• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.5°C / 24.6°C
    2 BF
    42%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    21°C 18.2°C / 22.5°C
    3 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 18.7°C / 22.1°C
    2 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    16°C 12.9°C / 16.1°C
    1 BF
    71%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.9°C / 20.9°C
    2 BF
    60%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.6°C / 20.1°C
    2 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.8°C / 15.4°C
    2 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    19°C 19.4°C / 19.4°C
    1 BF
    70%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.0°C / 23.8°C
    4 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.2°C / 22.9°C
    3 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 24.4°C
    4 BF
    46%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.8°C / 22.7°C
    2 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    4 BF
    64%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    19°C 17.9°C / 18.9°C
    0 BF
    42%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    22°C 18.5°C / 22.8°C
    0 BF
    47%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    4 BF
    59%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 23.8°C
    2 BF
    39%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.3°C / 21.0°C
    1 BF
    45%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.4°C / 23.9°C
    2 BF
    49%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    0 BF
    74%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ιστορία με νηφαλιότητα

  • A-
  • A+

Η ελληνική συνταγματική ιστορία χαρακτηρίζεται από μια δημοκρατική παράδοση. Οχι βεβαίως ότι δεν υπήρξαν δικτατορίες και νόθες εκλογικές διαδικασίες, αλλά ήδη από το 1844, με τον πρωτοποριακό για την εποχή του εκλογικό νόμο που καθιέρωσε ουσιαστικά την καθολική ψηφοφορία (έστω και μόνο για τους άρρενες σύμφωνα με τα δεδομένα της εποχής εκείνης), ο ελληνικός λαός εισήλθε πολύ νωρίς στη λογική των εκλογών και της ανάδειξης των αντιπροσώπων του. Αυτή είναι η θετική όψη της συνταγματικής μας ιστορίας. Υπάρχει όμως και η αρνητική πλευρά, η οποία αφορά τον ελληνικό εικοστό αιώνα. Πρόκειται για τους δύο εθνικούς διχασμούς. Για τον δεύτερο από αυτούς, μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, που έλαβε τη μορφή εμφυλίου πολέμου, έχουν εκφραστεί οι πλέον αντικρουόμενες απόψεις. Για τον πρώτο όμως εθνικό διχασμό (με αρχή το 1915) και παρότι δεν λείπουν βεβαίως οι αξιόλογες επιστημονικές προσεγγίσεις, δεν φαίνεται να υπάρχει η ίδια διάσταση απόψεων.

Μάλλον θα μπορούσε να πει κανείς ότι η μια πλευρά (βενιζελικοί) έχει μείνει με σαφώς θετικό πρόσημο και η άλλη (αντιβενιζελικοί) με έντονα αρνητικό πρόσημο στην ιστορική μνήμη του ελληνικού λαού. Οπως σημειώνει ο Σωτήρης Ριζάς στη νέα του μελέτη, σε «σχέση με τον Εμφύλιο Πόλεμο, ο Εθνικός Διχασμός δεν είλκυσε την προσοχή των ιστορικών παρά σε πολύ περιορισμένη έκταση. Και στην περίπτωση αυτή η έρευνα ήταν ευάλωτη στην πολιτική μεροληψία. Η βενιζελική πλευρά ήταν περισσότερο παραγωγική».

Ψύχραιμη ματιά

Ηδη από την άποψη αυτή, η μελέτη του Σωτήρη Ριζά αποτελεί μια πολύ σημαντική συμβολή στη μελέτη του πρώτου εθνικού διχασμού. Ο συγγραφέας προσεγγίζει και περιγράφει με νηφαλιότητα και χωρίς εξωραϊσμούς τα δύο «στρατόπεδα». Δεν παραγνωρίζει βέβαια ότι με «γενικούς όρους, μπορεί να διακρίνει κανείς μια προοδευτική παράταξη υπό την ηγεσία του Βενιζέλου, η οποία επαγγέλθηκε την Ανόρθωση, και μια συντηρητική, την οποία συγκρότησαν οι πολιτικές δυνάμεις της περιόδου πριν από το στρατιωτικό κίνημα στο Γουδί».

Ταυτόχρονα όμως δεν παραβλέπει και τα αδύνατα σημεία του βενιζελισμού, κυρίως σε σχέση με τα μέσα που χρησιμοποιούσε για την επίτευξη των σκοπών του. Από μια γενικότερη άποψη, θα μπορούσε να συμπληρώσει κανείς στο σημείο αυτό ότι οι δύο μεγάλες παρατάξεις χρησιμοποιούσαν σε μεγάλο βαθμό τα ίδια μέσα, έστω και εάν αυτά ήταν αντισυνταγματικά, προκειμένου να επιτύχουν τους σκοπούς τους. Ενδεικτικά και μόνο ας θυμηθούμε τη δίωξη των πολιτικών αντιπάλων με φυλακίσεις, εξορίες ακόμα και θανατικές καταδίκες (εκτέλεση των έξι το 1922 και των τριών το 1935), τα κινήματα από τη μια και την άλλη πλευρά, την αντισυνταγματική, επανειλημμένη κήρυξη της χώρας σε κατάσταση πολιορκίας και τον περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης με το «κατοχυρωτικό» διάταγμα του Παπαναστασίου, το «ιδιώνυμο» του Ελ. Βενιζέλου και τις περιοριστικές της έκφρασης συντακτικές πράξεις των Κυβερνήσεων Π. Τσαλδάρη και Γ. Κονδύλη. Οπως ορθώς επισημαίνει ο Σωτήρης Ριζάς, «η ρήξη του 1915-1917 σήμανε την έναρξη ενός φαύλου κύκλου παραβίασης ατομικών δικαιωμάτων, πολιτικών ελευθεριών και των συνταγματικών εγγυήσεών τους που θα διαρκούσε έως το 1974».

Αγνωστες πτυχές

Περαιτέρω, ο συγγραφέας μάς υπενθυμίζει πτυχές της Ιστορίας, οι οποίες δεν είναι πάντοτε γνωστές στο ευρύ κοινό. Πληροφορούμαστε λ.χ. ότι οι Εθνικόφρονες (που το 1920 μετονομάστηκαν σε Λαϊκό Κόμμα) συνεργάστηκαν «στις εκλογές της 31ης Μαΐου 1915 με τη Σοσιαλιστική Ομοσπονδία της Θεσσαλονίκης... Η συνεργασία αυτή, η οποία επέτρεψε την εκλογή δύο σοσιαλιστών βουλευτών, [...] αντανακλούσε και την ανησυχία του ισχυρού εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης για την πολιτική εθνικής ολοκλήρωσης, κύριος φορέας της οποίας ήταν το κόμμα των Φιλελευθέρων. Το κόμμα των Εθνικοφρόνων θα υποστηριζόταν στις εκλογές του 1915 και από τους μουσουλμάνους και τους σλαβόφωνους της Μακεδονίας».

Οι εκλογές

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ακόμη η ανάλυση των εκλογών του 1912 και του 1915, από την οποία προκύπτει ότι «ο Βενιζέλος και οι Φιλελεύθεροι είχαν πλειοψηφήσει στην Παλαιά Ελλάδα. Η πολιτική γεωγραφία του Μεσοπολέμου, με την παγίωση μιας πλειοψηφίας του βενιζελισμού στις Νέες Χώρες και, αντίστοιχα, μιας αντιβενιζελικής πλειοψηφίας στην Παλαιά Ελλάδα, είναι αποτέλεσμα της αποκρυστάλλωσης των συνθηκών, της πολιτικής δομής και της αντίστοιχης γεωγραφίας, που είναι απόρροια της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922 και της έλευσης του 1.300.000 προσφύγων από τη Μικρά Ασία».

Τέλος, να σημειωθεί ότι το βιβλίο του Σωτήρη Ριζά είναι γραμμένο με απλό (όχι απλοϊκό) τρόπο. Χωρίς περιττές λεπτομέρειες, συνθέτει τις πολλαπλές πτυχές του πρώτου εθνικού διχασμού και μας δίνει τη συνολική του εικόνα, αποτελώντας μια πολύτιμη συμβολή στην προσέγγιση του πρώτου εθνικού διχασμού.

* καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος που έσωσε την τέχνη
Στο βιβλίο «Φάκελος απόδρασης» η Τζούλι Οριντζερ ασχολείται με τις αρχές του 1941, που τα τύμπανα του πολέμου χτυπούσαν δυνατά σε κάθε γωνία της Ευρώπης.
Ο άνθρωπος που έσωσε την τέχνη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η αθέατη πλευρά ενός πολέμου
Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος δεν ήταν απλώς μια εμφύλια σύρραξη. Υπήρξε κυρίως ένα πεδίο σύγκρουσης ιδεολογιών και γεωπολιτικών τάσεων ένα «πολεμικό εργαστήριο» και μία «προοικονομία» του Β' Παγκοσμίου...
Η αθέατη πλευρά ενός πολέμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τραγουδώντας βάδιζαν μέσα στη βροχή και δεν εγκατέλειπαν τις θέσεις τους
Μιχάλης Πανάς, διοικητής συγκροτήματος λόχου πολυβόλων του ΕΛΑΣ, 1943. Δύο ημερολόγια που βρέθηκαν τυχαία μετά θάνατον φέρνουν στο φως λεπτομέρειες από τη ζωή των ανταρτών, τις δυσκολίες της καθημερινότητάς...
Τραγουδώντας βάδιζαν μέσα στη βροχή και δεν εγκατέλειπαν τις θέσεις τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
Ο συγγραφέας της ανά χείρας μελέτης εστίασε πρωτίστως στην κοινωνικοπολιτική ιστορία της ελληνικής αστυνομίας και δευτερευόντως στη θεσμική.
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
ΝΗΣΙΔΕΣ
3η Σεπτεμβρίου
Η μέρα συνδέθηκε με το Σύνταγμα αρχικά, όταν τα ξημερώματα της 3ης Σεπτεμβρίου του 1843 εκδηλώθηκε στη μεγάλη πλατεία Ανακτόρων στο κέντρο της Αθήνας κίνημα εναντίον του καθεστώτος του βασιλιά Οθωνα.
3η Σεπτεμβρίου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν ο Μεταξάς μιμήθηκε τον Χίτλερ
Αύγουστος 1936. Εχουν περάσει μόλις δώδεκα ημέρες από την επιβολή της δικτατορίας Μεταξά και το φασιστικό καθεστώς προβαίνει σε μία θεαματική ενέργεια: στο κάψιμο βιβλίων, μιμούμενο αντίστοιχες πράξεις του...
Οταν ο Μεταξάς μιμήθηκε τον Χίτλερ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας