Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μουσική που επιλέγουμε να ακούμε είναι πολιτική επιλογή

Ο σκηνοθέτης Μελέτης Μοίρας.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μουσική που επιλέγουμε να ακούμε είναι πολιτική επιλογή

  • A-
  • A+

Οταν ένα ντοκιμαντέρ έρχεται να θυμίσει (ταυτόχρονα και να καλύψει) ένα τεράστιο κενό (που ούτε θα ’πρεπε να υπάρχει, ούτε είναι ο ρόλος μόνο του ντοκιμαντέρ να κάνει κάτι τέτοιο), τότε καταλήγεις σε διττό συμπέρασμα. Από τη μια λες «πάλι καλά!» και από την άλλη «μα είναι δυνατόν;». Αυτό ακριβώς συμβαίνει (και) με το ντοκιμαντέρ του Μελέτη Μοίρα «Diamonds in the Night Sky».

Πρόκειται για ένα εξαιρετικό ντοκιμαντέρ που αναδεικνύει ένα εξίσου εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα, όσο κι αν ακούγεται... ειδικού ενδιαφέροντος: Η ταινία του Μελέτη Μοίρα ανατρέχει στην ιστορία του ραδιοφωνικού σταθμού Jazz FM και μας θυμίζει με τον πλέον «αυτοσχεδιαστικό» τρόπο τι σημαίνει το ότι στην Ελλάδα του 2020 όχι μόνο δεν υπάρχει πια ο Jazz FM, ούτε καν ραδιοφωνική εκπομπή στα FM που ν’ ασχολείται με την τζαζ, ούτε περιοδικό, ούτε καν μουσικός χώρος (αν εξαιρέσουμε το Half Note φυσικά, που απομένει ως το «τελευταίο οχυρό» της τζαζ).

Ο Μελέτης Μοίρας ξεκίνησε να κάνει κινηματογράφο στην ηλικία των 45 χρόνων, 20 χρόνια αφού είχε τελειώσει τις σπουδές του στη σχολή κινηματογράφου Παπαντωνοπούλου. Η πρώτη του μικρού μήκους ταινία «Ποτέ ξανά» (1999) πέρασε από το Short Film Corner των Κανών και η δεύτερή του, «Diamonds in the Night Sky», έκανε πρεμιέρα στο φετινό 21ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και θα προβληθεί για τρεις μέρες στον κινηματογράφο «Δαναό» (σήμερα, αύριο και την Τρίτη).

Ο ίδιος είναι ιδιοκτήτης του «La Soirée De Votanique» (πολυχώρος εκδηλώσεων, μπαράκι, μουσική σκηνή κ.ά.) και ετοιμάζει ήδη την τρίτη ταινία του, τεκμηρίωσης κι αυτή τη φορά, με κατά κάποιο τρόπο παρόμοιο θέμα: την ιστορία του περιοδικού κόμικς (και όχι μόνο) «Βαβέλ».

Οποιος έχει επενδύσει στην τζαζ στην Ελλάδα, έχασε. Από την άλλη, έχει αλλάξει πλήρως (και) η ραδιοφωνική κουλτούρα του Ελληνα

Επιστρέφοντας στο «Diamonds in the Night Sky», τo ντοκιμαντέρ εξετάζει πώς ο Jazz fm επηρέασε τους μουσικούς, τους χώρους που τους φιλοξενούσαν (που αυξήθηκαν κατά πολύ τότε εξαιτίας του), την ελληνική jazz παραγωγή, τον περιοδικό Τύπο, ακόμα και τα ωδεία. Οπως λέει και ο Μάκης Μαλαφέκας στο βιβλίο του «Miles Davis – Εκτός Κλίμακας» (Εκδόσεις Μελάνι) –απόσπασμα του οποίου ακούγεται από τον ίδιο στην ταινία–, «ο Jazz FM ξεκίνησε τo 1991, όταν ακόμη στο ραδιόφωνο δεν υπήρχαν play lists και “αιθέριες” φωνές, αλλά συναισθήματα και παρέες με όνειρα. Αρχισε, δειλά δειλά, να εκπέμπει κάθε βράδυ από τις 24.00 μέχρι τις 04.00 και μετά από ένα χρόνο ήταν “στον αέρα” όλο το 24ωρο».

Πρωτεργάτης αυτού του εγχειρήματος ήταν ο αγαπημένος (και πρόωρα χαμένος) Κώστας Γιαννουλόπουλος (1948–1997), που «μύησε» αρχικά την ομάδα του σταθμού στην τζαζ και μετά και τους ακροατές. «Κάπως έτσι το όραμα πέντ’ έξι ανθρώπων έγινε μέρος της καθημερινότητας για χιλιάδες άλλους επί 5,5 χρόνια!»...

Το πώς αυτά τα χρόνια επέδρασαν στη μουσική σκηνή της χώρας και γιατί είναι σημαντική η καταγραφή τους σε επίπεδα και πέραν της μουσικής, μας εξηγεί ο ίδιος ο σκηνοθέτης και παραγωγός του Jazz FM, Μελέτης Μοίρας.

● Από τον Jazz FM στη «Βαβέλ». Πόσο σημαντικό είναι να καταγράφονται σε ταινίες τεκμηρίωσης ντοκουμέντα που ίσως διαφορετικά να χάνονταν και τα ίδια και η σημασία τους;

Είναι τόσο σημαντικό, όσο η ζωή που ζούμε. Για μένα τουλάχιστον, έτσι είναι. Ακριβώς γιατί θεωρώ πως καταγράφοντας αληθινές ιστορίες, ουσιαστικά καταγράφεται η εξέλιξη. Αλλά και η μη εξέλιξη, η αλλαγή, η μεταμόρφωση. Ετσι μπορούμε να μελετήσουμε/καταγράψουμε, σε διαφορά χρόνου, οτιδήποτε κινείται, εξελίσσεται–δεν εξελίσσεται, αλλάζει–δεν αλλάζει, μεταμορφώνεται και σε τι.

Για μένα, ειδικά αυτήν την περίοδο, το να υπάρχουν καταγεγραμμένα (και στον κινηματογραφικό φακό) όσα τεκμήρια (υλικά ή άυλα) καταδεικνύουν όλα τα παραπάνω είναι ίσως ό,τι πιο σημαντικό μπορεί να κάνει κάποιος – ειδικά αυτήν την περίοδο.

● Ποια η δική σου προσωπική σχέση με την τζαζ;

Ξεκίνησα στα 16 μου, ακούγοντας Μπίλι Χόλιντεϊ και Λούις Αρμστρονγκ. Κάπου στα 20 χρόνια μου, άκουσα το «Blue Train» του Τζον Κολτρέιν κι έπαθα ένα σοκ με την τζαζ – που ακόμη δεν λέει να μου φύγει! Ο Jazz FM μπήκε στη ζωή μου στα 22 μου. Τότε, όλο αυτό το «μουσικό σοκ» πήρε άλλο όγκο. Ελαβε άλλη θέση. Πήρε άλλες διαστάσεις. Ακριβώς γιατί η τζαζ μουσική δεν ήταν μόνο μουσική πλέον, αλλά απέκτησε κοινωνιολογική βάση. Εγινε στα μάτια μου ένας «ζωντανός οργανισμός» με αρχή, εξέλιξη, ιστορία. Ασε που την ίδια εποχή άρχισαν να ξεπροβάλλουν και πολλοί Ελληνες μουσικοί του χώρου, οι οποίοι με ενδιέφεραν, παρακολουθούσα τη δισκογραφική τους παραγωγή και τους ακολουθούσα στις ζωντανές βραδιές τους... Ακόμη έως σήμερα, σπάνια θ’ ακούσω κάτι άλλο πέρα από τζαζ όταν είμαι σπίτι.

● Πώς κρίνεις το γεγονός ότι στην Ελλάδα του 2020, σε λίγο, δεν υπάρχει ούτε σταθμός ούτε περιοδικό ούτε καν ραδιοφωνικό πρόγραμμα που να παίζει/ασχολείται με την τζαζ μουσική και υπάρχει μόνον ένας χώρος (το Half Note) όπου μπορεί να ακούσει κάποιος τζαζ; Τι σημαίνει αυτό για τη μουσική;

Είναι απίστευτα λυπηρό αυτό που περιγράφεις και αυτός ήταν ένας από τους πλέον σοβαρούς λόγους που έκανα αυτό το ντοκιμαντέρ. Πράγματι, δεν έχουμε πια ούτε τον Jazz FM ούτε το περιοδικό «Jazz & Τζαζ»... Φταίνε οι συγκυρίες; Ή πρέπει να αποδεχτούμε πως είμαστε πιο κοντά (και μουσικά) στην Ανατολή απ’ ό,τι στη Δύση και αυτό δεν γίνεται να αλλάξει; Δεν έχω απάντηση. Ξέρω όμως ότι όπως ο κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να ακούει ό,τι θέλει, ν’ αγοράζει όποια μουσική θέλει και να στηρίζει όποιο μαγαζί θέλει, την ίδια στιγμή όλα αυτά, από το πιο μικρό έως το πιο μεγάλο (το από πού θα αγοράσεις έναν αναπτήρα μέχρι σε ποια συναυλία θα πας) είναι και μια πολιτική κίνηση/επιλογή.

Το να υπάρχει/ακούμε τον Jazz FM δεν είναι μια αποδοχή ενός μικρόκοσμου που του «επιτρέπεις» να συνεχίζει να εκπέμπει ένα διαφορετικό από τα τετριμμένα μήνυμα; Ε, κάπως έτσι δεν επέτρεψαν σε δύο πυλώνες που στήριξαν την τζαζ στην Ελλάδα να συνεχίσουν.

● Για την ίδια τη χώρα, τι σημαίνει;

Δεν ήμασταν και ποτέ η χώρα που πρωτοστάτησε στην τζαζ σκηνή. Η αλήθεια είναι πως όποιος έχει επενδύσει στην τζαζ στην Ελλάδα, έχασε. Από την άλλη, έχει αλλάξει πλήρως (και) η ραδιοφωνική κουλτούρα του Ελληνα: η σημερινή κατάντια του ραδιοφωνικού πλέγματος των ερτζιανών (λίγες είναι οι εκπομπές-φάροι) δεν βοηθάει πουθενά. Τι ακούμε κατά βάση; Πλαστικές φωνές (νομίζεις πως ακούς έναν άνθρωπο όλη μέρα), playlists (που καταστρέφουν τα πάντα), σχεδόν κανένα νέο άνθρωπο (αφού το σύνηθες είναι πως πρέπει να βρεις χορηγούς για να κάνεις εκπομπή), καμία έκπληξη, καμιά πρωτοποριακή ιδέα. Αλλά και ως ακροατές έχουμε αλλάξει. Παλιά θυμάμαι φτάναμε στον προορισμό μας και αν έπαιζε ο αγαπημένος μας παραγωγός δεν κατεβαίναμε από τ’ αμάξι μέχρι να τελειώσει. Τώρα, ακούμε φωνές (χωρίς λόγο σε μεγάλο ποσοστό) ανθρώπων που μαζί τους μεγαλώσαμε στα ’90s. Ακόμα! Λίγο έλεος δηλαδή!

Το κακό είναι πως πολλοί αντιμετωπίζουν το ραδιόφωνο ως μέσο βιοπορισμού. Για μένα δεν πρέπει να είναι δουλειά, άλλα ευχαρίστηση. Πότε μπορείς; Ενα δίωρο τη βδομάδα; Δύο; Αυτό! Δώσε βήμα σε ανθρώπους που σκέφτονται διαφορετικά και ουσιαστικά δεν έχουνε καεί μετά από τόσα χρόνια «μουσικής λίστας», και ποιος ξέρει... μπορεί να σωθούν, έτσι, και κάποιες ψυχές...

● Ο Jazz FM σε τι διέφερε απ’ όσα περιγράφεις παραπάνω;

Σε όλα! Θεωρώ, μάλιστα, ότι γι’ αυτό ο Jazz FM είχε τότε αυτήν την τεράστια αποδοχή ΚΑΙ από κόσμο που δεν άκουγε τζαζ. Ακριβώς γιατί όσοι τον αποτελούσαν κάνανε εκπομπές με μοναδικό γνώμονα την προσφορά προς τον κόσμο και τη γνώση που θα κέρδιζαν, χωρίς να σκέφτονται το οικονομικό. Επίσης, ακριβώς επειδή επέλεγαν μόνοι τους τη μουσική (και ήταν μοναδική), εσύ, ως ακροατής, δενόσουν με τον παραγωγό που σου ταίριαζε, μάθαινες καινούργια πράγματα και μετά, αφού είχες σημειώσει τις επιλογές σου, πήγαινες στο δισκάδικο να τις βρεις. Αυτό είναι μια ολόκληρη διαδικασία μέσω της οποίας η ίδια η μουσική αποκτά υπόσταση για σένα τον ίδιο. Δεν είναι απλώς «κάτι που ακούγεται» από το ραδιόφωνο.

● Γιατί άλλαξε τόσο η κατάσταση;

Μπορεί να έπαιξε ρόλο και η κρίση. Μαζεύτηκε ο κόσμος, κλείνανε τα μπαρ και άνοιγαν (πολλά) καφενεία, ο κόσμος δεν είχε όρεξη για πολλά πολλά, ήθελε ένα απλό «βάλε να πιούμε κάτι – ν' ακούσουμε ό,τι να ’ναι, έτσι για να περάσει κι αυτή η μέρα». Οταν δεν έχεις δουλειά, για την τζαζ θα νοιαστείς; Την ίδια στιγμή, βέβαια, είχες γκρουπ όπως οι «Los Tre» που παίζανε μέσα στα καφενεία (και που πολύ τους χαιρόμουν), που για μένα ήταν ουσιαστικά η αυτοσχεδιαστική ικανότητα της τζαζ μέσα στη ζωή. Και στο κάτω κάτω, ακόμα και επί κρίσης τα μπουζούκια ήταν γεμάτα τη στιγμή που ακόμη κι όταν αυτός ο μοναδικός χώρος που μπορείς ν’ ακούσεις τζαζ και έφερνε (και φέρνει) μεγάλα ονόματα από το εξωτερικό, Σάββατο βράδυ μαζεύει 30 άτομα. Αυτό είναι πραγματικά λυπηρό. Και αδικαιολόγητο.

● Γιατί να έρθει ένας νέος να δει το ντοκιμαντέρ σου; Γιατί να θελήσει να μάθει την ιστορία του Jazz FM και ό,τι αυτός ο σταθμός έφερε στην καλλιτεχνική σκηνή της χώρας; Ειδικά όταν δεν έχει σύγχρονα σημεία αναφορά στην Ελλάδα;

Τόσο η τζαζ όσο και ο Jazz FM είναι μεν το βασικό όχημα της ταινίας, αλλά η πραγματική ιστορία πίσω από αυτό είναι πώς μπορεί μια παρέα να αλλάξει τη ροή κάποιων πραγμάτων με μόνο όπλο την αγάπη γι’ αυτό που κάνει. Το επόμενο ντοκιμαντέρ μου θα αφορά την ιστορία του περιοδικού «Βαβέλ» και των φεστιβάλ του – μια ιστορία και πάλι για την ιδέα της παρέας! Παράλληλα, ίσως κάποιος που θα δει το ντοκιμαντέρ να αποφασίσει να ψάξει τι είναι αυτό που λέμε «τζαζ» και να μαγευτεί όπως όλοι εμείς τότε. Δεν το λες και λίγο. Γιατί, ναι, ένας δίσκος, ένα μουσικό κομμάτι, ένα βιβλίο και βέβαια μια ταινία μπορεί να σου αλλάξουν τη ζωή.

● Αν «η μουσική είναι ο μοναδικός φίλος ώς το τέλος», όπως λες στο ντοκιμαντέρ, τώρα, που ως φαίνεται για την τζάζ στην Ελλάδα είναι «το τέλος», σε τι μπορούμε να προσδοκούμε;

Η τζαζ σκηνή στην Ελλάδα είναι σε πιο προχωρημένο στάδιο από τότε, αν μιλάμε για το επίπεδο των Ελλήνων μουσικών. Σε αυτό έχει συντελέσει και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο που κάνει απίστευτη δουλειά. Ασχετα με τους μεγάλους χώρους και τα μεγάλα ονόματα, συναντάς πολλούς μικρούς χώρους με Ελληνες μουσικούς που έχουν φοβερή κατάρτιση και αίσθηση του τι σημαίνει τζαζ σήμερα, και αυτό είναι υπέροχο. Ωστόσο, λείπει η στήριξη από τα μέσα ενημέρωσης. Γιατί έτσι θα γνώριζες πότε, ποιοι, πού, άμεσα, χωρίς να ψάχνεις χαμένος στον ωκεανό των ειδοποιήσεων.

Οπως λέει και ο Γιώργος Χαρωνίτης στην ταινία, «τώρα που έχουν φτάσει σε τέτοιο επίπεδο οι Ελληνες μουσικοί, δεν υπάρχει ούτε ραδιόφωνο αλλά ούτε και ο Τύπος για να τους στηρίξει». Πάντως, για μένα, δεν υπάρχει τέλος... Ολο και κάποιος «αυτοσχεδιασμός» θα σώσει πάλι την ψυχή μας. Θα δεις!


📍 Το ντοκιμαντέρ «Diamonds in the Night Sky» θα προβληθεί σήμερα Σάββατο και αύριο Κυριακή στις 16.00 και την Τρίτη 3 Δεκεμβρίου στις 20.00, στον κινηματογράφο «Δαναός» (λ. Κηφισίας 109, Μετρό Πανόρμου, τηλ. 210-6922609). Γενική είσοδος: 8 ευρώ.

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Στο Μυαλό του Καλλιτέχνη»
Εβδομάδα Ντοκιμαντέρ «Art & Docs - Στο Μυαλό του Καλλιτέχνη» συνδιοργανώνουν η Ταινιοθήκη της Ελλάδος και το Exile Room μέχρι την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου.
«Στο Μυαλό του Καλλιτέχνη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δωρεάν εργαστήριο για εφήβους
Οι Massimo Pizzocaro και Ελισάβετ Λαλουδάκη θα διδάξουν αυτό που ξέρουν πολύ καλά: πώς να αφηγούμαστε ιστορίες με εικόνες. Στο «ExileRoom» στο πλαίσιο των εκδηλώσεων «PLANET G(REECE).
Δωρεάν εργαστήριο για εφήβους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για τη σπουδαία Αφροαμερικανίδα ποιήτρια Οντρ Λορντ!
Σπουδαία ποιήτρια, θεωρητικός του φεμινισμού, ακτιβίστρια των δικαιωμάτων του πολίτη, αφιέρωσε τη ζωή και το δημιουργικό της ταλέντο στον αγώνα εναντίον του ρατσισμού, του σεξισμού, του ετεροσεξισμού, της...
Για τη σπουδαία Αφροαμερικανίδα ποιήτρια Οντρ Λορντ!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δωρεάν για όλους! Το 22ο ΦΝΘ πάει online...
Ενα από τα καλύτερα και μεγαλύτερα φεστιβάλ ντοκιμαντέρ, αυτό της Θεσσαλονίκης (ΦΝΘ) που εδώ και 22 χρόνια πραγματοποιείται κάθε Μάρτιο στη συμπρωτεύουσα, φέτος, θα μεταφερθεί στην οθόνη του υπολογιστή μας και...
Δωρεάν για όλους! Το 22ο ΦΝΘ πάει online...
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οταν φυσάει νοτιάς»
Ενα ιδιαίτερο ζήτημα, το τι συμβαίνει με τις κινητές μονάδες ψυχικής υγείας στα ελληνικά νησιά, παρουσιάζει το τελευταίο ντοκιμαντέρ της Καλλιόπης Λεγάκη «Οταν φυσάει νοτιάς».
«Οταν φυσάει νοτιάς»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας