Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Synergize: ο πολιτισμός στην υπηρεσία της δημοκρατίας

Οι απόφοιτοι του International Visitor Programme μαζί με τον Διευθυντή του NRW KULTURsekretariat Dr Christian Esch

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Synergize: ο πολιτισμός στην υπηρεσία της δημοκρατίας

  • A-
  • A+

Οι Δελφικές Γιορτές του Αγγελου Σικελιανού και της Εύας Πάλμερ αναδύθηκαν από τα αυλάκια της μνήμης μου παραχρήμα στο συνέδριο Synergize, που οργάνωσε στο Ντίσελντορφ ο πολιτιστικός οργανισμός NRW KULTURsekretariat για να γιορτάσει τα 10 πλούσια χρόνια δράσεων του προγράμματος International Visitors Programme. Ενός προγράμματος που αποσκοπεί, μέσα από τον πολιτισμό, μέσα από τη δύναμη που μόνο η τέχνη έχει, να άρει προκαταλήψεις, να γκρεμίσει σύνορα και ό,τι μας χωρίζει, ώστε να οδηγηθούμε τελικά σ’ έναν κόσμο ειρηνικό και δίκαιο. Ο,τι δηλαδή ονειρευόταν ο μεγάλος ποιητής στις αρχές του 20ού αιώνα. Δυστυχώς όμως χωρίς να έχει πίσω του ένα κράτος για να υποστηρίξει την ιδέα.

Σήμερα, στην ανατολή ενός νέου αιώνα, δεν πρέπει να χάσουμε χρόνο. Πρέπει να ξανασχεδιάσουμε τον κόσμο μας. Πρέπει να επανεφεύρουμε τη δημοκρατία μας. Και αυτή τη φορά πρέπει να το κάνουμε υπό το πρίσμα μιας νέας ηθικής, μιας νέας αισθητικής, ενός νέου συστήματος αξιών.

«Σήμερα, με την ευκαιρία του συνεδρίου, θέλουμε να κοιτάξουμε πίσω, να δούμε τι έχουμε πετύχει όλα αυτά τα χρόνια από την ανταλλαγή εμπειριών, για να δούμε τον τρόπο που το διεθνές πολιτιστικό μας δίκτυο πρέπει να προχωρήσει στο μέλλον, και μάλιστα εν μέσω μιας βαθιάς πολιτικής και περιβαλλοντικής κρίσης. Πρέπει να επανεξετάσουμε τις βεβαιότητες και την ηθική της ‘ολοένα ταχύτερης’ παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης στην οποία είναι προσηλωμένη η καταναλωτική κοινωνία μας και να προσφέρουμε μια αντιτιθέμενη αφήγηση» θα πει στο καλωσόρισμα του ο Dr Christian Esch, διευθυντής του NRW KULTURsekretariat.

Δέκα χρόνια International Visitors Programme

Πρόκειται για μια συνεργασία των μεγαλύτερων πόλεων της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, με καλλιτέχνες, επιμελητές τέχνης και πολιτιστικούς οργανισμούς απ’ όλο τον κόσμο.

Ο σκοπός της συνεργασίας είναι να υποστηρίξει καλλιτεχνικά πρότζεκτ, να ενισχύσει τον διάλογο και τη συνεργασία μεταξύ των καλλιτεχνών, να επιβραβεύσει αυτόν που προσφέρει στο κοινό καλό. Να πειραματιστεί και τελικά να δημιουργήσει την αγάπη για τη ζωή μέσα από έναν διαφορετικά οργανωμένο κόσμο. Εναν κόσμο βασισμένο στη δημοκρατία, στην ελευθερία της έκφρασης, στη δημιουργία και στη φαντασία. Εναν κόσμο ανθρώπινο όπως ακριβώς τον ονειρεύονται οι καλλιτέχνες και όχι έναν κόσμο που επιβεβαιώνει την ύπαρξή του μέσα από την κατανάλωση αγαθών, όπως ο καπιταλισμός επιβάλλει.

«Γκρεμίσαμε το Τείχος του Βερολίνου αλλά σήμερα πληρώνουμε εκατομμύρια για να χτίσουμε τείχη παντού»

Το όλο εγχείρημα χρηματοδοτείται από το υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, του μεγαλύτερου ομόσπονδου κρατιδίου της Γερμανίας, με 18 εκατομμύρια πληθυσμό. «Είναι σημαντικό να υπάρχει σύνδεση τόσο με τη διεθνή πολιτιστική σκηνή, όσο και σε τοπικό δίκτυο καλλιτεχνών και ιδρυμάτων. Μαζί δημιουργούν διακοινοτικά, διαπολιτισμικά και διεθνή πολιτιστικά έργα και εξερευνούν νέες προσεγγίσεις ώστε οι καλλιτέχνες να ενδυναμωθούν και να συμβάλουν στην πολιτική ελευθερία. Ιδιαίτερα σήμερα υπό το καθεστώς ενός στρεβλωμένου πολιτικού κλίματος, όπου η άνοδος του αυταρχισμού δρα περιοριστικά στην ελευθερία της τέχνης και του πολιτισμού» σημειώνει ο Dr Christian Esch.

Η διεθνοποίηση της τέχνης: βίτσιο ενός διεθνούς jet set ή πολιτική αποστολή;

Οι αρχαίοι Ελληνες θεωρούσαν άτιμους τους στρατιώτες που στον πόλεμο πετούσαν την ασπίδα τους και όχι αυτούς που πετούσαν τις περικεφαλαίες και τους θώρακες. Ο λόγος που το έκαναν ήταν γιατί οι περικεφαλαίες και οι θώρακες προστάτευαν τον ίδιο τον στρατιώτη, το άτομο. Την ασπίδα όμως την κρατούσαν για να υπερασπίσουν την από κοινού παράταξη, το σύνολο.

Στην αρχαία Ελλάδα λοιπόν το να ιδιωτεύεις, να ενδιαφέρεσαι μόνο για τον εαυτό σου, να είσαι εσωστρεφής ήταν χαρακτηριστικό του απαίδευτου και αμόρφωτου ανθρώπου. Της απαίδευτης και αμόρφωτης κοινωνίας. Αντίθετα, αποστολή του κράτους ήταν μέσω της παιδείας και του πολιτισμού να μετατρέπει τους ιδιώτες σε πολίτες. Σε μορφωμένους ανθρώπους που δεν υπακούουν στο ένστικτο της αυτοσυντήρησης αλλά που έχουν τον πολιτισμό να συμμετέχουν στα κοινά και να προσφέρουν στην κοινωνία.

Αυτά ανέσυρε από τη μνήμη μου ο τίτλος της ομιλίας «Beyond useful idiocy, towards being agents of real change» (πέρα από τη χρήσιμη ιδιώτευση (ηλιθιότητα) προς μια κατεύθυνση πραγματικής αλλαγής) του Mike van Graan, αποφοίτου του International Visitors Programme και προέδρου του Αφρικανικού Πολιτιστικού Δικτύου. Idiot στα αγγλικά σημαίνει ηλίθιος και δεν απέχει καθόλου από την έννοια που έδιναν οι αρχαίοι Ελληνες στη λέξη ιδιώτης.

«Γκρεμίσαμε το Τείχος του Βερολίνου αλλά σήμερα πληρώνουμε εκατομμύρια για να χτίσουμε τείχη παντού» θα πει ο Mike van Graan, αναφερόμενος τόσο στα τείχη που χτίζουμε για να αποτρέψουμε δυστυχισμένους ανθρώπους να περάσουν τα σύνορά μας όσο και στα ηλεκτροφόρα καλώδια που τοποθετούν οι ολοένα και λιγότεροι αλλά πλουσιότεροι από ποτέ (ηλίθιοι) άνθρωποι στον πλανήτη για να προστατευτούν από την ανασφάλεια που νιώθουν με τις αυξανόμενες ανισότητες που έχουν προκαλέσει. «Από την εποχή των αποικιών μέχρι σήμερα τίποτα δεν έχει αλλάξει. Απλά σήμερα είναι με τη μορφή της φτηνής εργασίας» συμπληρώνει ο Mike van Graan, σχολιάζοντας τον διαιρεμένο και πολωμένο κόσμο μας. «Οι αντιπαραθέσεις δεν είναι πια μόνο μεταξύ των λαών. Οι αντιπαραθέσεις είναι πλέον και μέσα στις ίδιες τις χώρες, μεταξύ των ακροδεξιών και των δημοκρατών».

Ο διαπολιτισμικός διάλογος θα συμβάλει στο να αμβλυνθούν αυτές οι αντιπαραθέσεις. «Στην Ευρώπη υπάρχει ενημέρωση για την τρομοκρατία. Δεν υπάρχει όμως τίποτα για την Αφρική. Πώς ζούνε οι άνθρωποι εκεί; Γιατί αναγκάζονται να μεταναστεύσουν;». Αυτός ακριβώς είναι ο ρόλος της τέχνης και αυτόν τον σκοπό έχει το International Visitors Programme. Να δημιουργήσει ένα παγκόσμιο δίκτυο που θα οικοδομήσει την κατανόηση, την αλληλεγγύη, την αλλαγή αντιλήψεων μέσα από τη δημιουργικότητα των καλλιτεχνών.

Γιατί όμως η διεθνοποίηση της τέχνης είναι σημαντική; «Οι καλλιτέχνες δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν εξωτερική πολιτική. Εχουν όμως τη δύναμη να συζητήσουν. Και ο διάλογος είναι σημαντικός γιατί προσδιορίζει τις διαφορές μας. Οι καλλιτέχνες μπορούν να κάνουν πρότζεκτ που καυτηριάζουν τα γεγονότα, όπως για παράδειγμα την αποικιοκρατία» θα απαντήσει στο ερώτημα η Brigitta Muntendorf, συνθέτις και επιμελήτρια από την Κολονία.

«Οταν δεν ξέρουμε κάποιον, πρέπει να φάμε ένα κιλό αλάτι μαζί του για να τον μάθουμε» συμπληρώνει ο Fernando Zugno, director of the International Performance Festival Porto Alegre em Cena, από τη Βραζιλία, για να δείξει πόσο σημαντική είναι η επαφή των ανθρώπων και η ανταλλαγή εμπειριών για την αλληλοκατανόηση. Τότε ο ρατσισμός και ο φασισμός εξαφανίζονται. Και αυτό καθιστά τις τέχνες και τον πολιτισμό βασικό παράγοντα προστασίας της δημοκρατίας.

O Stefan Hilterhaus, artistic director, PACT Zollverein, Essen, εξηγεί τη διαφορά μεταξύ παγκοσμιοποίησης και διεθνοποίησης. «Η παγκοσμιοποίηση είναι οικονομικός όρος. Η διεθνοποίηση έχει άλλη χροιά. Είναι πολιτιστικός όρος. Ωστόσο έχουμε να φτάσουμε στον ίδιο προορισμό. Το θέμα είναι ποιον δρόμο θα ακολουθήσουμε» θα πει αναφερόμενος στα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι καλλιτέχνες προκειμένου να συμμετέχουν σε διεθνείς ανταλλαγές όταν δεν υπάρχει θεσμική υποστήριξη από τα κράτος τους.

Η τέχνη όμως, όπως και η αξιοπρέπεια και η εργασία, είναι ανθρώπινο δικαίωμα και στα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να έχουν πρόσβαση όλοι. Μόνο τότε γινόμαστε δημοκράτες και όχι όταν κουνάμε το δάχτυλο στους άλλους αλλά όταν μαθαίνουμε από τους άλλους. «Οχι να διδάσκουμε τον κόσμο αλλά να μαθαίνουμε από τον κόσμο» όπως χαρακτηριστικά είπε η Dr. Katharina von Ruckteschell-Katte, director Goethe Institute London and the Northwestern Europe Region.

Τα εργαστήρια

Από τους διοργανωτές του προγράμματος Synergize ζητήθηκε οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες να ετοιμάσουν θεματικές για συζήτηση αλλά και να ηγηθούν καλλιτεχνικών εργαστηρίων ώστε να δοθεί η δυνατότητα ανταλλαγής απόψεων μεταξύ των παρευρισκομένων.

Δύο χορογράφοι από διαφορετικές χώρες και με διαφορετικές καταβολές, ο Viktor Ruban από την Ουκρανία και ο Ben J.Riepe από τη Γερμανία, που είχαν συναντηθεί μόνο μία φορά επί σκηνής στο «What about the Body», αλλά από τότε διατήρησαν ψηφιακή επικοινωνία, επικεντρώθηκαν ακριβώς σ’ αυτό. Στις διαφορές δηλαδή μεταξύ φυσικής και ψηφιακής παρουσίας και στον αντίκτυπό της στην επικοινωνία.

Για τη Natalia Ivanova Mount, curator από τις ΗΠΑ, και τη Martina Angelotti, curator από την Ιταλία, μια λαϊκή ιστορία σούπας στάθηκε το εφαλτήριο για να ανοίξουν τη συζήτηση στο συμμετοχικό εργαστήριο για το «πώς μοιραζόμαστε στο πλαίσιο μιας αλληλέγγυας οικονομίας».

Οι συμμετέχοντες μέσα από τη διαδικασία παρασκευής της σούπας φαντάστηκαν νέους τρόπους για να ανακαλύπτουν τα κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ των πολιτισμών. Χαρακτηριστικά που βασίζονται στην πολιτιστική αλλά και υλική αφθονία που όλοι οι λαοί έχουν και όχι στην έλλειψη και στη μιζέρια. Με αυτόν τον τρόπο οι δύο επιμελήτριες έδειξαν στους καλλιτέχνες πώς να υπερβαίνουν όλες τις δυσκολίες και να δημιουργούν. Η όλη συζήτηση ζέστανε την καρδιά μας, αφού κατανοήσαμε ότι για να γνωριστείς, χρειάζεται χρόνος και για να συνεργαστείς χρειάζεται να εμπιστευτείς, ενώ η σούπα δυνάμωσε τα κορμιά μας.

Και μπορεί η σούπα να ήταν καθοριστική για να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τους άλλους πολιτισμούς, ωστόσο για να είμαστε αποτελεσματικοί σε αυτό θα πρέπει να κάνουμε την ενδοσκόπησή μας. «Θα πρέπει να στρέψουμε το βλέμμα μας στον εαυτό μας και να τον καταλάβουμε. Μόνο τότε θα μπορέσουμε να καταλάβουμε και τους άλλους. Και αυτό είναι η διεθνοποίηση» θα πει η Ινδή κινηματογραφίστρια, Dr Uma Vangal.

Και καθώς το «βλέμμα» είναι κρίσιμο στον τρόπο που βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε τις ιδέες και τους πολιτισμούς, η Dr Uma Vangal στο εργαστήριο που οργάνωσε, με τίτλο «The Gaze and the Global», ανέλυσε τις ισχυρές οπτικές αναπαραστάσεις που λαμβάνουμε από την τηλεόραση, τις ειδήσεις, τις διαφημίσεις αλλά και τις φωτογραφίες και πώς αυτές μπορούν να μεταδώσουν αλλοιωμένες πληροφορίες διαμορφώνοντας λάθος ιδέες και αντιλήψεις για ορισμένους πολιτισμούς.

Η Uma στο εργαστήριό της άνοιξε τη συζήτηση για την ανάγκη να προετοιμαστεί ένας δρόμος «με ενημερωμένα βλέμματα» που να μη χειραγωγούνται, αλλά με ευαισθησία και κριτική σκέψη ώστε να αντιλαμβανόμαστε τι αντιπροσωπεύουν οι εικόνες που βλέπουμε.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Μπορεί η Ευρώπη να παραμείνει δημοκρατική;
Οταν οι ανισότητες φτάνουν σε τέτοια επίπεδα και η μεσαία τάξη παρασύρεται από τον λαϊκισμό και στρέφεται στην Ακροδεξιά για να διαφυλάξει έναν επίπλαστο τρόπο ζωής, τότε το ερώτημα για το αν η Ευρώπη μπορεί...
Μπορεί η Ευρώπη να παραμείνει δημοκρατική;
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Διαχείριση καταστροφών σε πολιτιστικά ιδρύματα»
Την πρώτη συνάντηση φορέων και ιδρυμάτων της Ελλάδας και του εξωτερικού με θέμα τη «Διαχείριση καταστροφών σε πολιτιστικά ιδρύματα» συνδιοργανώνουν το Πολιτιστικό Ιδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) και το Τμήμα...
«Διαχείριση καταστροφών σε πολιτιστικά ιδρύματα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οι ηθοποιοί είναι οι ποιητές του εαυτού τους»
Την Πέγκυ Σταθακοπούλου τη γνωρίζω 40 χρόνια. Είχα αποφασίσει το 1979 να περάσω το κατώφλι της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου, ως ακροάτρια. Διευθυντής ήταν τότε ο Νίκος Τζόγιας. Επί 3 χρόνια, 4 ώρες...
«Οι ηθοποιοί είναι οι ποιητές του εαυτού τους»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ελληνικό σύμπτωμα πίσω από την Αγία Σοφία
Πριν από κάποια χρόνια, ο Μάικλ Χέρτσφελντ είχε θίξει στην «Πολιτισμική οικειότητα» την ανάγκη των κρατών να δικαιολογούνται-απολογούνται μπροστά στις άλλες χώρες, κυρίως στο πολιτισμικό επίπεδο.
Το ελληνικό σύμπτωμα πίσω από την Αγία Σοφία
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Η Προεδρία και ο κ. Γ. Λούκος
Kαμιά φορά σε τέτοιες θέσεις γίνονται και πράγματα από τους γύρω, τους «ανευθυνοϋπεύθυνους» και τους παρατρεχάμενους που μπορεί να εκθέσουν αυτούς που κατέχουν τις συγκεκριμένες θέσεις χωρίς να το καταλάβουν.
Η Προεδρία και ο κ. Γ. Λούκος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αίγινα, η πανέμορφη
Το Φεστιβάλ Θεάτρου Αίγινας, που συμπληρώνει φέτος δέκα χρόνια συνεχούς παρουσίας στο πολιτιστικό γίγνεσθαι του νησιού, θα λάβει χώρα από τις 18 Ιουλίου έως και τις 12 Αυγούστου
Αίγινα, η πανέμορφη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας