Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Με τη Μελίνα και την Γκάντι στους Δελφούς

Περπατώντας στις αρχαιότητες των Δελφών

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με τη Μελίνα και την Γκάντι στους Δελφούς

  • A-
  • A+

Η Μελίνα Μερκούρη ήταν ένας μετεωρίτης που έπεσε από τον ουρανό, σε μια ανατολή του ήλιου, με μια μαγική λάμψη. Ακόμη κι όταν χάθηκε αυτός ο μετεωρίτης, δεν άφησε την αίσθηση ότι όλα έχουν εξαφανιστεί. Εγινε σύμβολο.

Σαγηνευτική και τρυφερή. Μεγαλειώδης και απλή. Αγαπητή κaι ανθρώπινη. Αστείρευτη σε κάθε ανάγκη και ανεξάντλητη όταν έπρεπε.

Ηταν Παρασκευή, 23 Σεπτεμβρίου 1983. Ξύπνησα νωρίς. Εκείνο το πρωί λες και βρισκόμουν στη σκιά ενός ονείρου και όλο το σύμπαν κάρφωσε το βλέμμα του πάνω μου. Χτυπάει το τηλέφωνο κι ακούω τη φωνή της Μελίνας Μερκούρη. Στην αρχή, ένιωσα ένα μούδιασμα. Δεν συνήθιζε να μας τηλεφωνεί. Ολοι οι διαπιστευμένοι δημοσιογράφοι του υπουργείου Πολιτισμού επικοινωνούσαμε με την έμπιστη, ευγενική και αφοσιωμένη γραμματέα της, Μανουέλα Παυλίδου. Ενα σκίρτημα καρδιάς και μια ερώτηση.

ΕΥΑ: Κυρία υπουργέ, συνέβη κάτι σοβαρό;

ΜΕΛΙΝΑ: Εύα, αύριο Σάββατο, στις 10 το πρωί, να βρίσκεσαι στο υπουργείο. Θα ταξιδέψουμε με την Γκάντι στους Δελφούς. Οπως ξέρεις, είναι καλεσμένη από τον πρωθυπουργό σε επίσημη επίσκεψη. Θέλει να επισκεφθεί τους Δελφούς. Επιλέγω μόνο εσένα γιατί είναι ταξίδι incognito. Σκέψου, ενώ ξέρει η Μανουέλα για το ταξίδι, δεν γνωρίζει ότι θα με συνοδεύσεις.

ΕΥΑ: Κυρία υπουργέ, ευχαριστώ για την τιμή αλλά ξέρετε, αν μου επιτρέπετε, πρέπει να σεβόμαστε τη δεοντολογία. Οι συνάδελφοι θα ξεσηκωθούν. Πρέπει να με προστατεύσετε.

ΜΕΛΙΝΑ: Ακου. Κανένας δεν μπορεί να μου επιβάλει ποιον θέλω να με συνοδεύσει σ’ ένα ταξίδι μου. Και μέχρι τότε τσιμουδιά.

Ηταν ένα δώρο εξ ουρανού, μια διεθνής αποκλειστικότητα. Η απλοχεριά της Μελίνας, που τη χάριζε σε όσους εκτιμούσε.

Με αφορμή το έτος 2020 που είναι αφιερωμένο στη Μελίνα Μερκούρη και καθώς επεξεργάζομαι το βιβλίο με 20 γυναικείες προσωπικότητες που γνώρισα, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στον διεθνή χώρο, αποφάσισα να δημοσιεύσω στην «Εφημερίδα των Συντακτών» ένα απόσπασμα της συνομιλίας μας με την Ιντιρα Γκάντι και τη Μελίνα Μερκούρη στους Δελφούς, που για πρώτη φορά βλέπει το φως της δημοσιότητας.

Στην εφημερίδα «Ελεύθερη Γνώμη» είχε δημοσιευθεί την Τετάρτη 28 Σεπτεμβρίου 1983 ένα μέρος της συνέντευξης μόνο με την Ιντιρα Γκάντι.

Δύο γυναίκες, ένας ολόκληρος κόσμος

Η επίσκεψη

Με τη λάμψη του ήλιου έμοιαζαν οι Δελφοί επουράνια πόλη. Η Γκάντι έφερνε ένα είδος ιερότητας. Απλή αλλά ισχυρή μορφή. Η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός στην Ινδία. Τα μαύρα μαλλιά της στολισμένα με άσπρες τούφες, τα αμυγδαλωτά μάτια με το γλυκό αλλά μελαγχολικό βλέμμα την έκαναν να θυμίζει παρουσία που βγαίνει από τον ιερό ποταμό Γάγγη. Στα μαύρα μάτια της διαβάζεις το βιβλίο της δυναστείας της. Τα χέρια της αποκαλύπτουν τη ζωή της. Δίπλα της η Μελίνα ένα ρυάκι που το κελάρυσμά του έδινε χαρά, γέλιο, ζωντάνια.

ΕΥΑ: Κυρία Γκάντι, σας μεγάλωσε ο Μαχάτμα Γκάντι, επιστήθιος φίλος του πατέρα σας, Γιαβαχαρλάλ Νεχρού. Πόσο επηρέασαν και οι δύο την προσωπικότητά σας;

ΓΚΑΝΤΙ: Ενώ είχαν μικρή σωματική διάπλαση, έδειχναν ότι μπορούν να κλείσουν στην αγκαλιά τους έναν ολόκληρο κόσμο. Είχαν μια μαγική ενέργεια. Με βοήθησαν να βρω μια ισορροπία στη ζωή μου. Να μπορώ να ξεχωρίζω το δίκαιο, το σωστό, όχι σε νομικό ή διοικητικό επίπεδο αλλά στη συνείδησή μου.

ΜΕΛΙΝΑ: Ηταν φωτισμένοι άνθρωποι.

ΓΚΑΝΤΙ: Ηταν η κινητήρια δύναμη του γίγνεσθαι. Θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη γη σε ουρανό. Βοήθησαν άλλωστε στο κίνημα της ανεξαρτησίας της Ινδίας από τους Βρετανούς. Τους διέκρινε η εγκράτεια κι η αυτοπειθαρχία.

ΕΥΑ: Γεννηθήκατε σ’ ένα μέγαρο με 40 δωμάτια, το ονομάζουν «Σπίτι της Χαράς». Μ’ εντυπωσιακούς κήπους, με πολυτέλεια. Πώς ήταν ο τρόπος της ζωής σας;

ΓΚΑΝΤΙ: Ενας συνδυασμός ανατολικής και δυτικής κουλτούρας, νοοτροπίας. Η άνεση και η πολυτέλεια δεν επηρέασαν τον χαρακτήρα μας. Στο σπίτι μας πάντα σύχναζαν άνθρωποι που συζητούσαν για την απελευθέρωση της Ινδίας. Μόνιμος επισκέπτης, φυσικά, σα δεύτερος πατέρας, ήταν ο Μαχάτμα Γκάντι, που με συμβούλευε πάντα να είμαι γενναία και ειλικρινής. Τον γάμο μου με τον Φερόζ Γκάντι τον ευλόγησε πρώτα ο Μαχάτμα και μετά ο πατέρας μου, που δεν ήταν και πολύ ικανοποιημένος από την επιλογή μου.

ΕΥΑ: Ποιο ήταν το στοιχείο εκείνο που δημιουργούσε την τεράστια δύναμη του Μαχάτμα Γκάντι και την επιρροή του στον κόσμο;

ΓΚΑΝΤΙ: Η σιωπή του στη βία και η αδιαφορία του στην επίθεση. Ελεγε ότι στον εχθρό δημιουργεί μεγάλη αμηχανία η σιωπή, ενώ η αδιαφορία στις συκοφαντίες και στις διώξεις είναι κι αυτή μια άλλη μορφή βίας. Ο Γκάντι κέρδισε τις ψυχές μας γιατί τον πιστεύαμε σαν τον Χριστό, σαν τον Μωάμεθ. Ηταν ένα σύμβολο.

Μικρόσωμη, αδύνατη κι ευαίσθητη

ΕΥΑ: Κυρία Γκάντι, γύρω από τις μεγάλες προσωπικότητες πάντα δημιουργούνται αισθήματα αγάπης και μίσους. Για εσάς λένε πως υπάρχει μόνο θαυμασμός.

ΓΚΑΝΤΙ: Ο θαυμασμός συνδέεται με τους προγόνους μου. Είναι γνωστοί άνθρωποι, που σημάδεψαν την ιστορία της Ινδίας. Ο Μαχάτμα Γκάντι και ο Γιαβαχαρλάλ Νεχρού, οι πιο δυναμικοί ηγέτες. Εγώ αγαπώ την πολιτική. Ισως σ’ αυτό να μ’ επηρέασε και το οικογενειακό μου περιβάλλον. Αγωνίζομαι για να βλέπω τους Ινδούς ευτυχισμένους. Θέλω να ζουν μακριά από εξοπλισμούς, πολέμους και πυρηνικά όπλα. Σ’ έναν κόσμο ειρήνης. Από το 1959 που εκλέχθηκα πρόεδρος του κόμματος του Κογκρέσου ενδιαφέρομαι μόνο για το καλό της χώρας μου.

ΕΥΑ: Αυτή η μεγάλη αφοσίωση στην πολιτική δεν εμπόδισε την οικογενειακή σας ζωή;

ΓΚΑΝΤΙ: Κατάφερα να συνδυάσω καριέρα και σπίτι. Πιστεύω πολύ στον θεσμό της οικογένειας. Είναι αναγκαία για κάθε άτομο. Δεν μπορώ να μετακινηθώ αν δεν έχω μερικά μέλη από την οικογένειά μου (Κοιτάζει και χαμογελάει στη νύφη της, Σόνια, που είναι Ιταλίδα και ζει πολλά χρόνια στην Ινδία.) Η Σόνια με συνοδεύει στα περισσότερα ταξίδια μου – σπάνια βέβαια και τα εγγόνια μου. Τώρα περιμένω εκείνα να φροντίζουν για μένα. Τόσα χρόνια νοιαζόμουν για όλους.

Η Μελίνα διακόπτει τη συνομιλία μας και με ενθουσιασμό μιλάει για τον Σικελιανό και τις δελφικές γιορτές.

ΜΕΛΙΝΑ: Οι Δελφοί είναι το πλουσιότερο υπαίθριο μουσείο. Ηταν τόπος χρησμών. Από ’δώ ξεκίνησαν οι δελφικές γιορτές. Ο Σικελιανός και η γυναίκα του Εύα τις οργάνωναν. Ηταν σαν ένα φεστιβάλ με θέατρο, μουσική, χορό, λαϊκές τέχνες. Η Εύα ύφαινε μάλιστα στον αργαλειό της όλα τα κοστούμια των θεατρικών έργων.

ΓΚΑΝΤΙ: Είπατε φεστιβάλ που είχε χορό. Αγαπώ τη γιόγκα, την έχω πάντα στο πρόγραμμά μου. Κάνει καλό στην υγεία του σώματος, στη σκέψη, στο συναίσθημα. Κι ο χορός είναι τόσο ωραίος, τόσο διαφορετικός. Αφυπνίζει τα αισθήματα, τις αισθήσεις. Θέλει μεγάλη αυτοσυγκέντρωση και πειθαρχία. Βοηθάει να χειριζόμαστε σωστά το σώμα μας.

ΕΥΑ: Πόσο απελευθερωμένη είναι σήμερα η γυναίκα;

ΓΚΑΝΤΙ: Πρέπει να κατεδαφιστεί ένα ολόκληρο σύστημα για τη θέση της γυναίκας και να ξαναχτιστεί για να λάβει θέση ταιριαστή και δίκαιη. Παλεύει μ’ ένα σύστημα προκαταλήψεων. Υποστηρίζω την ισότητα. Τις ίδιες ευκαιρίες για όλους. Μια κοινωνία χρειάζεται τον ανδρικό και τον γυναικείο πληθυσμό. Ο καθένας πρέπει να χρησιμοποιεί τις ικανότητές του για την καλυτέρευση του κόσμου.

Οι γυναίκες έχουν σπουδαιότερο ρόλο γιατί μεγαλώνουν παιδιά. Το να γίνεις μάνα, νομίζω, είναι η ωραιότερη εμπειρία της ζωής σου. Βέβαια, αυτό δε σημαίνει ότι επειδή εκατομμύρια γυναίκες εκπληρώνουν αποκλειστικά οικογενειακά καθήκοντα πρέπει να περιοριστούν σ’ αυτά. Η γυναίκα στη δουλειά αποκτά μια άλλη συνείδηση, ίσως πιο ολοκληρωμένη, πιο θετική. Στην Ινδία, η ιστορική και μορφωτική εξέλιξη της γυναίκας πέρασε από διάφορα στάδια. Οταν φτάσει σήμερα μια γυναίκα σε υψηλά αξιώματα, κανείς δεν εκπλήσσεται. Λυπάμαι όμως που θα πω ότι στην πραγματικότητα δεν εφαρμόζεται η «ίση αμοιβή για ίση εργασία». Γι’ αυτό έχουμε ακόμα πολλούς αγώνες. Υπάρχουν, δυστυχώς, κάποιες βαθιές ρίζες προκαταλήψεων και αντιλήψεων που επιβεβαιώνουν την κοινωνική καθυστέρηση της γυναίκας.

ΕΥΑ: Η οικονομική κρίση δεν έχει περισσότερα «γυναικεία» θύματα;

ΓΚΑΝΤΙ: Εχω την εντύπωση ότι σ’ εποχές οικονομικής ανάπτυξης οι γυναίκες ενθαρρύνονται και φροντίζουν να εξασφαλίσουν δουλειά. Ενώ σε καιρούς οικονομικής ύφεσης «αναγκάζονται» να περιοριστούν στα καθήκοντα του νοικοκυριού. Οπωσδήποτε τα διεθνή οικονομικά προβλήματα επιδρούν αρνητικά στον γυναικείο κόσμο. Η προσφορά όμως της γυναίκας στα οικογενειακά βάρη είναι αναγκαία.

ΕΥΑ: Πώς είναι οι σχέσεις του ζευγαριού στη χώρα σας;

ΓΚΑΝΤΙ: Εχει αλλάξει η μορφή των σχέσεων. Βρίσκεται στη διαδικασία της διαπροσωπικής αξιοποίησης και απελευθέρωσης. Υπάρχει θα ’λεγα μια ανανέωση. Η έντονη βέβαια θρησκοληψία, σε ορισμένες κοινωνικές κάστες, επηρεάζει πολύ τη σχέση των ανθρώπων.

ΕΥΑ: Ποια πιστεύετε ότι πρέπει να είναι τα σπουδαιότερα στοιχεία στη ζωή ενός ανθρώπου;

ΓΚΑΝΤΙ: Η εκπαίδευση και ο χαρακτήρας του. Πρέπει να γίνεται μια κατάλληλη καθοδήγηση για να βελτιώνεται συνέχεια η επιμόρφωση των νέων ανθρώπων. Ενας σωστός επαγγελματικός προσανατολισμός βοηθάει το μέλλον τους. Η συγκρότηση άλλωστε ενός καλού χαρακτήρα είναι εφόδιο για τη ζωή.

ΕΥΑ: Ενα μίσος μπορεί να μετατραπεί σε αγάπη;

ΓΚΑΝΤΙ: Σταδιακά μπορεί. Μέσα από μια διαδικασία που δε θα θυμίζει το αρχικό εχθρικό αίσθημα. Μπορείς να υποτάξεις το κακό και να το μεταμορφώσεις σε καλό. Με το μίσος μόνο να χάσει μπορεί η ανθρωπότητα.

ΕΥΑ: Τι σας εντυπωσίασε στην Ελλάδα;

ΓΚΑΝΤΙ: Οι αρχαιολογικοί χώροι. Η Ιστορία σας. Η φιλοξενία. Εχει μια ενέργεια αυτός ο τόπος. Αποτελεί χώρα διεθνούς ενδιαφέροντος λόγω της γεωγραφικής της θέσης, του κλίματος, της γεωλογίας της.

ΕΥΑ: Φοβάστε τον θάνατο; Νιώθετε ασφαλής;

Με ήρεμη και μελαγχολική φωνή απάντησε.

ΓΚΑΝΤΙ: Αν πεθάνω βίαια, όπως φοβούνται μερικοί, και ίσως κάποιοι σχεδιάζουν, η βία θα βρίσκεται στα χέρια του δολοφόνου κι όχι στον θάνατό μου. Κανένα μίσος δεν μπορεί να επισκιάσει το μέγεθος της αγάπης μου για τον λαό.

Με αυτήν την άποψη συμφώνησε και ο Ζυλ Ντασσέν που καθόταν δίπλα μου πίνοντας τον καφέ του.

Οι Δελφοί ήταν τόπος χρησμών. Ο ομφαλός της Γης λες και της πρόσφερε μια τελευταία προφητεία. Ηταν η τελευταία συνέντευξή της. Εναν χρόνο αργότερα, τον Οκτώβριο του 1984, τη δολοφόνησαν.

Λίγο πριν το σούρουπο, περπατήσαμε στο αρχαίο θέατρο, στους ναούς. Εκεί, κάτω από τις φυλλωσιές των ελαιόδεντρων, θυμήθηκα μια φράση της Αντιγόνης στο ημερολόγιο της Ισμήνης, όπου χαϊδεύοντας τον κορμό μιας γέρικης ελιάς έλεγε: «Ποιος νόμος θα μπορούσε να υποχρεώσει μια ελιά να χάσει τις ρυτίδες της. Την αιώνιά της νεότητα. Δεν πρέπει να υποκύπτουμε στους ζωντανούς».

Ηταν μια ιστορική συνάντηση. Σ’ ευχαριστώ, Μελίνα.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κόκκινο φιλί
Στον τόμο αυτόν ο Μπουκάλας διατρέχει το σύνολο του δημοτικού τραγουδιού με σχολαστικό βλέμμα που αγκυλώνεται κατ’ επιλογήν και προτίμησιν στα κείμενα που τον ενδιαφέρουν.
Το κόκκινο φιλί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η αθέατη πλευρά ενός πολέμου
Ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος δεν ήταν απλώς μια εμφύλια σύρραξη. Υπήρξε κυρίως ένα πεδίο σύγκρουσης ιδεολογιών και γεωπολιτικών τάσεων ένα «πολεμικό εργαστήριο» και μία «προοικονομία» του Β' Παγκοσμίου...
Η αθέατη πλευρά ενός πολέμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οχι και τόσο Μεγάλη Βρετανία
Είναι γεγονός πως οι Αγγλοι θεωρούν εαυτούς νησιώτες ενώ όταν μιλούν για την Ευρώπη αναφέρονται σ’ αυτήν ως «η ήπειρος» (the continent), διατηρώντας μιαν απόσταση από τις ευρωπαϊκές αξίες.
Οχι και τόσο Μεγάλη Βρετανία
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο αιώνιος έφηβος»
Είναι ο αρχιτέκτονας που στέκεται με ταπεινότητα στα έργα των μαστόρων: μονοπάτια, γεφύρια, ροοκρήνες, τζαμιά, εκκλησίες, μύλοι, νερόμυλοι, σκεπαστές αυλές, πέτρινα αρχοντικά. Ο Αργύρης Πετρονώτης, πιστεύει...
«Ο αιώνιος έφηβος»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ιστορία με νηφαλιότητα
Η ρήξη του 1915-1917 σήμανε την έναρξη ενός φαύλου κύκλου παραβίασης ατομικών δικαιωμάτων, πολιτικών ελευθεριών και των συνταγματικών εγγυήσεών τους που θα διαρκούσε έως το 1974.
Η ιστορία με νηφαλιότητα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οχι και τόσο Μεγάλη Βρετανία
Εάν η αποχώρηση της Μεγάλης Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση, θεωρηθεί μάχη σε έναν πόλεμο, είναι μάλλον αμφίβολο εάν την έχει κερδίσει.
Οχι και τόσο Μεγάλη Βρετανία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας