Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα χάρτινα μονοπάτια του Πάμπλο Πικάσο

Ο Πάμπλο ζωγραφίζει στην Αντίμπ το 1946. Φωτογραφία του Michel Sima

© Michel Sima / Bridgeman Images. © Succession Picasso/DACS 2019
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα χάρτινα μονοπάτια του Πάμπλο Πικάσο

  • A-
  • A+
Μια μεγάλη, μαγευτική έκθεση φέρνει περισσότερα από 300 έργα σε χαρτί στις αίθουσες του Burlington House, στο πολύβουο Πικαντίλι της βρετανικής πρωτεύουσας, που καλύπτουν την 80ετή καριέρα του Ισπανού δημιουργού. Το χαρτί, ένα υλικό με απεριόριστες δυνατότητες, ήταν ένα εργαλείο για να διερευνήσει τις ιδέες του και τα αβίαστα σχέδιά του τον οδήγησαν σε πανέμορφα έργα -γλυπτά, ζωγραφικά, σκίτσα, κολάζ, εκτυπώσεις, αφίσες, προπαρασκευαστικά σχέδια, ποιήματα- που μας ταξιδεύουν στη συνεχή προσπάθειά του να εφευρίσκει και να καινοτομεί.

Ολοι γνωρίζουμε τον μύθο του Πικάσο (1881-1973). Τον άνδρα με το ριγέ μπλουζάκι (ή τελείως γυμνό), που ζωγράφισε τεράστιους καμβάδες που σφύζουν από πρωτοπορία, ριζοσπαστισμό, βία, σεξουαλικότητα, υπερηφάνεια, αλαζονεία, έπαρση και ύβρη. Δεν ήταν άνθρωπος με μικρή αυτοπεποίθηση ο μεγάλος Ισπανός μάστερ του μοντερνισμού. Το πάθος του ξεχείλιζε, στην προσωπικότητά του, στις σχέσεις του, στην καθημερινότητά του, στα έργα του.

Ο πολυτάλαντος δημιουργός είναι γνωστός επίσης για τις ερωτικές του σχέσεις και συχνά έχει επικριθεί από όλους μας για τη σκληρή συμπεριφορά του απέναντι στις γυναίκες που αγαπούσε και πέρασαν από τη ζωή του. Πολλές φορές τα τελευταία χρόνια η γεμάτη πάθη ερωτική ζωή του έχει αποτελέσει αντικείμενο διερεύνησης μέσα από εκθέσεις, κινηματογραφικές ταινίες, συζητήσεις και παρουσιάσεις. Η ιστορία του ζωγράφου, γλύπτη, χαράκτη, ποιητή, δραματουργού και σκηνογράφου Πάμπλο Πικάσο έχει ειπωθεί και ταξίδεψε μέσα από τα μάτια των ερωμένων του και μέσα από το πρίσμα κάθε πιθανής προοπτικής στην ιστορία της τέχνης.

Εχουμε βάλει λοιπόν στο μικροσκόπιο κάθε πτυχή της ζωής και του έργου αυτής της πληθωρικής εικαστικής περσόνας. Εξετάσαμε το ταλέντο του, κάθε πινελιά, κάθε γραμμή, κάθε απόχρωση, κοιτάξαμε στα μάτια κάθε γυναίκα που αγάπησε και άφησε στη μακριά πορεία του. Εχει γίνει πλέον οικείο πρόσωπο για όλους μας. Νομίζουμε πως τον ξέρουμε καλά και γι' αυτόν τον λόγο κάθε φορά που γίνεται μια νέα έκθεση είμαστε λίγο υποψιασμένοι για το νέο που θα αντικρίσουμε. Αναρωτιόμαστε: τι καινούριο έχει να μας παρουσιάσει και ποια είναι η προοπτική του έργου του που δεν αντιληφθήκαμε, που μπορεί ξανά να μας συγκλονίσει;

Κι όμως η Βασιλική Ακαδημία Tεχνών (Royal Academy of Arts) του Λονδίνου βρήκε τον τρόπο να μας οδηγήσει να δούμε και να απολαύσουμε από μια νέα οπτική γωνία τον Πικάσο.

Αν και ο τίτλος είναι απλά αναφορικός -«Picasso and Paper»- και στερείται μιας μεγαλεπήβολης υπόσχεσης για το τι θα δούμε, η έκθεση είναι μεγάλη, φιλόδοξη και μαγευτική.

Οι μεγάλες αίθουσες στον δεύτερο όροφο του κλασικής βρετανικής αρχιτεκτονικής Burlington House, στο πολύβουο και πολύχρωμο Πικαντίλι, γέμισαν με περισσότερα από 300 έργα σε χαρτί, που καλύπτουν ολόκληρη την 80ετή καριέρα του Ισπανού δημιουργού.

Για τον Πικάσο, το χαρτί ήταν ένα υλικό με απεριόριστες δυνατότητες που γίνεται το εργαλείο για να διερευνήσει τις ιδέες του. Εχει πειραματιστεί με τα πάντα, από το δημοσιογραφικό χαρτί και τις χαρτοπετσέτες έως τις διακοσμητικές ταπετσαρίες και τις αφίσες. Πέρασε δεκαετίες έρευνας για τις τεχνικές εκτύπωσης. Προμηθευόταν σπάνια και παλαιά χαρτιά από την Ιαπωνία - και όλα τα έκανε χωρίς να χάσει την «εμμονή» του να ζωγραφίζει παντού σε κάθε γωνιά εντύπου, να σκιτσάρει σε αποκόμματα, καθώς μπορούσε να αντλεί έμπνευση και να διεγείρεται η φαντασία του κι από το μικρότερο και τελευταίο κομματάκι χαρτιού που περίσσευε.

Τα αβίαστα σχέδιά του τον οδήγησαν σε πανέμορφα έργα -γλυπτά, ζωγραφικά, σκίτσα, κολάζ, εκτυπώσεις, αφίσες, προπαρασκευαστικά σχέδια, ποιήματα, ερωτικές γραφές- που μας ταξιδεύουν στη συνεχή προσπάθειά του να εφευρίσκει και να καινοτομεί.

Ο Πικάσο ήταν παραγωγικός καλλιτέχνης. Ηταν ικανός να δουλεύει εξαιρετικά γρήγορα, παράγοντας τρία έργα ζωγραφικής σε μία μέρα. Του άρεσε να πειραματίζεται, να δοκιμάζει τις συνθέσεις, να επαναχρησιμοποιεί μοτίβα, να οργανώνει και να αναδιοργανώνεται. Και αγαπούσε να σχεδιάζει. Ακόμα και για το αριστουργηματικό έργο του «Les Demoiselles d’Avignon» υπάρχουν 16 πλήρη σχέδια και δεκάδες προπαρασκευαστικές μελέτες σε χαρτί -τις οποίες διατήρησε για δεκαετίες- κατά την προπαρασκευαστική περίοδο και όσο «κυοφορούσε» εντός του το έργο.

Είναι λογικό, λοιπόν, να συμπεράνουμε ότι το χαρτί έχει διαδραματίσει έναν τεράστιο ρόλο στη ζωή του και υπάρχει μια νότα ειρωνείας στο γεγονός ότι, με αυτό το πολύ εύθραυστο υλικό, εξέφρασε όλη τη δυναμική της «μάτσο» προσωπικότητάς του.

Η έκθεση ξεκινάει από την παιδική ηλικία και τελειώνει στο τελευταίο έτος του, όταν ήταν 91 ετών. Βλέπουμε πως ακόμη και τα ζώα που είχαν κοπεί από το μικρό του χέρι στην ηλικία των εννέα ετών είναι πανέμορφα. Η έλξη του για το αντίθετο φύλο διαπερνά από άκρη σ’ άκρη κάθε γκαλερί. Από τα φλογερά σχέδια των αρπακτικών Μινώταυρων (το alter ego του) μέχρι τα υπέροχα ερωτικά χαρακτικά του.

Από τα δεκάδες σεξουαλικά σκίτσα της νεαρής ερωμένης του Μαρί-Τερέζ Γουόλτερ μέχρι τα πρωτοποριακά κολάζ του φτιαγμένα από κομμάτια ταπετσαρίας και εφημερίδες - όλα αποδεικνύουν ότι η σιγουριά ήταν που καθοδηγούσε το χέρι του. Ακόμα και απλά πράγματα, τους σημαντικούς φακέλους του, τους σημάδευε με τη λέξη «ojo», την ισπανική λέξη για το μάτι, μετατρέποντας το «j» έτσι ώστε τα γράμματα να μοιάζουν με ένα πρόσωπο. Καλύπτει κάθε επιφάνεια του σπιτιού του με στοίβες γραμμάτων, αποκόμματα περιοδικών και σκίτσα, κρεμάει χαρτιά ακόμη κι από την οροφή. Σχεδιάζει αφηρημένα ακόμα και σε μια παθιασμένη επιστολή αγάπης για την κρυφή αγαπημένη του Gaby Depeyre Lespinasse.

Η Ροζ Περίοδος φέρνει πετρωμένα πρόσωπα να κοιτάζουν από τα τείχη της ώχρας μέχρι τη συνάντησή του με την αφρικανική τέχνη, που θα φέρει τη γέννηση του κυβισμού για να πεταχτούν οι νέες του μορφές σε γεωμετρικά σχήματα.

Πριν και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι γυναίκες που θρηνούν, τα κρανία, τεχνητά καμένα αποκόμματα, μέχρι και χαρτοπετσέτες, οξείες γωνίες, άγρια σχήματα και σχισμές γίνονται σπαρακτικά της φρίκης έργα.

Τα γράμματα, τα εικονογραφημένα ποιήματα και οι φωτογραφικές συνεργασίες με την Ντόρα Μάαρ προσφέρουν επίσης μια γρήγορη ματιά στη ζωή του καλλιτέχνη.

Στη δεκαετία του 1950, επανεξετάζει τα έργα του Γάλλου ζωγράφου Εντουάρ Μανέ (1832-1883). Μόνο για ένα έργο, του μεγάλου ιμπρεσιονιστή, το «Le Dejeuner sur l’Herbe», από το 1863, που δείχνει τέσσερις ανθρώπους (δύο άντρες ντυμένους και δύο γυμνές γυναίκες) σε πικνίκ στο ξέφωτο ενός δάσους, ο Πικάσο έκανε 27 ζωγραφικά έργα, περίπου 150 σχέδια, χωρίς να αναφέρουμε τα χαρακτικά και τις φιγούρες από χαρτόνι. Βλέπει τον Μανέ μέσα από τα δικά του μάτια και σίγουρα με την υπερπαραγωγικότητά του τον καταπίνει ολόκληρο και τον αναγεννά.

Πραγματικά αστείρευτος και εντυπωσιακός, σχεδιάζει, κόβει, τσακίζει, διπλώνει ένα κομμάτι χαρτί με την οξυδέρκεια της αντίληψης του χώρου και με τα ταλαντούχα χέρια του φτιάχνει τρισδιάστατα γλυπτά, όπως το αριστουργηματικό «Head of a Woman» (1962), ένα γλυπτό πορτρέτο της Ζακλίν Ροκ, της δεύτερης συζύγου του, την οποία παντρεύτηκε στα 79 του χρόνια, όταν εκείνη ήταν μόλις 34.

Δεν πετά τίποτα, όλα τα κρατά, από τα μεγάλα μέχρι τα μικρότερα σχέδια, και έτσι φτιάχνεται ένα πραγματικά τεράστιο αρχείο. Ακόμη, σ’ αυτήν την έκθεση απολαμβάνουμε τη δημιουργική διαδικασία του Πικάσο από πρώτο χέρι μέσα από αξιόλογα ντοκιμαντέρ.

Ας βυθιστούμε στον κόσμο του λοιπόν, ας περπατήσουμε μαζί του στα χάρτινα μονοπάτια του και σίγουρα θα ανακαλύψουμε πώς με αυτό το γνώριμο, καθημερινής χρήσης υλικό, εκείνος με το υπέροχο μυαλό του μας έδωσε τα μέσα για να εξερευνήσουμε τα πιο απόκρυφα σημεία της δημιουργικότητάς του και των επαναστατικών αριστουργημάτων του. Οσο κι αν νομίζουμε πως τον γνωρίζουμε, πάντα μια νέα οπτική του θαυμαστού έργου του θα μας εκπλήττει και θα μας καλεί να γνωριστούμε μαζί του από την αρχή για να αφεθούμε να μας γοητεύει και να κατακτά ολόκληρη την ύπαρξή μας.

📍«Picasso and Paper», στη Βασιλική Ακαδημία Tεχνών (Royal Academy of Arts) του Λονδίνου. Μέχρι 13 Απριλίου 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πρωτοπόρα φεμινίστρια Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι
Ακολουθώντας τα βήματα της Ιταλίδας ζωγράφου από τη Ρώμη στη Φλωρεντία και από τη Νάπολη μέχρι τη βρετανική πρωτεύουσα, η πολυαναμενόμενη αναδρομική έκθεσή της στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου συγκεντρώνει...
Η πρωτοπόρα φεμινίστρια Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ηλιόλουστη πλευρά της ζωής μας
Με μια μεγάλη έκθεση, η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου μάς δίνει τη σπάνια ευκαιρία να θαυμάσουμε μια ολοκληρωμένη παρουσίαση της καλλιτεχνικής διαδρομής του Ισπανού ιμπρεσιονιστή Χοακίν Σορόγια μέσα από 58...
Η ηλιόλουστη πλευρά της ζωής μας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χρονογραφήματα οικιακής ζωής
Η Εθνική Πιακοθήκη του Λονδίνου παρουσιάζει μέσα από 50 πίνακες και σχέδια μία έκθεση αφιερωμένη στο έργο του Νικολάες Μάες.
Χρονογραφήματα οικιακής ζωής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αισθησιασμός στο... μαύρο
Με μια μεγάλη έκθεση που διοργανώνει η Tate Britain και φέρει απλώς το όνομά του, «Aubrey Beardsley», τιμάται η σύντομη αλλά εκπληκτική καριέρα του χαρισματικού εικονογράφου.
Αισθησιασμός στο... μαύρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ανάμεσα στον χαμένο παράδεισο και την κοινωνική ουτοπία
Μια μεγάλη έκθεση στο Μουσείο Καλών Τεχνών (ΜMFA), του Μόντρεαλ μάς μεταφέρει στο Παρίσι του 19ου και του 20ού αιώνα με τη συντροφιά των μεγάλων μετα-ιμπρεσιονιστών δασκάλων.
Ανάμεσα στον χαμένο παράδεισο και την κοινωνική ουτοπία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας