Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «Παναγία των Βράχων» συναντά τη virtual reality

Το στούντιο σε εικονική πραγματικότητα και επάνω δεξιά η κρυμμένη ζωγραφιά στο έργο τού Ντα Βίντσι

Photo by Justin Sutcliffe
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «Παναγία των Βράχων» συναντά τη virtual reality

  • A-
  • A+
«Leonardo - Experience a Masterpiece» στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου

Η βιωματική τέχνη χρησιμοποιεί την τεχνολογία, αναλογική και ψηφιακή, για να εκθέτει το κοινό σε συναρπαστικές εμπειρίες. Εισάγει τους θεατές από την πληροφόρηση μπροστά σε ένα έργο που διεγείρει τον νου και το συναίσθημα, ένα βήμα πιο πέρα, στην ενεργητική δέσμευση της ανθρώπινης οντότητας για αισθητικές και συναισθηματικές εμπειρίες μέσα σε ένα περιβάλλον ειδικά σχεδιασμένο γι’ αυτόν τον σκοπό. Το σώμα του ατόμου λοιπόν γίνεται ο κεντρικός χώρος της καλλιτεχνικής εξερεύνησης.

Τα επιστημονικά ευρήματα χρησιμοποιούνται με σκοπό την ανάπτυξη ενός αισθητικού εργαλείου σε πλήρη αρμονία και συμπόρευση με τις γνωστικές επιστήμες, την ψυχολογία και τη διεπιστημονική έρευνα σχετικά με την ανθρώπινη κατάσταση, με σκοπό να αυξήσει και να ενισχύσει ουσιαστικά την ανθρώπινη αντίληψη και τις αισθήσεις ώστε να οδηγήσει σε πολυαισθητηριακές και διασταυρωμένες εμπειρίες.

Στο μυαλό του Λεονάρντο με κουτιά πλεξιγκλάς

Photo by Justin Sutcliffe

Η συνάντηση με τη βιωματική τέχνη είναι καθαρά προσωπική υπόθεση. Η αναπαραγωγή, η τεκμηρίωση και η αναπαράσταση μιας τέτοιας εμπειρίας είναι απλά περιγραφικές και μάλιστα μερικές φορές σχεδόν αδύνατο να τεκμηριώσει κάποιος τις δράσεις-αντιδράσεις και τα συναισθήματα ξεχωριστά του κάθε θεατή που ζει την εμπειρία της τέχνης.

Σήμερα, στην εποχή της ψηφιοποίησης και της εικονικής πραγματικότητας, έχουμε την ευκαιρία να δούμε με μια άλλη οπτική και σωματική προσέγγιση τέχνη δημιουργημένη με τα τεχνολογικά δεδομένα και τους πειραματισμούς της εποχής μας, αλλά και να βιώσουμε διαφορετικά όλα τα κλασικά αριστουργήματα της εικαστικής ιστορίας μας.

Το φανταστικό παρεκκλήσι του San Francesco στο Μιλάνο

Photo by Justin Sutcliffe

Ολα σχεδόν τα μεγάλα μουσεία και οργανισμοί στις μεγάλες εκθέσεις τους προχωρούν πλέον και εντάσσουν ως αναπόσπαστο κομμάτι τους μια «ξενάγηση» για τους επισκέπτες τους στα στούντιο καλλιτεχνών φτιαγμένα από προγράμματα εικονικής πραγματικότητας. Περιδιαβαίνει και «συναντιέται» ο θεατής με τον δημιουργό στον χώρο έμπνευσης και καλλιτεχνικού οίστρου, ώστε εμπειρικά να κατανοήσει και να βιώσει τις συνθήκες παραγωγής και δημιουργίας των αριστουργημάτων του.

Η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου (The National Gallery) με τον χαρακτηριστικό της θόλο και τη νέα πτέρυγα Sainsbury αριστερά της στην πολύβουη και πολύχρωμη πλατεία Τραφάλγκαρ στο Ουεστμίνστερ, ακριβώς στην καρδιά του Λονδίνου, θέλοντας να προσελκύσει νέους ανθρώπους και να απευθυνθεί σε ακροατήρια που είναι συνηθισμένα στον ψηφιακό, διαδραστικό κόσμο, οργάνωσε και προσφέρει μια εντυπωσιακή εμπειρία για ένα και μόνο έργο του ιδιοφυούς Ιταλού ουμανιστή, επιστήμονα και αναγεννησιακού καλλιτέχνη Λεονάρντο ντα Βίντσι (1452-1519), το αριστούργημά του «Η Παναγία των Βράχων» (1508).

Η δεύτερη εκδοχή της «Παναγίας των Βράχων» (1508)

© The National Gallery, London

Η Πινακοθήκη, θέλοντας να σηματοδοτήσει τα 500 χρόνια από τον θάνατο του πολυπράγμονα Ντα Βίντσι, ο οποίος σε ολόκληρη τη ζωή του πειραματιζόταν και πρωτοπόρησε σε πολλούς τομείς της επιστήμης και της τέχνης, και έχοντας τις καλύτερες των προθέσεων για τους επισκέπτες της, διοργάνωσε την έκθεση με τίτλο «Leonardo - Experience a Masterpiece» και μας καλεί μέχρι την 26η του ερχόμενου Ιανουαρίου να βιώσουμε εμπειρικά τον δεύτερο πίνακά του που δημιούργησε κατά παραγγελία της Αδελφότητας San Francesco Grande του Μιλάνο.

Το 1483 ο Λεονάρντο άρχισε να εργάζεται για να δημιουργήσει ένα τρίπτυχο για μια μεγάλη εκκλησία στο Μιλάνο όπου η κεντρική εικόνα του προέβλεπε να απεικονίζει την Παρθένο με τον Ιησού σε μικρή ηλικία. Το έργο τού πήρε 25 χρόνια για να ολοκληρωθεί, είχε όμως ως αποτέλεσμα να ζωγραφίσει δύο ξεχωριστές εκδοχές του κεντρικού πάνελ: «Η Παναγία των Βράχων». Ο πρώτος πίνακας, δημιουργημένος το διάστημα 1483-1485, βρίσκεται και ανήκει στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι και ο δεύτερος στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.

Πειράματα φωτοσκίασης σε πραγματικό χρόνο πάνω στο έργο

Photo by Justin Sutcliffe

Αμφότερες οι δίμετρες ελαιογραφίες πάνω σε ξύλο απεικονίζουν την Παναγία και τον Ιησού βρέφος, με τον Αγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή σε παιδική ηλικία και τον Αρχάγγελο Ουριήλ. Πήρε το όνομά της λόγω του βραχώδους περιβάλλοντος που απεικονίζει. Οι βασικές διαφορές των συνθέσεων βρίσκονται στη γενική οπτική των έργων -με μεγαλύτερες φιγούρες στον νεότερο πίνακα- και στο σηκωμένο δεξί χέρι του Αγγέλου, που στη δεύτερη εκδοχή δεν υπάρχει. Επίσης διαφέρουν σημαντικά στην απόδοση των χρωμάτων, τον φωτισμό και την υπέροχη τεχνική σφουμάτο -η ικανότητα του ζωγράφου να περνάει αργά από τον έναν τόνο στον άλλον ή από το φωτεινό στη σκιά χωρίς αισθητή οπτική διαφοροποίηση- που απέκτησε και τελειοποίησε με τον χρόνο ο Ντα Βίντσι. Η πρώτη εκδοχή δεν τοποθετήθηκε ποτέ στο παρεκκλήσι και πωλήθηκε από τον ίδιο τον Ντα Βίντσι, ενώ ο δεύτερος πίνακας πήρε τη θέση του στο τρίπτυχο και πολύ αργότερα πωλήθηκε από την εκκλησία.

Σήμερα ο δεύτερος αυτός πίνακας βρίσκεται σε γκαλερί του ισογείου της Εθνικής Πινακοθήκης και την απολαμβάνει ελεύθερα το κοινό. Δίπλα σε άλλες τέσσερις γκαλερί, η Πινακοθήκη ξεδίπλωσε αριστουργηματικά την έμπνευση του Λεονάρντο, ολόκληρη τη συναρπαστική ιστορία του έργου και τα μυστικά που κρύβει μέσα του, και «έχτισε με φαντασία» ένα παλιό μιλανέζικο παρεκκλήσι.

Λεπτομέρεια με εμφανή την τεχνική σφουμάτο

© The National Gallery, London

Ο θεατής στέκει στον πολυγωνικό χώρο εισόδου και ετοιμάζεται να βιώσει την ομορφιά και την ιστορία του έργου με τη βοήθεια της τεχνολογίας και της απεικόνισης σε virtual reality. Οι τέσσερις μεγάλες αίθουσες, με διαφορετικό σκοπό η κάθε μια, αποκαλύπτουν διαδραστικά στους θεατές μέσω των ψηφιακών προβολών τι σημαίνει βιωματική τέχνη.

■ Στο μυαλό του Λεονάρντο: Το ταξίδι ξεκινάει στην πρώτη γκαλερί, που αποκαλύπτει το πολύπλευρο μυαλό του δημιουργού σε δύο ξεχωριστές, καμπύλες, αμφιθεατρικά φτιαγμένες από κουτιά πλεξιγκλάς κατασκευές, όπου κοιτάζοντας μέσα στο καθένα ξεχωριστά διακρίνουμε αποσπάσματα από σχέδια, βιβλία και έργα του, καθώς και τοιχογραφημένο βραχώδες τοπίο, του είδους που θα δούμε στο έργο.

■ Το στούντιο: Η εικονική πραγματικότητα συνθέτει ψηφιακά τον χώρο και ο θεατής βλέπει πώς η επιστημονική έρευνα και η συντήρηση αποκαλύπτουν τα μυστικά της ζωγραφικής του έργου. «Η Παναγία των Βράχων» κρύβει ένα μυστικό, μια χαμένη σύνθεση κάτω από τη βαμμένη επιφάνεια που αντικρίζουμε. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας προβάλλεται σε πραγματικό χρόνο η νέα ανακάλυψη. Ο χώρος βασίζεται στα στούντιο συντήρησης και περιέχει τα αντικείμενα και τα εργαλεία που χρησιμοποιούν οι συντηρητές και οι επιστήμονες καθημερινά.

■ Το πείραμα φωτός και σκιάς: Η επαναστατική τεχνική του Λεονάρντο αποκαλύπτεται μέσα στον χώρο αυτό. Ο θεατής διαδραστικά μπορεί να δοκιμάσει τα δραματικά εφέ που δημιουργούνται από το φως και τη σκιά και να αναρωτηθεί ψάχνοντας απαντήσεις και πειραματιζόμενος γιατί ο μεγάλος δάσκαλος της Αναγέννησης επέλεξε να φωτίσει την «Παναγία των Βράχων» από πάνω αριστερά.

■ Το φανταστικό παρεκκλήσι: Ο πίνακας που ζωγραφίστηκε για ένα ξωκλήσι στην εκκλησία του San Francesco στο Μιλάνο εμφανίζεται στην αρχική του θέση. Μπροστά στα μάτια του επισκέπτη «κατασκευάζονται» το εκκλησάκι -που δεν υπάρχει πια-, το τρίπτυχο και το τέμπλο που τοποθετήθηκε για πρώτη φορά.

Η συγκίνηση είναι μεγάλη όταν ο επισκέπτης βρίσκεται μπροστά στην πραγματική «Παναγία των Βράχων» στην πέμπτη αίθουσα. Οι λεπτομέρειες, οι συμβολισμοί, τα μυστικά της έχουν εξονυχιστικά διερευνηθεί και αποκαλύπτονται μπροστά μας. Το μυστήριο, η ιδέα, το συναίσθημα, η αγαλλίαση, η εξιλέωση περνούν και παραμένουν μέσα μας καθώς το βιωματικό ταξίδι στο αριστουργηματικό έργο μάς έφερε λίγο πιο κοντά στη σκέψη και στο υπέροχο φωτεινό μυαλό του Λεονάρντο ντα Βίντσι.

♦ Info

«Leonardo - Experience a Masterpiece», Εθνική Πινακοθήκη, Λονδίνο, μέχρι 26 Ιανουαρίου 2020 (https://www.nationalgallery.org.uk/exhibitions/leonardo-experience-a-masterpiece)

ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι ψυχογραφικές σέλφι του Λούσιαν Φρόιντ
Η Βασιλική Ακαδημία Tεχνών του Λονδίνου άνοιξε τις αίθουσές της για να φιλοξενήσει περισσότερα από 50 έργα ζωγραφικής, εκτυπώσεις και σχέδια, στα οποία ο σύγχρονος δάσκαλος της βρετανικής τέχνης στρέφεται...
Οι ψυχογραφικές σέλφι του Λούσιαν Φρόιντ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα πορτρέτα του ναρκισσιστή Γκογκέν
Η έκθεση «Gauguin Portraits», που παρουσιάζει μέχρι τις 26 Ιανουαρίου 2020 η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, μας δίνει την ευκαιρία να θαυμάσουμε τα υπέροχα πορτρέτα του Γάλλου μετα-ιμπρεσιονιστή ζωγράφου.
Τα πορτρέτα του ναρκισσιστή Γκογκέν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μυστήρια με σκιές και χρώματα
Μια μεγάλη έκθεση -με πάνω από 80 έργα και εκτυπώσεις- φέρνει για πρώτη φορά στο βρετανικό κοινό ολοκληρωμένο το έργο του αριστοτέχνη Ελβετού ζωγράφου Φελίξ Βαλοτόν της ομάδας Ναμπί.
Μυστήρια με σκιές και χρώματα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η γκόθικ εκρηκτική περσόνα του σουρεαλισμού
Με μια αναδρομική έκθεση η Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης του Λονδίνου εξερευνά την επτά δεκαετιών καριέρα της σπουδαίας Αμερικανίδας ζωγράφου, γλύπτριας, ποιήτριας, μούσας και συζύγου του Μαξ Ερνστ, Ντοροθέα...
Η γκόθικ εκρηκτική περσόνα του σουρεαλισμού
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βόλτα στο λατρεμένο Παρίσι
Μια βαθιά βουτιά στην καθημερινότητα και μια επισκόπηση της πολιτικά ταραχώδους ζωής στην Πόλη του Φωτός μέσα από τα έργα του Louis-Léopold Boilly, είναι η έκθεση στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου.
Βόλτα στο λατρεμένο Παρίσι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χρώμα και αίσθημα πέρα από όρια και γραμμές
Αυτή την περίοδο η Tate Modern, η μεγάλη Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης στο Λονδίνο, παρουσιάζει την πρώτη μεγάλη έκθεση του μεγάλου Γάλλου μεταϊμπρεσιονιστή ζωγράφου Πιερ Μπονάρ στο Ηνωμένο Βασίλειο έπειτα από...
Χρώμα και αίσθημα πέρα από όρια και γραμμές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας