Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι «άγγελοι» του Μάνου Χατζιδάκι
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι «άγγελοι» του Μάνου Χατζιδάκι

  • A-
  • A+

Τα χρόνια της κατοχής, τα χρόνια του εμφυλίου -όταν ταγματασφαλίτες έδειραν τον Μάνο Χατζιδάκι στη Λάρισα και τον μάζεψαν αιμόφυρτο δύο ιερόδουλες- τα χρόνια του κοινωνικού αποκλεισμού των αποκλήρων «περνούν» μέσα από το βιβλίο του σκηνοθέτη Κώστα Τσιάνου «Ζωή χαρισάμενη» (Οδός Πανός) στο σανίδι. Στο «Από Μηχανής Θέατρο» η Αγγελική Λεμονή ερμηνεύει τη Ζωή, «λεκανατζού» των πορνείων, σε μια από τις καλύτερες παραστάσεις της φετινής χρονιάς κατά τη γνώμη μου. Οσοι τη δείτε θα με θυμηθείτε... Αποκλείεται να φύγετε χωρίς να σιγοτραγουδήσετε κι εσείς μαζί με τη Ζωή αυτό που ο Μάνος Χατζιδάκις έγραψε, στο σπίτι των ηττημένων της ζωής:

«Τα παιδιά κάτω στον κάμπο

δεν μιλάν με τον καιρό

μόνο πέφτουν στα ποτάμια

για να πιάσουν τον σταυρό».

«Ολ’ αυτά ταιριάξαν απόλυτα με την αποκάλυψη που πραγματοποιούσε ο Μακαβέγιεφ στην ταινία του “Σουίτ Μούβι” για το έγκλημα στο δάσος του Κατίν. Κάθε αναφορά στο γεγονός αυτό, με τις θλιβερές σκηνές από τα παλιά επίκαιρα που δεν προβλήθηκαν ποτέ πριν από το “Σουίτ Μούβι”, είχε το τραγούδι μου πανίσχυρο να συνοδεύει τις τραγικές εικόνες. Και, επί τέλους, άρχιζα να νιώθω μια βαθιά ικανοποίηση έξω από τις άθλιες σκοπιμότητες του καιρού μας» (Μάνος Χατζιδάκις)

Είδα δύο φορές τη «Ζωή Χαρισάμενη», την πρώτη βγαίνοντας από το θέατρο είχα το αίσθημα ότι είδα κάτι «ακριβό» σε συναίσθημα και μια ηθοποιό συγκλονιστική στον ρόλο της. Ηθελα να το ξαναδώ. Τη δεύτερη φορά, λοιπόν, εκτός από τα παραπάνω, διαπίστωσα ότι σχεδόν χωρίς ανάσα ερμηνεύετε τη ζωή μιας γυναίκας με πολύ δύσκολη ζωή; Πώς αναμετριέστε με αυτή τη γυναίκα σε κάθε παράσταση;

Σας ευχαριστώ πολύ, χαίρομαι που η παράσταση σας άρεσε. Η ηρωίδα του έργου, η Ζωίτσα, έρχεται στη ζωή χωρίς να μάθει ποτέ τους γονείς της, μεγαλώνει όπου και με όποιον βρίσκεται, δεν ξέρει γράμματα, είναι σαν να την οδηγεί ο αέρας· πότε την ξεγελάει απαλά, πότε λυσσασμένα και ακολουθεί το σώμα σε ηλικίες μ’ όλη τη δύναμή του. Ο έρωτας στη ζωή του ανθρώπου, η σεξουαλική επαφή, η εγκατάλειψη, οι εμπειρίες μαζί με το ερώτημα του τι είναι αυτό που ζω, πώς θ’ αποκτήσω κι εγώ το δικαίωμα στη χαρά, ποια είμαι... Αυτά βέβαια για μας· η Ζωή δεν προλαβαίνει ν’ αναρωτηθεί, να φιλοσοφήσει για να ζήσει. Πρέπει ν’ αγωνιστεί πολύ για ένα πιάτο φαΐ. Είπα, λοιπόν, να κάνω παρέα στα βάσανά της και για να την πλησιάσω έπρεπε ν ανοίξω κι εγώ την καρδιά μου, να της συμπαρασταθώ για να ξεσπάσει, να τα πει όλα κι εγώ ύστερα να την πάρω βόλτα στη σκηνή και να της δώσω χαρά. Αναμετριέμαι με το πόσο μπορώ ν’ αγαπήσω αυτό το τέρας που λέγεται άνθρωπος. Ετσι ορμάω στη σκηνή και λέω μαζί σου Ζωή...

Η Ζωή τις περισσότερες φορές τα βάζει με μια ανάλγητη κοινωνία που λιώνει κάτω από τη σόλα της τους άτυχους. Ετσι ήταν, έτσι είναι και σήμερα;

Με την παιδεία ο άνθρωπος έχει τη δυνατότητα να φτιάξει τη ζωή του και να παλέψει για τα θέλω του. Χρειάζεται αφοσίωση. Από την άλλη, υπάρχουν γεγονότα που μπορούν να την αλλάξουν. Αν αυτό είναι γεγονός το παλεύει, αν είναι φαινόμενο και χαθεί ή μπερδευτεί σε αυτό τότε μπορεί να μιλάμε για ατυχία ή καθυστέρηση... Αλλωστε ο άνθρωπος είναι ατελής και επίσης πεθαίνει. Η παιδεία σώζει και πρώτα απ’ όλα βεβαίως η αγάπη· δεν γίνεται μάλλον αλλιώς.

Ποιες είναι οι σημερινές «λεκανατζούδες»; Ταυτίζονται σήμερα κάποιες γυναίκες με τη Ζωή;

Δεν ξέρω ποιες είναι σήμερα οι λεκανατζούδες, δεν μπορώ ν’ αναγνωρίσω τους ανθρώπους έτσι ώστε να μιλήσω για τη δουλειά κάποιου στιγματίζοντάς τον. Στεναχωριέμαι αν ακούσω κάτι δύσκολο, απορώ, εκνευρίζομαι για το πώς προκύπτουν τα πράγματα και ναι, βέβαια, υπάρχουν γυναίκες που ταυτίζονται με τη Ζωή, αλλά πρέπει να ξέρετε ότι και πολλοί άνδρες συγκινήθηκαν με πολύ έντονο τρόπο όσον αφορά την ιστορία της Ζωίτσας κι αυτό είχε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για μένα.

Ωστόσο το κείμενο το έγραψε αντρικό χέρι και μεγάλος μάστορας του θεάτρου, ο Κώστας Τσιάνος. Πώς ήταν στις πρόβες;

Μου μίλησε πολύ για το πώς έβλεπε αυτή τη γυναίκα, για εκείνους τους καιρούς στα Ταμπάκικα, στη Λάρισα, για τη φτώχεια, το ποτάμι, τις λάσπες... όλα. Στις πρόβες ο άνθρωπος αυτός πετούσε χόρευε, γέλαγε... δίδασκε και μετά κορόιδευε τον εαυτό του! Γνωρίζει πάρα πολύ καλά τι θέλει και πώς το θέλει, έγραψε και σκηνοθέτησε το έργο, αυτό ήταν ακόμα πιο δύσκολο για μένα.

Η Ζωή αγαπάει το λαϊκό τραγούδι. Ξέρω ότι κι εσύ για πολλά χρόνια τραγουδούσες σε μαγαζιά, όπως η «Ομορφη Νύχτα» στη Θεσσαλονίκη. Σου λείπει;

Οχι δεν τραγουδούσα σε μαγαζιά, ήδη με το θέατρο και την οικογένεια είχα πρόβλημα, πού να έλεγα πως τραγουδούσα κιόλας... Πάντα ήμουν στην «Ομορφη νύχτα» και, για να μη λέω ψέματα, μέσα στα 12 χρόνια που τραγουδούσα για κάποιους μήνες βρέθηκα στο «Τρακ», τότε, σ’ ένα μεγάλο μαγαζί με καταπληκτικούς μουσικούς. Ηταν πολύ ωραία, αλλά εγώ ήμουν για άλλους καημούς [γελάει]. Με τον Γιώργο τον Χουλιάρα ήμασταν σαν οικογένεια, φίλοι, είχαμε πάθος όταν τραγουδούσαμε μαζί, πάθος για τον στίχο του ρεμπέτικου τραγουδιού... Και τι δεν θα έδινα για μια βραδιά ξανά... Πέφτω σε αντιφάσεις, ε; Οχι, δεν ήθελα να γίνω τραγουδίστρια, σαν κλέφτης μπήκα σ’ αυτό, το αγαπώ πολύ όμως...

Γνώρισε η Ζωή και η φίλη της η Ζαφειρούλα τον Μάνο Χατζιδάκι;

Ναι, στη Λάρισα βρέθηκε ο Χατζιδάκις τον καιρό του εμφύλιου και μετά από μια περιπέτεια που είχε με τους ταγματασφαλίτες φιλοξενήθηκε στο σπίτι της Ζωής.

«Τα παιδιά κάτω στον κάμπο» γράφτηκε το 1945 από τον Μάνο στη Λάρισα, όταν ως ΕΑΜίτης καλλιτέχνης ανέβαζε μαζί με τον Τίτο Βανδή το έργο «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» του Αλέξη Δαμιανού, που σκηνοθέτησε ο Γιώργος Σεβαστίκογλου. Ταυτόχρονα ανέβαζαν κι ένα ρωσικό θεατρικό έργο στον κινηματογράφο «Ολύμπια» απέναντι από την πλατεία Ταχυδρομείου. Εκεί, όπως ανέφερε ο Κώστας Τσιάνος και όπως του διηγήθηκε ο Μάνος, επενέβησαν οι Σούρληδες και τους έκαναν μαύρους στο ξύλο όλους τους καλλιτέχνες, την ώρα της παράστασης. Τον Μάνο, βαριά χτυπημένο, περιέθαλψαν δύο κυρίες ελευθέρων ηθών (άγιες γυναίκες τις χαρακτήρισε αργότερα ο Μάνος) και τον κράτησαν μέχρι να αναρρώσει στο σπίτι τους κι εκεί ο Μάνος εμπνεύστηκε και συνέθεσε το τραγούδι «Τα παιδιά κάτω στον κάμπο»...

Βλέπεις εμφυλιακές διαθέσεις σήμερα;

Στην ταινία του Ταρκόφσκι θυμάστε τους τρεις γεράκους, τους τρεις ναυαγούς που ζητάνε από τον παπά να τους μάθει το Πάτερ ημών; Εμείς τώρα εδώ θα πρέπει να «ξεχάσουμε» τον πατέρα, τον υιό και το πνεύμα και να λέμε τρεις εσείς, τρεις εμείς, Κύριε Ελέησον ημάς.

Ποια στιγμή της παράστασης ας πούμε σε «δυσκόλεψε» περισσότερο;

Η αρχή της παράστασης! Είναι το έργο γραμμένο σαν τραγούδι, πρέπει να μπεις σωστά στον ρυθμό και στον τόνο.

Τελικά νομίζεις πως ισχύει ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν μια θέση κάτω από τον ήλιο; Βλέπουμε πρόσφυγες και κατατρεγμένους από τον πόλεμο να έρχονται στα μέρη μας.

Ναι για όλους υπάρχει χώρος, μια θέση κάτω από τον ήλιο και μέλημά μας είναι αυτοί οι άνθρωποι που έρχονται επειδή είναι σε κατάσταση σοκ από γεγονότα κι όχι φαινόμενα να τους βοηθήσουμε με όποιον τρόπο πρέπει και μπορούμε. Είμαστε, θα είμαστε και μεις ένα κομμάτι στην Ιστορία, δεν πρέπει το πέρασμά μας να μας γεμίζει ντροπή, είναι ανάγκη να βάλουμε τα γράμματα να δουλέψουν...

Ποια ατάκα της Ζωής σκέφτεσαι πιο συχνά;

«Κι αν θέλετε να ξέρετε, εμένα ένας κύριος κάποτε, ένας εκτός του κόσμου τούτου, με είπε Αγία. Εμένα...

Το πιάσατε; Αγία!..»

ΙNFO

Από Μηχανής θέατρο

Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο. Τηλ: 210 5232097. Δευτέρα και Τρίτη στις 21:00. Διάρκεια: 90'

Συγγραφέας, σκηνοθέτης: Κώστας Τσιάνος

Σκηνογραφία: σχέδιο Κώστας Τσιάνος, κατασκευή Χρήστος Καράκης, ζωγραφική Γιάννης Πέτρου.

Κοστούμια: Νικολλέτα Καΐση

Φωτισμοί: Μάκης Παπατριανταφύλλου

Ερμηνεύει η Αγγελική Λεμονή

ΝΗΣΙΔΕΣ
Είναι πιο δυνατό το ψέμα από την αλήθεια;
Ο Χανς Κρίστιαν Αντερσεν δημοσίευσε το 1837 τα «Καινούργια ρούχα του Αυτοκράτορα». Σήμερα η εμβληματική φράση «Ο βασιλιάς είναι γυμνός!» επανέρχεται, πολύ συχνά, στην καθημερινότητά μας.
Είναι πιο δυνατό το ψέμα από την αλήθεια;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το θέατρο στην Αντίσταση
Για το «Θέατρο στο βουνό» υπάρχουν μέχρι σήμερα αρκετές αναφορές, με πρώτη, απ' όσο ξέρω, αυτή του Β. Ρώτα για τον αγώνα στα ελληνικά βουνά, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα» το 1945.
Το θέατρο στην Αντίσταση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το αρχαίο δράμα «ρίχνει» τα σύνορα της Ευρώπης
Το Διεθνές Δίκτυο Αρχαίου Δράματος του ΥΠΠΟΑ δίνει την ευκαιρία σε καλλιτέχνες από όλη την Ελλάδα να έρθουν στη Θεσσαλονίκη και να εργαστούν πάνω στο αρχαίο δράμα με συνομήλικούς τους από τα Βαλκάνια και την...
Το αρχαίο δράμα «ρίχνει» τα σύνορα της Ευρώπης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας
Στο καρνάγιο, στην πόλη της Καβάλας το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Φιλίππων παρουσίασε την παράσταση «Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας», με έναν συγκλονιστικό Αρη Λεμπεσόπουλο.
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Πατρίδα είναι το μέρος που εργαζόμαστε…»
Σκηνοθέτης, στιχουργός, συγγραφέας και καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας και του Φεστιβάλ Φιλίππων Σ.υνάντησα τον Θοδωρή Γκόνη στη ζεστή προεκλογική Αθήνα και είπαμε πολλά που δεν χώρεσαν όλα στη...
«Πατρίδα είναι το μέρος που εργαζόμαστε…»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Λωξάντρα: η θρυλική κοκόνα από την Πόλη
Τέλη 19ου αιώνα, αρχές 20ού. Μια μεσοαστική ελληνική οικογένεια της Κωνσταντινούπολης ζει τις μικρές και τις μεγάλες στιγμές της καθημερινότητας, με φόντο τα ιστορικά γεγονότα της εποχής. Στον πυρήνα της, η...
Λωξάντρα: η θρυλική κοκόνα από την Πόλη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας