Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το έργο, ο βίος και η πολιτεία του Μιχάλη Λεκάκη
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το έργο, ο βίος και η πολιτεία του Μιχάλη Λεκάκη

  • A-
  • A+

Στα εκδοτικά γεγονότα και το δίγλωσσο βιβλίο του Χάρη Βλαβιανού από την Aγρα. Με τα «Cantos της Εξιλέωσης», το «Canto της τοκογλυφίας» και τη συλλογή «Στίχοι γραμμένοι για την Oλγα» του Eζρα Πάουντ.

Του Αμερικανού ποιητή που τον είπαν «oγκόλιθο του αγγλοσαξoνικού μοντερνισμού» (ο καλύτερος τεχνίτης κατά τον Τ.Σ. Eλιοτ) και αμετανόητου υμνητή του Μουσολίνι και του Χίτλερ. Ο οποίος το 1944 φυλακίστηκε από τους Iταλούς παρτιζάνους στην Πίζα και παραδόθηκε στους Αμερικανούς προκειμένου να δικαστεί στην πατρίδα του για έσχατη προδοσία. Και γλίτωσε την ηλεκτρική καρέκλα γιατί οι δικαστές τον έκριναν ψυχικά ασθενή, ενώ διανοούμενοι, όπως ο Aρθουρ Μίλερ, σθεναρά επέμεναν για την θανατική καταδίκη του.

Κλείστηκε δώδεκα χρόνια σε ψυχιατρείο απ’ όπου εξερχόμενος χαιρέτησε φασιστικά. Και όπου κάποιοι φανατικοί της ποίησής του, βάζοντας σε παρένθεση τη φιλοναζιστική δράση του, τον επισκέπτονταν.

Ανάμεσά τους ο πιο πιστός ίσως, ο γλύπτης Μιχάλης Λεκάκης. Ο οποίος, όπως γράφει προλογίζοντας το βιβλίο του Βλαβιανού η κόρη του Πάουντ Μέρι ντε Ράσεβιλτς, «του απήγγειλλε στον κήπο, χορεύοντας στον ρυθμό των λέξεων αποσπάσματα από την Ηλέκτρα ("ω φως αγνόν...")», ενώ ένα μικρό γλυπτό του, δίπλα πάνω στο κομοδίνο, συντρόφεψε τον ποιητή όλα τα χρόνια του εγκλεισμού του.

Είναι άγνωστος στην Ελλάδα ο γλύπτης Μιχάλης Λεκάκης. Ο οποίος, να σημειωθεί, υπήρξε επίσης στενός φίλος του ποιητή Oυίλιαμς και του ποιητή Ε. Ε. Κάμινγκς («εκπληκτικό και έντιμο Ελληνα γλύπτη» τον αποκάλεσε) και μέχρι το τέλος της, αφοσιωμένος φίλος της Εύας Πάλμερ-Σικελιανού, την οποία ήρθε και συνόδευσε στην κηδεία της στους Δελφούς.

Μέλος της περίφημης πρωτοποριακής κοινότητας της Νέας Υόρκης, είδε έργα του να αγοράζονται και να μπαίνουν στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, το Ουίτνεϊ, το Σόλομον Γκούγκενχαϊμ. Δίπλα στον Μπαζιώτη και τον Στάμο και πριν από τη Χρύσα και τον Σαμαρά.

Είχαμε συναντηθεί στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν πηγαινοερχόταν στην Αθήνα προσπαθώντας να δωρίσει έργα του στην Εθνική Πινακοθήκη. Με την αθάνατη ελληνική γραφειοκρατία να τον ταλαιπωρεί μέχρι εξοντώσεως. Και στις συζητήσεις μας -που κάποιες καταγράφηκαν- μας είχε ιστορήσει πολλά από την παραμυθένια ζωή του. Με ιδιαίτερη επιμονή στα παιδικά του χρόνια.

Είχε γεννηθεί στη Νέα Υόρκη από γονείς Μανιάτες μετανάστες – η μητέρα του Σοφία Ρίτσου ήταν θεία του Γιάννη Ρίτσου. Τότε που στις αρχές του εικοστού αιώνα ανθούσε εκεί μια ιδιαίτερη ελληνική δραστηριότητα, το χονδρικό εμπόριο λουλουδιών και οι ανθένιοι στολισμοί σε γιορτές. Ενα είδος θα λέγαμε λαϊκής διακοσμητικής τέχνης.

Ο πατέρας του Νικόλαος, ιδιοκτήτης ανθοπωλείου, είχε οργανώσει και μεγάλο προμηθευτικό κέντρο με συνεργεία από Ελληνες εργάτες που πήγαιναν στα βορειοδυτικά βουνά και μάζευαν λουλούδια. «Και στα διαλείμματα δίναν στροφές καλαματιανές και κλέφτικες». Μαζί τους και ο μικρός Μιχάλης, ο οποίος τους ξέφευγε, σκαρφάλωνε και κρυβόταν ψηλά στα δέντρα και κείνοι έντρομοι φοβέριζαν «Μιχαλάκη, κατέβα, θα σε μαρτυρήσουμε στον πατέρα σου και θα φας φούσκους...». Και κείνος δεν κατέβαινε, γιατί μαγεμένος ανακάλυπτε τα μυστικά της φύσης. Ενώ στο πατρικό ανθοπωλείο, πλέκοντας στεφάνια και γιρλάντες με λουλούδια, κλαδιά και σπάγκους, έφτιαχνε τις πρώτες αυτοσχέδιες συνθέσεις του.

Τα εφτά παιδιά της οικογένειας μεγάλωσαν δουλεύοντας μέσα στο λουλουδένιο καλλιτεχνικό περιβάλλον του μαγαζιού. Και δεν είναι τυχαίο το ότι αργότερα η Αικατερίνη θα παντρευόταν τον ζωγράφο Θεόδωρο Χίο και η Καλλιρρόη τον επίσης ζωγράφο Τζορτζ Κόνσταντ (Κωνσταντόπουλο), αδελφό της Κατίνας Παξινού.

Οπως δεν είναι τυχαίο το ότι στα δέκα του χρόνια δήλωσε ότι θα γίνει καλλιτέχνης. Και στα δώδεκα κέρδισε το -όχι παιδικό- χρυσό βραβείο της πόλης της Νέας Υόρκης για μια αφίσα η οποία, με θέμα την ενσωμάτωση των μεταναστών, γέμισε τους τοίχους της πόλης. «Μια ζωγραφιά ήταν με την Αμερική μαγείρισσα να ανακατεύει με ορμή μέσα σε ένα μεγάλο τσουκάλι Ελληνες, Αρμένηδες, Ιταλούς, Ιρλανδούς και λοιπούς».

Τελειώνοντας το ελληνοαμερικανικό σχολείο στο Μπρονξ, παρακολούθησε πανεπιστημιακά μαθήματα βιολογίας και μουσικής, απέκτησε βαθιά ουμανιστική παιδεία, ταξίδεψε πολύ και μετά τον πόλεμο οργάνωσε τμήματα αποκατάστασης τραυματιών με τη βοήθεια της ξυλουργίας.

Μελέτησε από κοντά την τέχνη των Μάγια, πήγε και βρήκε τον Μπρανκούζι στο Παρίσι. Εγραψε ποίηση, ζωγράφισε και αφοσιώθηκε σε μια γλυπτική ιδιόμορφη, που ήταν μόνο δική του, με βασικό υλικό του το ξύλο. Το αναζητούσε στα μεγάλα αμερικανικά δάση, σε δέντρα που τα επισήμαινε από πολύ μικρά, οξιές, πεύκα, φτελιές, αγριοκερασιές. Τα κλάδευε για πέντε και δέκα και περισσότερα χρόνια, ώσπου να δέσουν, να βγάλουν ρόζους και να μεστώσουν, δίνοντάς τους το σχήμα που ήθελε.

Τα μετέφερε στο εργαστήρι του και έφτιαχνε έργα σε σχηματοποιημένη αφαίρεση, με ονόματα ελληνικά. Σε φόρμες γραμμικές και σφαιροειδείς με αναφορές σε ελληνικούς κίονες και κυρίως σε μορφές εν εξελίξει, παρμένες από τη βιολογία. Προσπαθώντας να βρει «ένα σημείο συνάντησης ανάμεσα στο ατομικό και το καθολικό». Δίχως, όπως έλεγε, να υποταχτεί στη φύση του υλικού, αλλά αναγκάζοντάς το να υποταχτεί εκείνο στις δικές του ιδέες. Επέκτεινε συνεχώς, μέχρι το τέλος, το δάσος του.

Τον Ιούλιο του ’84 τον έπληξε ένα πολύ σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο. Και τα τελευταία χρόνια του τα έζησε αποτραβηγμένος από φίλους και κοινωνικές συναναστροφές.

Πέθανε το 1987, σε ηλικία 80 χρόνων, και συνοδευόμενος από συγγενείς και λίγους φίλους κηδεύτηκε στην εκκλησία του Ευαγγελισμού στο Μανχάταν, παίρνοντας μαζί του το όνειρο να δει μια μέρα τα έργα του «να έρχονται και να στεγάζονται κάπου στην προγονική Μάνη».

Στην Ελλάδα η είδηση του θανάτου του πέρασε εντελώς απαρατήρητη.

Τον Φεβρουάριο του 1989, στην Αθήνα, η Εθνική Πινακοθήκη τίμησε τη μνήμη του με μια έκθεση που οργάνωσαν η Ολγα Μαντζαφού και ο Αλέξανδρος Ξύδης. Με τα έργα της δωρεάς του και άλλα που δανείστηκαν από ιδιώτες, ανάμεσα στους οποίους ο γλύπτης Κλέαρχος Λουκόπουλος και ο Ξενοφών Ζολώτας.

Η υποδοχή από το κοινό και την κριτική ήταν θερμή. Χαρακτηριστικά ο Χρύσανθος Χρήστου, που ήταν καθηγητής της Νεότερης Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, έγραψε ότι «αυτά τα έργα κατορθώνουν να δώσουν μια νέα ερμηνεία του ανθρώπου και του κόσμου και ο δημιουργός τους αποτελεί μία από τις πλέον ιδιόμορφες, ιδιότυπες και προσωπικές φωνές της σύγχρονης γλυπτικής».

Μετά από εκείνη την έκθεση, η σιωπή. Ο Μιχάλης Λεκάκης έμεινε εντελώς ξεχασμένος κι είναι ξάφνιασμα το γεγονός ότι τώρα, μετά από τόσα χρόνια, τον συναντάμε στο βιβλίο του Βλαβιανού, στο οποίο η κόρη του Πάουντ αναφέρεται στο πώς αναζήτησε και βρήκε τα έργα του Λεκάκη, όταν το 1990 είχε επισκεφτεί την Αθήνα:

«... Είδα κάποια έργα του Λεκάκη, συνοδευόμενη από τον Βλαβιανό, στην Εθνική Πινακοθήκη. Οι υπάλληλοι, βέβαια, δεν γνώριζαν ότι βρίσκονταν εκεί, και ο διευθυντής της Πινακοθήκης αγνοούσε ασφαλώς την αξία τους. Ευτυχώς επιμείναμε και τελικά εντοπίστηκαν. Ηταν αποθηκευμένα σε μια αίθουσα στο υπόγειο του κτιρίου. Ο Λεκάκης είχε γράψει κι ένα εκτενές ποίημα το οποίο είχε ο ίδιος μεταφράσει στα αγγλικά με τον τίτλο "Ερως ψυχή", που πιστεύω δημοσιεύτηκε μετά από το θάνατο του Πάουντ και στην Ελλάδα. Οι μελετητές του Πάουντ του οφείλουν πολλά».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Αν δεν δημιουργήσω, αισθάνομαι ότι θα πεθάνω
«Είμαι ένας μαχητής πρώτης γραμμής. Πολεμώ συνεχώς, με τους εφιάλτες μου, τους φόβους μου, με τα κενά. Στον φόβο του θανάτου αντιπαραθέτω την τέχνη». Μια εξομολόγηση που γίνεται φωναχτά από τον γλύπτη Νίκο...
Αν δεν δημιουργήσω, αισθάνομαι ότι θα πεθάνω
ΝΗΣΙΔΕΣ
Σπάω πλάκα
Η ελληνική γλώσσα έχει ένα θαυμαστό πλούτο λέξεων και εκφράσεων που σχετίζονται με τη διασκέδαση, είτε εις βάρος κάποιου άλλου, είτε όχι. Οπως η έκφραση «σπάω πλάκα», που καλύπτει και τις δύο έννοιες.
Σπάω πλάκα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πλανήτες πάνω από το Μανχάταν
Χάλυβας και πέτρα, αρμονικά δεμένα, φτιάχνουν ένα αριστουργηματικό μικροσκοπικό ηλιακό σύστημα. Δημιουργήθηκε από την Πολωνογερμανίδα καλλιτέχνιδα με πολλή φαντασία στην εντυπωσιακή ταράτσα του μουσείου, με...
Πλανήτες πάνω από το Μανχάταν
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ρευστό περιβάλλον
Την ατομική έκθεση της Αλίκης Παλάσκα με τίτλο «Moving Waters» παρουσιάζει η αίθουσα τέχνης «εκφραση – γιαννα γραμματοπουλου» με έργα που όπως υποδηλώνει και ο τίτλος έχουν αφετηρία τη ρευστή, μη συγκροτημένη,...
Ρευστό περιβάλλον
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το νερό πηγή ζωής και στη λογοτεχνία
Tο βιβλίο του νερού χωρίζεται σε τρεις ενότητες κειμένων με ξεχωριστή επικεφαλίδα για την κάθε μια. Ετσι, η φράση «η λίμνη είναι οι άλλοι» βγαίνει να προϋπαντήσει την πρώτη εξάδα, τη φράση «το μπλε έχει...
Το νερό πηγή ζωής και στη λογοτεχνία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Σφυρηλατώντας μαζί τέχνη, ζωή και αγάπη
Σύγχρονα ζευγάρια στη σύγχρονη τέχνη. Μια έκθεση που εξερευνά τις δημιουργικές σχέσεις στη ζωγραφική, τη γλυπτική, τη φωτογραφία, τον σχεδιασμό και τη λογοτεχνία ρίχνοντας φως στις προσωπικές αλληλεξαρτήσεις...
Σφυρηλατώντας μαζί τέχνη, ζωή και αγάπη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας