Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα όμορφα σώματα όμορφα καίγονται
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα όμορφα σώματα όμορφα καίγονται

  • A-
  • A+
Τα διεμφυλικά άτομα δεν επιβιώνουν στη δημόσια ελληνική εκπαίδευση.

Τον Ιούνιο του 2014, το περιοδικό «Time» φιλοξένησε για πρώτη φορά στο εξώφυλλό του μία τρανσέξουαλ γυναίκα, την ηθοποιό Λαβέρν Κοξ, την πρώτη διεμφυλική υποψήφια για βραβείο EMMY στην ιστορία του θεσμού για τον ρόλο της στην τηλεοπτική σειρά «Orange is the new black». Την ίδια περίπου περίοδο, στη χώρα μας οι μαθητές ενός αθηναϊκού σχολείου περιέλουζαν με εύφλεκτο υγρό ένα αγόρι που θέλησε να γίνει κορίτσι.

Πόσο μεγάλη είναι η απόσταση από το βιολογικό φύλο στο κοινωνικό φύλο και για ποιο λόγο μάς είναι τόσο δύσκολο να αποδεχτούμε την απόφαση ενός ατόμου να διεκδικήσει μια πιθανότητα ευτυχίας σε ένα διαφορετικό σώμα από εκείνο που του απο-δόθηκε;

Η ανατροπή της βιολογίας παραμένει τελικά το μεγαλύτερο ταμπού, παρ' όλο που γύρω μας υπάρχουν άνθρωποι που γεννιούνται μέσα στο λάθος σώμα, που δυσφορούν μέσα στο φύλο τους. Ετσι, όσοι επιχειρούν να εφεύρουν έναν νέο εαυτό, πέφτουν θύματα κακοποίησης, σωματικής, λεκτικής, κοινωνικής. Οπως η Αννα Πήλιου, η οποία πάνω στα «ψηλά τακούνια» της θα μπορούσε να είναι πρωταγωνίστρια του Πέδρο Αλμοδόβαρ.

Δεν είναι, όμως, ακόμα μία χάρτινη ηρωίδα. Υπέστη σοβαρά εγκαύματα όταν συμμαθητές της επιχείρησαν να την κάψουν το 2013. Αυτή ήταν, άλλωστε, μία από τις πολλές φορές που είχε πέσει θύμα κακοποιητικών συμπεριφορών. Δεν έκανε, ωστόσο, πίσω. Συνέχισε να παλεύει για το δικαίωμά της στον αυτοπροσδιορισμό.

Πώς δένονται οι πολιτικές διεκδικήσεις για το φύλο και τη σεξουαλικότητα με άλλες μορφές καταπίεσης; Μέσα από ποιους κοινωνικούς περιορισμούς υλοποιούνται τα σώματα ως έμφυλα; Μπορεί ένα τρανς άτομο να επιβιώσει στην ελληνική εκπαίδευση; Αν υπάρχουν κάποια θεμελιώδη ερωτήματα που ανακύπτουν από την ιστορία της Αννας, είναι αυτά. Και αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που μπορούμε να αντλήσουμε, αφορά την οδύνη των ανθρώπων η οποία προκαλείται από τις νόρμες που καθορίζουν τι είναι φυσιολογικό.

Στη χώρα μας, τόσο το δημόσιο σύστημα υγείας όσο και η δημόσια εκπαίδευση συνεχίζουν να παθολογικοποιούν τη διεμφυλική ταυτότητα, με αποτέλεσμα τα τρανς άτομα να γίνονται αποδέκτες τρανσφοβικής βίας και να αναγκάζονται να κατοικήσουν στο περιθώριο της κοινωνίας. Για χρόνια, εξάλλου, η πραγματικότητα των διεμφυλικών ταυτιζόταν με αντεργκράουντ κουλτούρα, επιθέσεις και δαιμονοποίηση λόγω AIDS. Μέχρι που η επιστημονική κοινότητα -ή έστω ένα σημαντικό μέρος της- άρχισε να κατανοεί πως τα προβλήματα των τρανς ατόμων προκύπτουν κυρίως από τον κοινωνικό στιγματισμό που αντιμετωπίζουν και όχι από την ίδια τη διεμφυλική ταυτότητα.

Τα επιστημονικά συμπεράσματα δεν μοιάζουν, ωστόσο, να έχουν διεισδύσει στις σχολικές αίθουσες έτσι ώστε να μειωθεί το έλλειμμα ενημέρωσης που ευθύνεται για τη μη αποδοχή της ταυτότητας φύλου των διεμφυλικών ατόμων. Βάσει της μελέτης του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η χώρα μας βρίσκεται ανάμεσα στα κράτη όπου τα τρανς άτομα βιώνουν την πιο αρνητική ατμόσφαιρα εντός των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

Η Αννα, πλέον σχεδόν 30 ετών, άρχισε να δέχεται ψυχολογική και σωματική βία όταν αποφάσισε να χρησιμοποιεί γυναικείο όνομα, γυναικεία εμφάνιση και τις γυναικείες τουαλέτες του σχολείου, βάσει του φύλου που η ίδια αναγνωρίζει στον εαυτό της. Από το 2001 προσπαθεί να τελειώσει το σχολείο. Για όγδοη χρονιά όμως αναγκάστηκε να επαναλάβει την Α' Λυκείου.

«Αν η Ελλάδα είχε σοβαρό εκπαιδευτικό σύστημα, δεν θα είχε 120 καταδίκες για σχολικό εκφοβισμό. Κανένα τρανς άτομο δεν μπορεί να επιβιώσει στην εκπαίδευση, λέει. Στο σχολείο υπέγραφα με το βιολογικό μου όνομα. Δεν γνώριζα το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού. Στην αρχή φορούσα μικτά ρούχα. Μετά άλλαξα εμφάνιση. Οποιος με φώναζε Αννα, έπαιρνε διήμερη αποβολή. Δεν μας θέλουν στο σχολείο. Ούτε στον εργασιακό χώρο. Σκοτώνουν την υποτιθέμενη θηλυκή πλευρά τους. Και φέρονται σαν να θέλουν να σκοτώσουν και εμάς. Οπως τον Ζακ Κωστόπουλο και τον Βαγγέλη Γιακουμάκη. Τα πιο λεπτεπίλεπτα αγόρια, τα οποία αναγκάζονται να διατηρήσουν τη βιολογική τους εικόνα, πέφτουν θύματα βίας και χάνουν τη ζωή τους γιατί δείχνουν διαφορετικά. Δεν φταίνε οι μαθητές, ούτε οι δολοφόνοι του Γιακουμάκη. Αλλά το έλλειμμα παιδείας», μας λέει ενώ αναφέρεται και στα κακοποιητικά σχόλια των καθηγητών, όπως εκείνα του διευθυντή του σχολείου στο οποίο φοίτησε.

Η Αννα προσέφυγε κατά του γυμνασιάρχη του 2ου Εσπερινού Γυμνασίου Αμπελοκήπων κατηγορώντας τον για μη προστασία από σκληρό μπούλινγκ και για δικές του προσβλητικές συμπεριφορές. Το δικαστήριο, ωστόσο, αποφάσισε να τον κηρύξει αθώο καθώς δεν ίσχυε τότε ο αντιρατσιστικός νόμος.

Βιολογικό φύλο, μια πολιτική κατηγορία

Η Τζούντιθ Μπάτλερ αναλύει στην «Αναταραχή Φύλου» πώς το βιολογικό φύλο δεν είναι παρά μία πολιτική κατηγορία που θεμελιώνει την ετεροσεξουαλικότητα. Εδώ και χρόνια ανατέμνει τους τρόπους με τους οποίους φοράμε το κοινωνικό μας φύλο και πώς το κοινωνικοπολιτισμικό περιβάλλον, οι σχέσεις εξουσίας και οι διαδικασίες λόγου διαμορφώνουν τις κατηγορίες Ανδρας και Γυναίκα, δύο κατηγορίες που δεχόμαστε για κάποιο λόγο ως δεδομένες. Κι όμως, η πραγματικότητα μας δείχνει, ολοένα και πιο συχνά, πως δεν είναι.

Το πραγματικό ερώτημα δεν αφορά, λοιπόν, το γιατί η Αννα και ο Ζακ δυσφόρησαν μέσα στο φύλο τους αλλά γιατί μια κοινωνία ταράζεται από το γεγονός πως η ταυτότητα, η έκφραση του φύλου ή η συμπεριφορά ενός ατόμου δεν συνάδει με το φύλο που έχει καθοριστεί κατά τη γέννηση. Γιατί τελικά ο κόσμος αντιδρά βίαια στην αποδόμηση της βιολογικής θεώρησης της έμφυλης ταυτότητας;

Ισως γιατί το ανθρώπινο σώμα είναι το κατεξοχήν πεδίο εκτύλιξης εξουσιών. Και καμία εξουσία δεν επιθυμεί «μη πειθήνια σώματα», για να δανειστούμε τη φράση του Μισέλ Φουκό. Ετσι, τα ανυπάκουα σώματα, όπως της Αννας και του Ζακ, που ενσαρκώνουν την αμφισβήτηση, δεν χωρούν πουθενά. Τουλάχιστον ακόμα. Τουλάχιστον εδώ. Γι’ αυτόν τον λόγο το ανθρώπινο σώμα δεν θα πρέπει να πάψει να επανέρχεται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης ως μέσο για να εκφραστεί ένα συλλογικό αίτημα. Από τα αιτήματα κοινωνικής δικαιοσύνης μέχρι τα αιτήματα ελευθερίας και αυτοδιάθεσης.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας