Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πώς η μοναδικότητα μπορεί να γίνει τραγικότητα

Αριστερά: Ράνια Σχίζα - Σημάδια στην ομίχλη (Photo credits: Στέλιος Δανιήλ & Γεωργία Σιέττου)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πώς η μοναδικότητα μπορεί να γίνει τραγικότητα

  • A-
  • A+

Η πρώτη ήταν μια περιθωριακή γυναίκα σε ένα προάστιο της Καλιφόρνιας, τέλη του 20ού αιώνα. Ο δεύτερος, ένα παραμορφωμένο παιδί στις φτωχογειτονιές της Βρετανίας, τέλη του 19ου αιώνα. Η πρώτη λεγόταν Τέρι Χόρτον. Ο δεύτερος, Τζόζεφ Μέρικ.

Η Τέρι αγόρασε έναν πίνακα από ένα παλαιοπωλείο, πάμφθηνα, που ωστόσο μπορεί να είναι Τζάκσον Πόλοκ. Ολη της τη ζωή (πέθανε μόλις πριν από λίγους μήνες) προσπαθούσε να αποδείξει τη γνησιότητά του. Το ζήτημα ακόμη παραμένει ανοιχτό...

Ο Τζόζεφ έζησε μέχρι τα 27 του χρόνια ως ο «Ανθρωπος Ελέφαντας». Το σώμα του από νωρίς άρχισε να παρουσιάζει έντονες δυσμορφίες. Η ασθένεια αυτή σήμερα είναι γνωστή ως «Νόσος του Πρωτέα». Στη βικτοριανή Αγγλία όμως η ασθένεια αυτή μετέτρεψε τον Τζόζεφ σε «φρικιό του τσίρκου», βγάζοντας ό,τι πιο μοχθηρό απ' τους ανθρώπους, όχι απ' όλους ωστόσο. Οταν του φέρθηκαν ανθρώπινα, έγινε ποιητής...

Η Τέρι Χόρτον ενέπνευσε τον Στίβεν Σακς να βασίσει πάνω της την ηρωίδα του έργου του «Σημάδια στην ομίχλη», Μωντ. Ο Τζόζεφ Μέρικ έγινε θεατρικό από τον Μπέρναρντ Πόμερανς και ταινία από τον Ντέιβιντ Λιντς (με 8 υποψηφιότητες για Οσκαρ!).

Και τα δύο έργα παρουσιάζονται στον πολυχώρο Vault. Η αγαπημένη ηθοποιός Ράνια Σχίζα αναμετριέται με τον ρόλο της Μωντ και ο γνωστός σκηνοθέτης και ηθοποιός Δημήτρης Καρατζιάς με τον ίδιο τον Μέρικ.

Δύο αληθινές ιστορίες που συνδέονται όχι μόνο με ένα ξεχωριστό θέατρο, αλλά πολύ περισσότερο με μια τραγική αλήθεια, ευτυχώς εξαιρετικά προβεβλημένη μέσα από τις δύο αυτές θεατρικές παραστάσεις.

«Σημάδια στην ομίχλη»

Από το «Ποιος διάολε είναι αυτός ο Τζάκσον Πόλοκ!», που είπε όταν έμαθε πως ο πίνακας που αγόρασε για λίγα δολάρια μπορεί ν' αξίζει εκατομμύρια, έως τον αγώνα ζωής που έδωσε για ν' αποδείξει την αυθεντικότητά του, η Μωντ Γκούντμαν (θεατρική απόδοση της πραγματικής Τέρι Χόρτον) διένυσε μια μεγάλη απόσταση. Μια απόσταση που δεν μετριέται ούτε με χρήμα ούτε με χρόνο. Αλλά με πόνο. Ανθρωπιά. Αυθάδεια. Και γενναιότητα.

«Με τον Λεωνίδα (σ.σ. Παπαδόπουλο, σκηνοθέτη και μεταφραστή του έργου) διαβάζαμε το ένα έργο μετά το άλλο. Και όταν έφτασα στο "Σημάδια στην ομίχλη", έπαθα σοκ. Ερωτεύτηκα την ηρωίδα, είδα μια υπέροχη ιστορία όσο και τραγική και δεν υπήρχε περίπτωση να μην το ανεβάσουμε» μας λέει η Ράνια Σχίζα που, μαζί με τον Νίκο Παντελίδη (στον ρόλο του τεχνοκριτικού), πρωταγωνιστεί στο έργο του Στίβεν Σακς.

«Ο πίνακας δεν είναι παρά μια αφορμή. Ο Σακς "χρησιμοποίησε" αυτή την αληθινή ιστορία ακριβώς για να καταδείξει ερωτήματα: πώς προσδιορίζεται το αληθινό, τι είναι ψεύτικο, ποια η αντικειμενικότητα της τέχνης, πώς αντιμετωπίζουμε έργα και ανθρώπους (και μέσα από τα έργα τους); Η ματιά της αυθεντίας (εν προκειμένω των κριτικών τέχνης) είναι ένα μεγάλο ζήτημα. Μπορεί να μην το ζούμε όλοι μέσω ενός αγώνα ν' αποδείξουμε αν ένας πίνακας στο πατάρι μας είναι αυθεντικός, αλλά το ζούμε μέσω των δεκάδων ριάλιτι και εκπομπών της τηλεόρασης που από το πρωί έως το βράδυ δεν κάνουν τίποτε άλλο από το να κριτικάρουν. Το νιώθουμε στην καθημερινή μας ζωή και κάποιοι από μας το έχουν πληρώσει και με την ίδια τους τη ζωή... Οπότε σίγουρα θα πρέπει να είμαστε πάρα πολύ επιφυλακτικοί με το θέμα τη αυθεντίας, του ποιου θεωρούμε κριτή-ειδικό, του αν μπορεί κάποιος να θεωρηθεί "ειδικός" ή αν τελικά αλλού είναι το νόημα, άρα και η πραγματική αξία».

Ωστόσο, ακόμη κι αν κάποιος έχει τις γνώσεις και τα εχέγγυα να θεωρηθεί «ειδικός», ποια ηθική εμπεριέχει αυτό μέσα του; «Εγκειται στην ηθική του ίδιου του ατόμου που ανεβαίνει στον "άμβωνα της αυθεντίας" να σταθεί σωστά "εκεί πάνω"» μας απαντά η Ράνια. «Θα πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικός. Πάρα πολύ κομψός (σε κινήσεις και τρόπους συμπεριφοράς), πάρα πολύ ευαίσθητος, πρέπει να έχει μια ταπεινότητα και επίγνωση της δικής του αδυναμίας. Ειδικά καθώς τελευταία πολυμιλάμε για "άριστους", που τελικά μόνο αυτό δεν είναι, ίσως καλό είναι να τα αναλογιστούμε όλα αυτά».

Πράγματι η ηρωίδα παίρνει όλη αυτή την «αυθεντία» και με την ειλικρίνεια και την αφοπλιστική της αναγκαιότητα (κυρίως ψυχική) την κάνει φύλλο και φτερό:

«Η Μωντ κρίνει. Κρίνει τον κριτή και την κριτική του. Και τον αποδομεί. Οχι από θέση "αυθεντίας", αλλά μέσω της δικής της προσωπικής ιστορίας. Που είναι τραγική και εντελώς ανθρώπινη. Προσωπικά, πραγματικά λατρεύω αυτή τη γυναίκα: είναι ικανή ν' αποδομήσει τον πλέον ειδικό/κριτή, την ίδια στιγμή που παραδέχεται πόσο ανάγκη τον έχει. Το κάνει ίσως γιατί δεν έχει να χάσει και κάτι πλέον. Εχει πονέσει βαθιά, έχει τσακίσει ήδη μέσα της, οπότε απλά μας πετάει στο πρόσωπο την αλήθεια της (που είναι και δική μας).

Ναι, είμαστε εγκλωβισμένοι σε έναν κόσμο που αν κάποιος παίζει βιολί στο μετρό, ακόμη κι αν είναι διάσημος βιολιστής, ελάχιστοι θα τον παρατηρήσουν, ενώ αυτοί οι ίδιοι θα πλήρωναν αδρά αν ήταν να τον δουν σε μεγάλες αίθουσες! Αυτοί είμαστε. Ετσι είναι η κοινωνία μας. Το... σύστημα. Που είναι τόσο ισχυρό, ώστε όσο και να το αποδομήσουμε, όσο και να ηρωποιήσουμε όσους το κάνουν, τελικά έχει τη δύναμη να τους ρουφήξει μέσα του. Τι μπορεί να έχει μεγαλύτερη δύναμη από ένα παιδί που το ξεβράζει η θάλασσα; Τίποτα! Κι όμως, αν και είναι μια καλή αφορμή να συγκινηθούμε, να νιώσουμε αλληλέγγυοι, τελικά αυτό το τραγικό γεγονός καταλήγει να ανατροφοδοτεί το ίδιο το σύστημα που το προκάλεσε. Αυτό που λέω είναι πως ναι, χρειάζεται κάτι εξωσυστημικό για να κινητοποιήσει το σύστημα, ταυτόχρονα όμως το κάνει και πιο δυνατό. Η δυστυχία και ο πόνος είναι τρομακτικά κερδοφόρα επιχείρηση. Αν δεν ήταν, θα είχε σταματήσει να υπάρχει γύρω μας... Ισως γι' αυτό να υπάρχει και το θέατρο. Ισως και γι' αυτό να αγάπησα τόσο αυτή την ηρωίδα. Είδα μια καθαρότητα μέσα της, μια διάθεση για ζωή και μια αυθάδεια απέναντι στη ζωή, έχοντας ταυτόχρονα και έναν απέραντο σεβασμό απέναντί της».

«Ολα τα χαρακτηριστικά του ελεύθερου ανθρώπου, δηλαδή. Αυτά είδες» της λέμε. «Καθαρότητα, αυθάδεια, σεβασμό». «Ναι, η Μωντ είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος» απαντά. «Πραγματικά, "όταν μεγαλώσω" θέλω να γίνω σαν τη Μωντ!»

📍Η παράσταση «Σημάδια στην ομίχλη» παίζεται στο θέατρο VAULT THEATRE PLUS (Μελενίκου 26, Γκάζι, Βοτανικός, τηλ.: 213-0356472 / 6949534889). Κάθε Σάββατο στις 21.15 και κάθε Κυριακή στις 18.30. Εισιτήρια: 5, 10, 13 ευρώ. Μετάφραση-σκηνοθεσία: Λεωνίδας Παπαδόπουλος. Σκηνογραφία-ενδυματολογία: Ολγα Ντέντα. Φωτισμοί: Κατερίνα Μαραγκουδάκη. Διανομή: Ράνια Σχίζα (Μωντ), Νίκος Παντελίδης (Λάιονελ).

«Ο Ανθρωπος Ελέφαντας»

Η ιστορία του είχε γίνει τόσο γνωστή ώστε ο Μάικλ Τζάκσον, τη δεκαετία του 1990, προσπάθησε ν' αγοράσει τα οστά του από το νοσοκομείο του Λονδίνου όπου φυλάσσονται. Οποτε ανέβηκε στο θέατρο (τελευταία στο Λονδίνο με τον Μπράντλεϊ Κούπερ στον πρωταγωνιστικό ρόλο), έχει σπάσει τα ταμεία. Οσοι τον έχουν υποδυθεί, θεωρείται σταθμός στην καριέρα τους. Κορυφαίοι καλλιτέχνες (Τζον Χαρτ, Ντέιβιντ Μπόουι κ.ά.) έχουν αναμετρηθεί μαζί του.

Ο Τζόζεφ Μέρικ έζησε λίγο και πολύ δύσκολα. Μόλις 27 χρόνια. Στη βικτοριανή Αγγλια. Με μια νόσο που τον παραμόρφωνε, αλλά κανείς δεν γνώριζε γι' αυτή. Τον εκμεταλλεύτηκαν, τον κανιβάλισαν, τον εξευτέλισαν. Ο ίδιος άφησε πίσω του μια ιατρική έρευνα, πολλά ποιήματα, ένα κορμί-θρύλο (ακόμη και ως σκελετός πλέον) και μια ιστορία που ακόμη έως σήμερα εμπνέει συγγραφείς, ηθοποιούς, σκηνοθέτες και επιστήμονες.

Η ζωή του Μέρικ έγινε θεατρικό από τον Μπέρναρντ Πόμερανς. Αν και στο εξωτερικό ανεβαίνει συνεχώς σε σπουδαίες σκηνές, στην Ελλάδα έχει παιχτεί μόνο μία φορά, πριν από 40 χρόνια!

«Ανέβηκε για πρώτη και μοναδική φορά το 1980 από το Θέατρο Ερευνας του Δημήτρη Ποταμίτη. Αποτέλεσε μάλιστα από τις μεγαλύτερες καλλιτεχνικές και εισπρακτικές επιτυχίες του υπέροχου αυτού και πάντα πρωτοποριακού καλλιτέχνη» μας λέει ο σκηνοθέτης, ηθοποιός και υπέυθυνος του θεάτρου Vault, Δημήτρης Καρατζιάς. «Δεν ξέρω γιατί τόσα χρόνια δεν ξαναπαίχτηκε ποτέ. Η αλήθεια είναι πως σίγουρα δεν είναι ένα εύκολο έργο για ν' ανέβει και είναι ένα εξαιρετικό κείμενο για να μην ανέβει. Πάντως είναι πρόκληση. Και υποκριτικά και σκηνοθετικά -και αυτό έχει φανεί στην πορεία του στην παγκόσμια δραματουργία. Απαιτεί αφοσίωση, εμπιστοσύνη και πίστη. Πρέπει να 'σαι στην κατάλληλη στιγμή για να διαπραγματευτείς μαζί του. Και ναι, για μένα τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή».

Ο Δημήτρης Καρατζιάς, 40 χρόνια μετά τον Ποταμίτη, ερμηνεύει τον «Ανθρωπο Ελέφαντα», σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη, στο Vault μαζί με ακόμα έξι υπέροχους ηθοποιούς. Η μουσική της παράστασης είναι πρωτότυπη και πραγματικά εξαιρετική (από τον Μάνο Αντωνιάδη, συνυπεύθυνο του πολυχώρου), η παραγωγή είναι ακριβή, με βαριά, χειροποίητα κοστούμια και ειδικά κατασκευασμένες μάσκες.

Οσο για τον ίδιο τον Δ. Καρατζιά, φέρει όλη την ώρα πάνω του μια σιδερένια κατασκευή, βάρους 35 κιλών (!), που τον μεταμορφώνει σε "άνθρωπο ελέφαντα": «Η αλήθεια είναι πως το σιδερένιο αυτό κουβούκλιο ήταν πολύ επώδυνο, ειδικά στις πρόβες» μας λέει όταν τον ρωτάμε γιατί αποφάσισε να ερμηνεύει φορώντας κάτι τόσο βαρύ! «Η κατασκευή αυτή μας θυμίζει περίπου πώς ήταν ο Μέρικ στην πραγματικότητα. Ταυτόχρονα θυμίζει και κλουβί. Ενα σιδερένιο κλουβί ως εξωτερικό, σκληρό και αποκρουστικό περίβλημα ενός υπέροχου ανθρώπου».

«Ο Μέρικ είναι κανονικός άνθρωπος, αλλά είναι μοναδικός» μας εξηγεί. «Και ως μοναδικός, για να υπάρξει ως "κανονικός" ή μάλλον μέσα στη δική μας "κανονικότητά", έπρεπε να γίνει "φρικιό". Το "φρικιό" του τσίρκου, της επιστήμης, της κοινωνίας. Ως ίσο δεν μπορούσαν να τον κοιτάξουν. Τον χλεύαζαν, τον κανιβάλιζαν, τον κακοποιούσαν, θέλησαν να τον λιντσάρουν, να τον βιάσουν... Τον αντιμετώπιζαν ως κάτι που δεν μπορεί να έχει θέση ανάμεσά τους. Ως μια μοναδικότητα που έπρεπε να μετατραπεί σε φρικαλεότητα για να υπάρξει στην κοινωνία τους...

»Μιλάμε για τη βικτοριανή κοινωνία, αλλά αναρωτιέμαι, 150 χρόνια μετά, πόσο πραγματικά έχουν αλλάξει τα πράγματα; Δυστυχώς, δεν μπορώ να βγάλω από τη σκέψη μου το σύγχρονο λιντσάρισμα ενός άλλου μοναδικού παιδιού, νέου παιδιού, ιδιαίτερου παιδιού, του Ζακ. Αν το σκεφτείς, ακόμη και οι τότε βικτοριανοί άνθρωποι τον Μέρικ δεν τον σκότωσαν. Εμείς σήμερα όμως τον Ζακ τον σκοτώσαμε. Κανονικά. Με τα χέρια μας. Και όταν λέω "εμείς", δεν εννοώ φυσικά όλους μας. Υπήρχαν οι κανονικοί δολοφόνοι του, αλλά και όσοι δεν αντιδρούμε σε τέτοια γεγονότα συνένοχοι είμαστε.

»Για σκέψου: Αν υπήρχε ένας Μέρικ τώρα, δεν θα τον σέρναν σε όλες τις τηλεοπτικές εκπομπές; Φαντάσου πόσο θα τον είχαν κανιβαλίσει! Βαρέθηκα να ακούω συνεχώς "μα είναι η γνώμη μου". Για πόσο ακόμα θα ακούμε "τη γνώμη σου", η οποία πληγώνει; Πληγώνει! Και βγαίνεις και τη λες δημόσια και πληρώνεσαι γι' αυτή; Αυτή είναι η τηλεόραση σήμερα. Η χειρότερη μορφή προπαγάνδας ενάντια σε κάθε ανθρώπινο δικαίωμα.

»Την ίδια στιγμή έρχεται η κυβέρνηση και δεν ψηφίζει το νομοσχέδιο για την απαγόρευση των διακρίσεων στα ανθρώπινα δικαιώματα. Και το θέατρο τι κάνει; Οι καλλιτέχνες οφείλουμε να παίρνουμε θέση. Οφείλουμε να καυτηριάζουμε αυτά τα θέματα, να τα παρουσιάζουμε χωρίς μανδύες. Κι ας είναι δύσκολα ή αντιεμπορικά. Κι όμως, ο κόσμος τα αγκαλιάζει. Σχεδόν τα αποζητά...

»Αυτό είναι κάπως παρήγορο, αν σκεφτείς πως σχεδόν όλοι μας αποζητούμε τον "ίδιο" μας. Δεν αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα, θέλουμε να μην υπάρχει, να τη διώξουμε, να την πληγώσουμε, να τη σκοτώσουμε. Ειδικά εδώ στην Ελλάδα, αντί επί κρίσης να αφυπνιστούμε, δεν λέμε να ξυπνήσουμε! Ο τρόπος σκέψης μας είναι λειψός και ανάπηρος, όχι τα άτομα που κοροϊδεύουμε ως "λειψά και ανάπηρα". Το ξέρεις πως μέχρι πρότινος (ίσως να ισχύει και ακόμα) δεν μπορούσες να δώσεις εξετάσεις σε δραματική σχολή αν ήσουν ανάπηρος; Ξέρεις πόσα κερδίζει η τέχνη από τα άτομα με αναπηρία; Από αυτούς που ακόμα και θεσμικά αποκλείουμε μέχρι και από την τέχνη; Γιατί να μη θεωρούνται οι "φυσιολογικοί" άνθρωποι "μάστιγα και επιδημία", όπως λέει και στο έργο; Γιατί να μην έχουμε εμείς οι "φυσιολογικοί" σιδερένια κλουβιά γύρω μας; Ναι, εμείς τα έχουμε. Τα φοράμε από μόνοι μας και μας τα φοράνε με τη γέννησή μας. Αυτά τα προσωπεία είναι που πρέπει να "σκοτώσουμε". Είναι δύσκολο, επώδυνο, αλλά -όπως φαίνεται και στο έργο στην αντίστοιχη σκηνή -μόνο ο "θάνατος" αυτών μπορεί να μας απελευθερώσει στ' αλήθεια».

📍Η παράσταση «Ο Ανθρωπος Ελέφαντας» συνεχίζεται στον πολυχώρο VAULT THEATRE PLUS (Μελενίκου 26, Γκάζι, Βοτανικός, τηλ.: 213-0356472 / 6949534889). Κάθε Παρασκευή, Σάββατο στις 21.00 και Κυριακή στις 18.15. Εισιτήρια: 12,14,16 ευρώ. Μετάφραση: Μαρλένα Γεωργιάδη. Δραματουργική επεξεργασία-διασκευή-σκηνοθεσία, σκηνικά-κοστούμια: Κοραής Δαμάτης. Μάσκες: Ελένη Σουμή. Μουσική: Μάνος Αντωνιάδης. Παίζουν: Δ. Καρατζιάς, Π. Μοσχολιδάκης, Μαρία Καβουκίδη, Στ. Καλαϊτζής, Μ. Καλιότσος, Α. Καραθανασόπουλος, Σοφία Ρούβα.

 

 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Γράμματα στη Νόρα
Η Πηνελόπη Φλουρή και η ομάδα της, Abnormal, κατόρθωσαν κάτι πραγματικά θαυμάσιο. Το ανέβασμα ενός ιδιαίτερου κειμένου, που δεν είναι καν κείμενο: Πρόκειται για το «Γράμματα στη Νόρα», το εμβληματικό έργο του...
Γράμματα στη Νόρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Indian Summer Cafe
Το έργο Indian Summer της Λούσι Μορίς, ανεβαίνει σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Βαροτσάκη στον Πολυχώρο Δημοτικής Κίνησης Ηλίου-πόλις. Ολες οι παραστάσεις ενισχύουν το Δίκτυο Αλληλεγγύης που στηρίζει περίπου 100...
Indian Summer Cafe
ΝΗΣΙΔΕΣ
Σωτηρία με λένε
Εχουμε λατρέψει την Ντίνα Κώνστα ως Σωτηρία Μπέλλου από το 2012 έως το 2014 και πάλι σε κείμενο της Σ. Αδαμίδου και πλέον, τέσσερα χρόνια μετά από εκείνη τη σπουδαία επιτυχία, έρχεται η νέα παράσταση σε...
Σωτηρία με λένε
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα;»
Ελα μου ντε. Ποιος τον σκότωσε και μάλιστα μες τα μαύρα μεσάνυχτα; Ενας ιντριγκαδόρικος τίτλος που μάλλον παραπέμπει σε αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά όχι. Στην παράσταση «Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα;»...
«Ποιος σκότωσε τον σκύλο τα μεσάνυχτα;»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εμεινε έγκλειστη - έμεινε στην Ιστορία
Μεξικό 1968: η δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση του Μεξικού δίνει εντολή σε χιλιάδες στρατιώτες και παρακρατικούς να εισβάλουν στο σημαντικότερο πανεπιστήμιο της χώρας. Εκεί βρισκόταν και η Ουρουγουανή ποιήτρια...
Εμεινε έγκλειστη - έμεινε στην Ιστορία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μάτια παντού! ... αναζητώντας τ' αγαπημένα μάτια
Πόσους τυχαία κοιτάζουμε περπατώντας στον δρόμο, μπαίνοντας στο μετρό, ταξιδεύοντας; Δεκάδες; Δεκάδες χιλιάδες; Τι συμβαίνει όταν δυο ζευγάρια μάτια συναντιούνται σε μια πλατεία; Ή σ' ένα στενό λιθόστρωτο...
Μάτια παντού! ... αναζητώντας τ' αγαπημένα μάτια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας