• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 12.6°C / 16.8°C
    2 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.9°C / 14.4°C
    1 BF
    57%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.0°C / 16.8°C
    5 BF
    64%
  • Ιωάννινα
    Θύελλα με ασθενείς βροχοπτώσεις
    7°C 6.9°C / 8.1°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 11.3°C / 13.9°C
    4 BF
    77%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.1°C / 13.8°C
    3 BF
    63%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.4°C / 8.4°C
    2 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 15.1°C
    4 BF
    72%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.3°C / 20.3°C
    3 BF
    57%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.9°C / 18.9°C
    4 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.7°C / 19.6°C
    6 BF
    55%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 15.6°C
    6 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    7 BF
    64%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.5°C / 10.9°C
    2 BF
    76%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 11.2°C
    3 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.8°C / 22.8°C
    2 BF
    86%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.9°C / 17.0°C
    2 BF
    50%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.5°C / 13.8°C
    0 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 10.8°C / 14.5°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 4.8°C / 4.8°C
    2 BF
    88%
Eurokinissi/ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΙΣΙΝΑΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Φοιτητικό σώμα που «καταναλώνει» ακαδημαϊκούς τίτλους;

  • A-
  • A+

Το ακαδημαϊκό σύμπαν μετασχηματίζεται εδώ και καιρό με συγκρούσεις –κυρίως λεκτικές– και αντιφάσεις. Μέσα σε αυτό το νέο πανεπιστημιακό τοπίο –με νεοϊδρυθέντα τμήματα που κλείνουν πριν καν ανοίξουν, συγχωνεύσεις και ανωτατικοποιήσεις των τεχνολογικών ιδρυμάτων που μένουν μετέωρες–, οι φοιτητές αναζητούν την ταυτότητά τους. Δεν είναι εύκολο να τη βρουν, καθώς ο φαντασιακός εαυτός τους δεν είναι ο ίδιος που ήταν κάποτε. Διδασκόμενοι και διδάσκοντες είναι, άλλωστε, μια κοινωνική κατηγορία η οποία ορίζεται από τις οικονομικές και πολιτικές συγκυρίες. Ενδεικτικά, στη Γαλλία έχουν καταγραφεί ήδη κρούσματα αυτόχειρων φοιτητών λόγω απόγνωσης, ενώ «εγκυμονεί ο φόβος μιας φοιτητικής εξέγερσης με σύνθημα η “επισφάλεια σκοτώνει’’», όπως αναφέρει ο ιστότοπος Courrier International.

Την ίδια στιγμή, η Ιταλία σημειώνει ακόμα ένα αρνητικό ρεκόρ, με το 70% των Ιταλών φοιτητών να είναι καταδικασμένο να συμβιώνει με τους γονείς του, «χωρίς δικαίωμα σε μια φοιτητική ζωή σε πανεπιστημιακά campus», την ώρα που ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 36%, βάσει του σχετικού ρεπορτάζ της εφημερίδας Corriere della Sera. Παράλληλα, στην Ισπανία, οι φοιτητές που βρίσκονται στο όριο της φτώχειας ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο, σύμφωνα με την El Pais. Τα πράγματα δείχνουν να είναι διαφορετικά στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου συνεχίζουν να ευδοκιμούν campus, τα οποία, ωστόσο, λειτουργούν κυρίως με όρους θεματικού πάρκου, τύπου Disneyland, δηλαδή ως κέντρα κατανάλωσης αγαθών και υπηρεσιών.

Οσο για τη χώρα μας; Το φοιτητικό σώμα δείχνει διχασμένο γύρω από την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου και τις πανεπιστημιοποιήσεις, ενώ στην πραγματικότητα η κυρίαρχη αγωνία στους φοιτητικούς κύκλους συνεχίζει να είναι η «απουσία προοπτικής», με την «ανάγκη διαφυγής» να παραμένει επιτακτική.

Το σύγχρονο πανεπιστημιακό υποκείμενο

Ολα τα παραπάνω αλλοτριώνουν το φοιτητικό στάτους αλλά δεν αναιρούν το γεγονός πως το πανεπιστήμιο παραμένει ένας θεσμός –survivor–, ικανός να επιβιώνει μαζί ή κόντρα στην εξουσία, με ή χωρίς οικονομική κρίση, παράγοντας, κάθε εποχή, ένα νέο είδος «πανεπιστημιακού υποκειμένου».

Ποιο είναι, λοιπόν, σήμερα, το κυρίαρχο πρότυπο υποκειμενοποίησης που διακινείται μέσα στον ευρωπαϊκό ακαδημαϊκό χώρο; Οπως όλα δείχνουν, το σύγχρονο πανεπιστημιακό υποκείμενο ενδιαφέρεται μόνο για το εργαλειακό αποτέλεσμα. Αν δεν υπάρχει, δηλαδή, η δυνατότητα παροχής ενός πιστοποιητικού ή μιας βεβαίωσης, ένας φοιτητής δεν διατίθεται εύκολα να παρακολουθήσει μια διάλεξη ή ένα σεμινάριο, συμφωνούν οι διδάσκοντες. Το πανεπιστημιακό υποκείμενο έχει μετεξελιχθεί, δηλαδή, σε έναν μάνατζερ του ίδιου του τού εαυτού, που υπακούει σε αρχές μετρήσιμης αριστείας. Με άλλα λόγια, όλα υπάγονται στον στόχο δημιουργίας ενός καλού βιογραφικού που θα γίνει όχημα για μια καλή θέση στην αγορά εργασίας. Και σε αυτό αντιστοιχεί ο νέος φαντασιακός εαυτός του σύγχρονου πανεπιστημιακού υποκειμένου, ενός υποκειμένου που έχει χάσει τα δύναμη που είχε άλλοτε.

Η ιδιότητα του φοιτητή μέσα στον χρόνο

Πώς αναδιαμορφώνεται ο πανεπιστημιακός θεσμός μέσα στον νεοελληνικό κοινωνικό σχηματισμό; Πόσες όψεις έχει το φοιτητικό σώμα και πόσο αλλάζει μέσα στον χρόνο και στον χώρο;

Η ιδιότητα του φοιτητή ξεκίνησε να υπάρχει ως μια ιδιότητα με συμβολικό κύρος. Σταδιακά οι φοιτητές άρχισαν να θεωρούνται κάτοχοι ενός κοινωνικού κεφαλαίου και το πανεπιστήμιο ως μέσο κοινωνικής ανέλιξης. Το πανεπιστήμιο συνέβαλε στην κοινωνική κινητικότητα και για χρόνια παρέμεινε συνδεδεμένο με την επαγγελματική αποκατάσταση.

Ο χώρος του πανεπιστημίου, ένας τόπος συγκέντρωσης νέων, είναι εξ ορισμού πεδίο διακίνησης ιδεών. Για καιρό οι φοιτητές ζούσαν γύρω από αυτό και μέσα στα αμφιθέατρα, δημιουργώντας στέκια ιδεολογικών ζυμώσεων.

Ο τρόπος, ωστόσο, με τον οποίο αναδεικνύεται κοινωνικά μια κατηγορία ανθρώπων σχετίζεται, ως γνωστόν, άμεσα με την οικονομικοπολιτική συγκυρία. Ετσι, το φοιτητικό υποκείμενο ηρωοποιείται τα χρόνια του Πολυτεχνείου, αλλά κάποια χρόνια αργότερα ο πρώτος νεανικός συλλογικός ήρωας αποδομείται. Το νέο «εξατομικευμένο υποκείμενο» –προϊόν της νεοφιλελεύθερης κουλτούρας– εισβάλλει στον ακαδημαϊκό χώρο, όπως κάποτε μπήκε μέσα στα αμφιθέατρα ο Μάης του ’68, η Ανοιξη της Πράγας, το Βιετνάμ.

Η αλλαγή πολιτικής ατμόσφαιρας μεταβάλλει και το φοιτητικό στάτους, το οποίο παύει να είναι εξιδανικευμένο. Το νόημα των σπουδών μεταλλάσσεται, τα χρόνια της νεοφιλελεύθερης καπιταλιστικής εκπαιδευτικής αντίληψης και το πτυχίο δεν ισούνται, πια, με επαγγελματική αποκατάσταση.

Η τριτοβάθμια εκπαίδευση πλήττεται από την κρίση. Η θέση του φοιτητή επιδεινώνεται, η κοινωνική σύνθεση του φοιτητικού πληθυσμού επηρεάζεται και η διαρροή εγκεφάλων ξεκινά. Το ελληνικό brain drain στεγνώνει τη χώρα από ταλέντα, κεφάλαιο, ιδέες, επιστήμονες. Παρ’ όλο που η Ελλάδα έχει παράδοση στη διαφυγή πνευματικού δυναμικού, τα τελευταία χρόνια συντελέστηκε η μεγαλύτερη διαρροή εγκεφάλων στην ιστορία της, με αποτέλεσμα να παραχθεί πνευματική φτωχοποίηση και κοινωνική συντηρητικοποίηση.

Επιπλέον, η μη δημιουργία της αίσθησης μιας πανεπιστημιακής κοινότητας –καθώς το campus δεν έγινε ποτέ μέρος της ελληνικής ακαδημαϊκής πραγματικότητας– ενέτεινε την ατμόσφαιρα ατομικισμού μέσα στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Αρκετοί έχουν υποστηρίξει πως το πανεπιστημιακό campus δεν ταιριάζει στην ελληνική ψυχοσύνθεση. Οπως δεν ταιριάζουν και οι περίφημες σχολές–σούπερ μάρκετ. Το βέβαιο είναι πως δεν μοιάζει να... χωρούν στην ελληνική τσέπη, και το σύγχρονο πανεπιστημιακό υποκείμενο δεν μπορεί παρά να υπακούει στους υπάρχοντες ενδοπανεπιστημιακούς και εξωπανεπιστημιακούς μηχανισμούς.

Η ελληνική κοινωνία, αρκετά εθισμένη στην απόκτηση ενός πανεπιστημιακού τίτλου, συνεχίζει να κυνηγά την ανώτατη εκπαίδευση και γίνεται καταναλωτής γνώσεων, δίχως όμως να γίνεται μύστης μιας ευρύτερης πανεπιστημιακής κουλτούρας.

Η μεταμόρφωση των φοιτητών σε μάνατζερ των ίδιων τους των εαυτών καθιστά ολοένα και πιο αδύναμο τον πανεπιστημιακό θεσμό, που αναζητά τον ιδεολογικό και πολιτισμικό του ρόλο. Συνεπώς, το νέο φοιτητικό στάτους δεν ταυτίζεται πλέον με μια συνολική αντίληψη ζωής. Αν όμως το πανεπιστημιακό υποκείμενο δεν πάψει να υπακούει σε αρχές μετρήσιμης αριστείας, η ακαδημαϊκή ατμόσφαιρα θα λάβει σταδιακά όλα τα χαρακτηριστικά της κοινωνίας του ατομικισμού. Και τότε, δεν θα υπάρχει πια «φοιτητικό σώμα» για να τραντάξει την εκάστοτε καθεστηκυία τάξη και να βγάλει τη γλώσσα στην εξουσία με ευφυή επιχειρήματα· παρά μόνο «καταναλωτές ακαδημαϊκών τίτλων».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο γαλλικός Μάης '68 και η σημασία του
Το βασικό αίτημα του Μάη '68 ήταν το «δικαίωμα στην έκφραση» ως δικαίωμα στον «αυτοκαθορισμό», δηλαδή το δικαίωμα στις αποφάσεις και στον έλεγχο της ζωής του κοινωνικού ανθρώπου από τον ίδιο και για τον ίδιο....
Ο γαλλικός Μάης '68 και η σημασία του
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Κινητοποιήσεις για το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
Μετά την παράσταση διαμαρτυρίας του Τμήματος Κοινωνικών Λειτουργών έξω από το υπουργείο Παιδείας για την ίδρυση του νέου Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, στον χορό των κινητοποιήσεων μπαίνει και το Τμήμα...
Κινητοποιήσεις για το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ατέρμων και αναποτελεσματική συζήτηση για το «Πανεπιστημιακό Ασυλο»
Τα Πανεπιστήμια, εκτός από ορισμένες εποχές που λειτουργούσαν ως παροχή Γνώσης σε καθορισμένη κατεύθυνση, όπως π.χ. στο Βυζάντιο, το οποίο δεν διακρινόταν καθόλου για την πρόοδό του στις επιστήμες, ήταν χώροι...
Η ατέρμων και αναποτελεσματική συζήτηση για το «Πανεπιστημιακό Ασυλο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ποιητής... εκ του προχείρου
Εις τις ειδήσεις είδαμε πολύ ωραία πλάνα πώς τα 'καναν γυαλιά καρφιά για σένα, Ηριάννα, κουκουλοφόροι φοβεροί με τη βαριά στο χέρι με μάρμαρα που έσπαγαν ή με κάνα μαδέρι. Εικόνες τριτοκοσμικές, ντροπή για την...
Ποιητής... εκ του προχείρου
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Στο πόδι κατά του foundation year
Εντονες αντιδράσεις για το υποαμειβόμενο πρόγραμμα μεταπτυχιακής εκπαίδευσης που ετοιμάζει το υπ. Υγείας για τους απόφοιτους των ιατρικών σχολών ● Κινητοποιήσεις σήμερα στο υπουργείο και στις ΥΠΕ όλης της...
Στο πόδι κατά του foundation year
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Την οργή των φοιτητών προκαλεί το νέο νομοσχέδιο Κεραμέως
Σε πανεκπαιδευτική κινητοποίηση έξω από το Μέγαρο Μουσικής, όπου θα παρουσιαστεί ο νέος νόμος-πλαίσιο για τα ΑΕΙ, καλούν οι φοιτητικοί Σύλλογοι της Αθήνας, δείχνοντας την εναντίωσή τους.
Την οργή των φοιτητών προκαλεί το νέο νομοσχέδιο Κεραμέως

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας