοντέλα που σχετίζονται με τα σημαντικά κτίρια της εποχής, όπως ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Παύλου, το Hampton Court Palace και το παλάτι Blenheim, εμφανίζονται μαζί με μεγάλες ζωγραφισμένες κατόψεις και προοπτικά σχέδια.

Πέρα από την αρχιτεκτονική, η έκθεση εξετάζει την ενθουσιώδη ψευδαίσθηση που δίνουν οι μπαρόκ ύφους ζωγραφισμένοι εσωτερικοί χώροι στα αρχοντικά. Οι μυθολογικές τοιχογραφίες, που συχνά περνούσαν νέες πολιτικές επιρροές, σχεδιάστηκαν για να κατακλύσουν με μηνύματα τους θεατές αλλά και να τους εντυπωσιάσουν με την κυριαρχία των νέων πολιτικών τάσεων, δίνοντας έντονα τη γεύση της εξουσίας των νέων ιδιοκτητών στον χώρο.

Ο πόλεμος και η πολιτική της διαπλοκής κυριάρχησαν στη βασιλεία του Γουλιέλμου Γ' (1650-1702) και της Αννας. Είναι η τελευταία περίοδος των Στιούαρτ που αποτυπώνεται με ηρωικά πορτρέτα σε ιππασία, πανοραμικές σκηνές μάχης και έργα προπαγάνδας για τις νίκες και τη δύναμη του βρετανικού έθνους στην ευρωπαϊκή σκηνή έτσι ώστε να μην αμφισβητείται η εξουσία του οίκου τους.

Τέλος, η έκθεση ολοκληρώνεται με τις προσωπογραφίες των αυλικών και των αριστοκρατών ως της νέας πολιτικής ελίτ που αρχίζει να εμφανίζεται ως εναλλακτική διαδρομή στην εξουσία, με εμβληματικά έργα όπως οι προσωπογραφίες των μελών του περίφημου και με ισχυρή πολιτική δύναμη Kit-Cat Club του Λονδίνου από τον Κνέλερ και το τεράστιο ομαδικό πορτρέτο της κλειστής δυναμικής ομάδας «The Whig Junto» (1710) από τον John James Baker (1685-1725).

Το βρετανικό μπαρόκ αποσκοπούσε να κωδικοποιήσει και να ενισχύσει τη δύναμη της βασιλικής κυριαρχίας με ύφος υπερβολικά πομπώδες. Τα έργα είναι γεμάτα με σεξουαλικά σκάνδαλα, μοιχείες, πολλά ξαδέρφια, αυλικούς και «νεκρές φύσεις». Η μοναρχία και η πολιτική αριστοκρατία χρησιμοποιούν την τέχνη του μπαρόκ για να δείξουν πόσο όμορφες, πλούσιες και κυρίαρχες είναι, αλλά το μόνο που δείχνουν είναι η ευκαιριακή ματαιοδοξία τους και φυσικά πως η εξουσία είναι πάντα και για όλους προσωρινή.

📍 «British Baroque: Power and Illusion», Tate Britain, Λονδίνο, μέχρι 19 Απριλίου.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ερωτευμένος -με το Λονδίνο- Βίνσεντ
Μια μεγάλη έκθεση στην πινακοθήκη Tate Britain φέρνει στο κοινό τα έργα του Βαν Γκογκ μαζί με αυτούς που τον ενέπνευσαν αλλά και έργα από Βρετανούς καλλιτέχνες που εμπνεύστηκαν από εκείνον, όπως οι Φράνσις...
Ο ερωτευμένος -με το Λονδίνο- Βίνσεντ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Eνδοσκόπηση και Αναγέννηση
Μια μεγάλη έκθεση φέρνει κοντά δύο δημιουργούς που επιφανειακά τουλάχιστον μοιάζει να τους χωρίζει χάος αιώνων και τεχνοτροπίας. Οι βιντεο-εγκαταστάσεις του Μπιλ Βαϊόλα και τα έργα του Μιχαήλ Αγγελου σε πλήρη...
Eνδοσκόπηση και Αναγέννηση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με πίστη στην ανθρώπινη φιγούρα
Μια συναρπαστική και προσεγμένη έκθεση στην Tate Britain -τη μεγάλη πινακοθήκη στο Μίλμπανκ του Λονδίνου- παρουσιάζει τη ζωή με όλες τις αισθήσεις, με την ενδιαφέρουσα ματιά των Francis Bacon, Lucian Freud,...
Με πίστη στην ανθρώπινη φιγούρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γυμνά κορμιά, οβάλ πρόσωπα και άδειο βλέμμα
Σαγηνευτικά σώματα και δυνατά συναισθηματικά πορτρέτα. Ο Ιταλός Αμεντέο Κλεμέντε Μοντιλιάνι (1884-1920) κατά τη σύντομη και ταραγμένη ζωή του ανέπτυξε ένα μοναδικό και άμεσα αναγνωρίσιμο εικονογραφικό στιλ....
Γυμνά κορμιά, οβάλ πρόσωπα και άδειο βλέμμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χρονογραφήματα οικιακής ζωής
Η Εθνική Πιακοθήκη του Λονδίνου παρουσιάζει μέσα από 50 πίνακες και σχέδια μία έκθεση αφιερωμένη στο έργο του Νικολάες Μάες.
Χρονογραφήματα οικιακής ζωής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας