Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο τυποκτόνος νόμος της κυβέρνησης του «Συνα­γερμού»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο τυποκτόνος νόμος της κυβέρνησης του «Συνα­γερμού»

  • A-
  • A+
Οι Ελληνες δημοσιογράφοι και τα μέσα ενημέρωσης της χώρας μας έδωσαν στο παρελθόν σκληρούς αγώνες για την υπεράσπιση της ελευθεροτυπίας, για το δικαίωμα του πολίτη να πληροφορείται τις ειδήσεις πλουραλιστικά και όχι μέσα από παραμορφωτικούς φακούς που ευνοούν τις κυβερνήσεις, τα κόμματα και τα επιχειρηματικά συμφέροντα.

Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος του δημοσιογράφου και των μέσων ενημέρωσης; Να ενημερώνουν σωστά την κοινή γνώμη, να διασταυρώνουν τις πηγές τους ή να αναπαράγουν αβασάνιστα προκατασκευασμένες πληροφορίες, fake news, παραπληροφορώντας και προκαλώντας σύγχυση; Να εξυπηρετούν με τις πληροφορίες που μεταδίδουν το λαϊκό και το εθνικό συμφέρον ή να εξυπηρετούν μεγάλα οικονομικά και άλλα συμφέροντα;

Να ελέγχουν την ακρίβεια των όσων δημοσιεύουν και μεταδίδουν ή να παρουσιάζουν μονόπλευρα διογκωμένες ή προκατασκευασμένες ειδήσεις, με απώτερο στόχο τη στήριξη μιας πολιτικής παράταξης ή ενός οικονομικού παράγοντα, ώστε να προκύπτει το συμπέρασμα ή να δημιουργείται η εντύπωση που τους εξυπηρετεί;

Να μεταδίδουν άλλοτε ψευδείς πληροφορίες και άλλοτε να αποκρύπτουν χρήσιμες ειδήσεις; Ή, πάλι, να υπερτονίζουν επουσιώδεις πτυχές ενός θέματος, ώστε να αποπροσανατολίσουν τους αναγνώστες και ακροατές τους, προκειμένου να απουσιάζει η ολοκληρωμένη κάλυψη του συγκεκριμένου γεγονότος;

Να υπερασπίζονται την πολυφωνία και τη μη λογοκριμένη διασπορά πληροφοριών, που είναι ένας από τους πυλώνες της Δημοκρατίας μας, ή να συμβάλλουν με τη σύμπραξη ή την ανοχή τους στη διακίνηση μη έγκυρων πληροφοριών που δεν έχουν στόχο να προαγάγουν τη γνώση ή την ολοκληρωμένη ενημέρωση, αλλά να καθοδηγήσουν την κοινή γνώμη;

Η βαθιά κρίση εμπιστοσύνης από το κοινό προς τους δημοσιογράφους και τα μέσα έντυπης ή ηλεκτρονικής ενημέρωσης που βιώνουμε τα τελευταία χρόνια αποτελούν την καλύτερη απόδειξη για όλα αυτά. Η υπερσυγκέντρωση ΜΜΕ στα χέρια συγκεκριμένων ανθρώπων αύξησε τους κινδύνους για την πλουραλιστική ενημέρωση, αν και η χώρα μας βελτίωσε αισθητά τη θέση της στην παγκόσμια κατάταξη αναφορικά με την ελευθερία του Τύπου και από την 99η θέση που ήταν το 2014 ανέβηκε στην 65η θέση το 2019.

Κι όμως, οι Ελληνες δημοσιογράφοι και τα μέσα ενημέρωσης της χώρας μας έδωσαν στο παρελθόν σκληρούς αγώνες για την υπεράσπιση της ελευθεροτυπίας, για το δικαίωμα του πολίτη να πληροφορείται τις ειδήσεις πλουραλιστικά και όχι μέσα από παραμορφωτικούς φακούς που ευνοούν τις κυβερνήσεις, τα κόμματα και τα επιχειρηματικά συμφέροντα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο τυποκτόνος νόμος που είχε ψηφίσει τον Ιούλιο του 1953 η τότε κυβέρνηση του κόμματος του «Συναγερμού» του Αλέξανδρου Παπάγου και με τον οποίο καταργούνταν ουσιαστικά η ελευθεροτυπία και θεσπίζονταν διατάξεις που οδηγούσαν στον στραγγαλισμό της. Και όπως έγραφε σε κύριο άρθρο της η εφημερίδα των Αθηνών «Ελευθερία» στις 14 Ιουλίου 1953: «Με τον νόμον περί Τύπου, δεν θα είναι πλέον δυνατή οιαδήποτε κριτική των έργων και των παραλείψεων της κυβερνήσεως... Αι διατάξεις του είναι δρακόντειοι και καταργούν κάθε αντικειμενικήν εγγύησιν απονομής δικαιοσύνης».

Κατά του νόμου εκείνου είχαν ξεσηκωθεί τότε όχι μόνον ο δημοσιογραφικός κόσμος της χώρας, αλλά οι εκδότες των εφημερίδων. Και μάλιστα σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το νομοσχέδιο, δεν είχαν κυκλοφορήσει την Τρίτη 21 Ιουλίου 1953 όλες οι μεγάλες ελληνικές εφημερίδες της εποχής: Αθηναϊκή, Ακρόπολις, Απογευματινή, Αυγή, Βραδυνή, Το Βήμα, Εθνος, Εθνικός Κήρυξ, Ελευθερία, Ελεύθερος Λόγος, Εμπρός, Εστία, Καθημερινή, Τα Νέα, Προοδευτική Αλλαγή, Προοδευτικός Φιλελεύθερος.

Το χρονογράφημα του Νίκου Παπαπερικλή

Σε ένα εμπνευσμένο χρονογράφημά του με τίτλο «Η πέννα», με αφορμή τον τυποκτόνο νόμο, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Η Αυγή» στις 16 Ιουλίου 1953, ο δημοσιογράφος και λογοτέχνης Νίκος Παπαπερικλής, αναφερόμενος στην αποστολή των λειτουργών της ενημέρωσης σημείωνε πως η πένα αποτελεί όπλο «κοφτερό και αιχμηρό, που δεν στομώνει ποτές, σαν το κρατάει άνθρωπος του λαού». Παρατηρούσε όμως πως κάποιες φορές, αυτή πουλιέται και αγοράζεται. Αλλά όπως έγραφε: «τότε πια δεν είναι πέννα, είναι ντροπή».

Παραθέτουμε στη συνέχεια το μεγαλύτερο μέρος του χρονογραφήματος του Νίκου Παπαπερικλή:

«Και οι πέννες στην ίδια γραμμή μάχης με τις λόγχες που γκρεμίσανε τις Βαστίλλες. Σε πολύ σημαδιακή βδομάδα η κυβέρνησή μας, γεννοβολάει το δεσμοφύλακα που θα μαντρώσει τις πέννες στο έμπεδο της αυθαιρεσίας της. Οι πέννες έχουν δουλειά. Τρίζουν και τρέχουν καλπάζοντας πάνω στο λευκό χαρτί, σαν τους ξεβράκωτους του Παρισιού, που μπλοκάρουν το κάστρο-καρκίνωμα και το σαρώνουν.

Πάνω σ’ αυτή την παγκόσμια επέτειο της μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης, το νομοσχέδιο περί τύπου που ετοιμάζεται, είναι φάλτσα, στριγκιά, παραφωνία στο ξεφάντωμα του Παρισιού, που ο λαός του προχτές, τόρριξε στο χορό στις πλατείες, γεμάτος ελπίδες για το μέλλον. Και το νομοσχέδιο αυτό ερεθίζει, εξοργίζει. Και οι πέννες δεν είναι καθόλου πειθαρχικά στρατιωτάκια του Χίτλερ που πηγαίνουν με το βήμα της χήνας. Γράφουν τα δικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη, της ανθρώπινης σκέψης και συνείδησης. Τα δικαιώματα στην εργασία και την ευτυχία. Τα δικαιώματα της πέννας.

Και η πέννα είναι το όπλο, το κοφτερό και το αιχμηρό, που δεν στομώνει ποτές σαν το κρατάει άνθρωπος του λαού. Σαρώνει, μαζί με το λαό, την υπεροψία της τυραννίας και χαράζει πάνω στην ιστορική περγαμηνή, τη “Μάγκνα Κάρτα”. Καταλύει τους Λουδοβίκους και πομπεύει τις Αντουανέττες, όταν ξεχύνεται η λαλιά της απ’ την καρδιά της, με το χορευτό μαρς των Παριζιάνων:

Μας έταξε η κυρά Βετό
μας έταξε η κυρά Βετό
πως όλο το Παρίση θα το πνίξει
Μα δεν της ήρθε βολικό...
Πάμε για τη ρεβάνς παιδιά...

Η πέννα ψυχώνει τους καρμπονάρους. Θεριεύει τους Κολοκοτρωναίους. Υψώνει τους ταπεινούς. Ορθώνει τους Τζέφερσον. Πάλλεται σα δόρυ, στη δεξιά του Τόμας Παίην. Δίνει φτερά στους Φιλικούς. Ξεσηκώνει τους μουζίκους. Βογγάει από το θούριο του Ρήγα:

Ως πότε παλληκάρια,
θα ζούμε στα στενά....

Η πέννα στυλώνει κινήματα αντίστασης στον κατακτητή. Παρορμάει Μακίδες. Φτερώνει πολεμιστές στα φουσάτα του φασισμού. Στα Χάσια. Στα Τζουμέρκα. Στον Αχελώο μας. Αναποδογυρίζει στρατιές στρατιωτών των ξένων βαρβάρων. Είναι αλήθεια, πως κάποτε πουλιέται και αγοράζεται. Μα τότε πια δεν είναι πέννα. Είναι ντροπή».

Και ο Νίκος Παπαπερικλής στο χρονογράφημά του, αφού περιέγραφε τις συνέπειες που θα είχε ο περί Τύπου νόμος, με τις χειροπέδες που ετοίμαζε η κυβέρνηση της Δεξιάς, όχι μόνο στους δημοσιογράφους και στις εφημερίδες, αλλά και σε όλους τους κλάδους των εργαζομένων που δεν θα ακούγεται πια η φωνή τους, κατέληγε γράφοντας πως «η πέννα είναι σαν τη γλώσσα. Κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τσακίζει... Είναι όπλο του λαού».

Πάντως ενημερωτικά πρέπει να πούμε ότι ο νόμος εκείνος είχε ψηφιστεί στη Βουλή στις 22 Ιουλίου 1953 μόνο με τις ψήφους των βουλευτών του «Συναγερμού», ενώ την τελευταία στιγμή πριν από την ψήφισή του η κυβέρνηση Παπάγου, που μέχρι τότε ισχυριζόταν ότι θα εκσυγχρόνιζε τον Τύπο, μετά τις διεθνείς και εσωτερικές αντιδράσεις για τον τυποκτόνο νόμο, επενέβη με τον τότε υπουργό Προεδρίας, Παναγιώτη Σιφναίο, ο οποίος προσπάθησε να εμφανίσει ως αιτιολογία για τη θέσπιση του νόμου τον... κομμουνιστικό κίνδυνο. Καθώς, σύμφωνα με το μύθευμα που είχε παρουσιάσει, υπήρχε ένα είδος συνωμοσίας εντός των εφημερίδων όλων των πολιτικών αποχρώσεων, ακόμη και αυτών της Δεξιάς.

Οπως όμως υπογράμμιζε σε πρωτοσέλιδο δημοσίευμά της η αθηναϊκή εφημερίδα «Ελευθερία», «η παρέμβασις αύτη, μολονότι εκ πρώτης όψεως εμφανίζει προπαγανδιστικόν χαρακτήρα, έναντι της προκληθείσης διεθνούς και εσωτερικής αντιδράσεως, απέβλεπε μάλλον εις το να περισώσει την ισχύν του ψηφισθέντος αντισυνταγματικού νόμου».

*Δημοσιογράφος-συγγραφέας, πρώην γενικός διευθυντής του Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων και γενικός γραμματέας της Ενωσης Βαλκανικών Πρακτορείων Ειδήσεων (ΑΒΝΑ)

ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν η ιστορία γράφεται με ανυπακοή
Το φοβικό σύνδρομο του Μεταξά -ένα σύνδρομο που σήμερα θυμίζει πολλούς που έως χθες είχαν στα χέρια τους τις τύχες της χώρας- είναι από τα πρώτα σημεία που στηλιτεύει ο δημοσιογράφος Νίκος Πηγαδάς στο νέο του...
Οταν η ιστορία γράφεται με ανυπακοή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ρόλος του Τύπου και η αποστασία του 1965
55 χρόνια από τα Ιουλιανά Στο βιβλίο του Μανώλη Χαιρετάκη επιχειρείται η κάλυψη μιας υποφωτισμένης διάστασης της πολιτικής κρίσης του 1965: η καθοριστική σημασία των εφημερίδων στην πορεία προς τα Ιουλιανά και...
Ο ρόλος του Τύπου και η αποστασία του 1965
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια συνεργατική έκδοση εφημερίδας στη Λέσβο του Μεσοπολέμου
Ο «Ταχυδρόμος» κατατάσσεται στις προοδευτικές εφημερίδες και υποστήριξε τα φιλελεύθερα αντιδεξιά κόμματα. Ο Θ. Λευκίας εκλέχτηκε βουλευτής το 1936 με το κόμμα των Φιλελευθέρων και το 1950 με το αριστερό...
Μια συνεργατική έκδοση εφημερίδας στη Λέσβο του Μεσοπολέμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ελευθερία του Τύπου και το μέλλον της Ευρώπης
Σε μια περίοδο που η Ε.Ε. αντιμετωπίζει τον δεξιό λαϊκισμό, το προσφυγικό, τις ανισότητες και τις συνέπειες του Βrexit, η Ενωση Ευρωπαίων Δημοσιογράφων διοργάνωσε σεμινάριο με σκοπό μέσα από τον διάλογο να...
Η ελευθερία του Τύπου και το μέλλον της Ευρώπης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα ΜΜΕ σε μια νέα εποχή
Οι καταιγιστικές τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά και οι ευρείες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές δεν θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστο τον χώρο των μέσων μαζικής ενημέρωσης. Ιδιαίτερα η ραγδαία...
Τα ΜΜΕ σε μια νέα εποχή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Να κερδίσουμε ξανά τους αναγνώστες
Πώς θα πρέπει να πορεύονται οι δημοσιογράφοι μέσα σε μια πραγματικότητα, η οποία καθορίζεται από πανίσχυρα πολιτικοοικονομικά συμφέροντα και καλπάζουσες τεχνολογίες που συνεχώς γεννούν και θα γεννούν εξελίξεις...
Να κερδίσουμε ξανά τους αναγνώστες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας