Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι μετανάστες, πηγή έμπνευσης

«Ο Φανούρης και το σόι του»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι μετανάστες, πηγή έμπνευσης

  • A-
  • A+

Η μετανάστευση, εσωτερική και εξωτερική, ήταν χαρακτηριστικό της ελληνικής ζωής και σχεδόν κάθε οικογένεια είχε κάποιον, ειδικά από τα νησιά και τις ορεινές περιοχές της χώρας, που αναζητούσε καλύτερες συνθήκες διαβίωσης σε έναν άλλο τόπο.

Ο όγκος των μεταναστευτικών ρευμάτων από την Ελλάδα, από το 1821 μέχρι το 1977, ανέρχεται σε 1.800.000 άτομα. Το γεγονός αυτό βρήκε τότε την αντανάκλασή του τόσο στη λαϊκή λογοτεχνία, όπου η ξενιτιά και ο ξενιτεμένος εμπνέουν τους λαϊκούς δημιουργούς, όσο και στον χώρο της 7ης τέχνης. Ο ελληνικός κινηματογράφος από τη δεκαετία του 1950 μέχρι σήμερα ασχολείται με τις μετακινήσεις πληθυσμών.

Παλαιότερα, έχοντας θέμα την εσωτερική μετανάστευση από την ύπαιθρο στα αστικά κέντρα και τη μετανάστευση των Ελλήνων στην Αμερική και στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, τα τελευταία χρόνια τους ξένους που έρχονται στη χώρα μας. Οι ταινίες αυτές προκαλούν το ενδιαφέρον των μελετητών του κινηματογράφου και είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια του 28ου Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου το 1987 διοργανώθηκε εκδήλωση με θέμα την αποδημία.

Επίσης, το 47ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 2006 έκανε το πρώτο αφιέρωμά του στη μετανάστευση με τον τίτλο «Η μετανάστευση στον ελληνικό κινηματογράφο (1956-2006)».

Ο παλαιός και νέος κινηματογράφος

Σε αυτό σχολιάστηκαν η σχέση της κοινωνικής πραγματικότητας με την κινηματογραφική αναπαράστασή της, η αντιμετώπιση του ξένου από την ελληνική κοινωνία και αντίστοιχη παρουσίασή της στον ελληνικό κινηματογράφο (παλαιό, νέο και σύγχρονο), οι όψεις της μετανάστευσης και η με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά απεικόνιση της διαφορετικότητας.

Στον παλαιό ελληνικό κινηματογράφο (δεκαετία 1950-μέσα δεκαετίας 1960), κωμωδίες και μελοδράματα αναφέρονταν στον μετανάστη, όπως «Ενα βότσαλο στη λίμνη» (1952), «Ο Φανούρης και το σόι του» (1957) και «Η θεία από το Σικάγο» (1957).

Στις ταινίες αυτές ο επαναπατριζόμενος μαζί με τα δολάρια φέρνει και τα νέα ήθη που έρχονται σε αντίθεση με τις παραδοσιακές αξίες, ενώ ο εσωτερικός μετανάστης έχει άλλοτε το πρόσωπο του «βλάχου» (τον οποίο συχνά ερμήνευε ο Κ. Χατζηχρήστος) που ήρθε στην πρωτεύουσα και άλλοτε την εικόνα της μικρής υπηρέτριας από την επαρχία.

Παράλληλα ταινίες, συνήθως με πρωταγωνιστή τον Ν. Ξανθόπουλο, αναφέρονται στην προσφυγιά και την ανταλλαγή πληθυσμών μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (π.χ. «Η Οδύσσεια ενός ξεριζωμένου»).

Το ίδιο ισχύει και κατά το μέσον της δεκαετίας του 1960, που αρχίζει να κάνει την εμφάνισή του ο νέος ελληνικός κινηματογράφος, και ώς τα τέλη της δεκαετίας του 1970 ταινίες μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ εστιάζουν στον μετανάστη ή τον πρόσφυγα. Ταινίες όπως «Ο μετανάστης» του Ν. Μάτσα (1965), «Μέχρι το πλοίο» του Α. Δαμιανού (1966), «Αναπαράσταση» του Θ. Αγγελόπουλου (1970), «Το προξενιό της Αννας» του Π. Βούλγαρη (1972), «Το βαρύ πεπόνι» του Π. Τάσιου (1977) και άλλες.

Σημαντικά ντοκιμαντέρ αυτής της περιόδου είναι «Η τραγωδία του Αιγαίου» του Β. Μάρου (1961), «Αχιλλέας» της Μ. Γιαννακάκη (1965) και «Η αφήγηση της Αντιγόνης» του Θ. Νέτα (1974). Με το τέλος της περιόδου του νέου ελληνικού κινηματογράφου και τις απαρχές του σύγχρονου έχουμε ταινίες όπως «1922» του Ν. Κούνδουρου (1978), «Ταξίδι στα Κύθηρα» (1984) και «Τοπίο στην ομίχλη» του Θ. Αγγελόπουλου (1988).

Ο σύγχρονος κινηματογράφος

Σήμερα οι λέξεις ξενιτιά και ξενιτεμένος σχεδόν έχουν εξαφανιστεί από το λεξιλόγιο της γλώσσας μας. Μόνον η λέξη μετανάστης έμεινε, ενώ τους πρόσφυγες, τους κυνηγημένους από αυταρχικά καθεστώτα που ζητούν καταφύγιο στη χώρα μας συνήθως δεν τους λογαριάζουμε. Ολοι είναι ξένοι. Και ο μετανάστης δεν είναι πια αυτός που φεύγει, αλλά εκείνος που έρχεται, αφού η Ελλάδα από χώρα αποστολής έγινε χώρα υποδοχής μεταναστών.

Την κοινωνική αυτή πραγματικότητα την αναπαριστά και πάλι ο κινηματογράφος, που δεν θα μπορούσε να μείνει αμέτοχος στις τεράστιες κοινωνικο-οικονομικές μεταβολές και στις μεγάλες διαστάσεις της μετανάστευσης. Κατ' αντιστοιχία, ο ελληνικός κινηματογράφος από τη δεκαετία του 1990 ασχολείται και πάλι με τους οικονομικούς μετανάστες και τους πρόσφυγες, τόσο με ταινίες μυθοπλασίας όσο και με ντοκιμαντέρ.

Οι Ελληνες δημιουργοί που ευαισθητοποιούνται και στρέφονται στους ξένους (μετανάστες και πρόσφυγες) δίνουν τη δική τους εκδοχή για την κοινωνική πραγματικότητα με ενσυναίσθηση, επιχειρώντας να παρουσιάσουν την κατάσταση του μετανάστη στον ξένο τόπο και να αναδείξουν τον κοινωνικό αποκλεισμό, όπως τον βιώνουν οι ίδιοι οι άνθρωποι.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα του σύγχρονου ελληνικού κινηματογράφου είναι: «Απ’ το χιόνι» του Σ. Γκορίτσα (1993), «Από την άκρη της πόλης» του Κ. Γιάνναρη (1997), «Ο όμηρος» του Κ. Γιάνναρη (2005), «Ροζ» του Α. Βούλγαρη (2006), «Διόρθωση» του Θ. Αναστόπουλου (2007).

Παράλληλα, όμως, γίνονται ξανά και ταινίες που αναφέρονται στους Ελληνες μετανάστες ή στους πρόσφυγες που άφηναν τον τόπο τους για να επιβιώσουν σε έναν χώρο που δεν ήταν τόπος, πατρίδα, έτσι ώστε οι δημιουργοί να θυμούνται και να θέλουν να υπενθυμίσουν τις εποχές εκείνες.

Ταινίες όπως η «Πολίτικη κουζίνα» του Τ. Μπουλμέτη (2003) μιλούν για την ελληνική μετανάστευση και προσφυγιά, και οι «Νύφες» του Π. Βούλγαρη (2004) είναι οι γυναίκες που έφευγαν για να συναντήσουν τους άντρες που θα παντρευτούν από την Κωνσταντινούπολη στη Νέα Υόρκη.

Συμπερασματικά

Ενα γενικό χαρακτηριστικό της παρουσίας του μετανάστη στον σύγχρονο ελληνικό κινηματογράφο είναι η θετική, η με κατανόηση στάση απέναντί του, η στράτευση, θα λέγαμε, στη δική του πλευρά. Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα ΜΜΕ, την τηλεόραση και τις εφημερίδες, που τονίζουν υπερβολικά τις τυχόν παραβατικές συμπεριφορές των ξένων και συνειδητά ή ασυνείδητα επιμένουν στην παρουσίαση του απειλητικού και επίφοβου «ξένου».

Η στάση του κινηματογράφου απέναντί του φανερώνει μια προσπάθεια ανάδειξης του ανθρώπινου προσώπου πίσω από το αρνητικό στερεότυπο και των όρων που στιγματίζουν και δημιουργούν το περιθώριο και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Και μάλιστα η κινηματογραφική αφήγηση συνήθως εκτυλίσσεται όχι από τη μεριά του ισχυρού που αποδέχεται τον «ξένο» με όλη τη συγκαταβατικότητα του όρου «αποδοχή», αλλά δίνοντας στον ξένο ένα βήμα, τρόπον τινά, για να μιλήσει ο ίδιος για τον εαυτό του.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μαύρη γυναικεία δύναμη που ανέτειλε στο Χόλιγουντ
Η 45χρονη πρωτοπόρος σκηνοθέτρια, Εϊβα ΝτιΒερνέ, σήκωσε για πρώτη φορά κάμερα στα 32 της χρόνια και έφτιαξε αριστουργήματα. Κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Σαντάνς με την ταινία «Μiddle of Nowhere» (2012),...
Η μαύρη γυναικεία δύναμη που ανέτειλε στο Χόλιγουντ
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι ήρωες της παρωδίας
Χάζευα προ ημερών την ταινία «The disaster artist» του Τζέιμς Φράνκο. Η ταινία αφηγείται τα γεγονότα πριν και κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας «The room», κατά πολλούς της χειρότερης ταινίας που...
Οι ήρωες της παρωδίας
ΣΙΝΕΜΑ
Το δράμα των προσφύγων δεν είναι μελόδραμα
Αντιδρώντας στην επιδερμική, τηλεοπτική υπερεκμετάλλευση του θέματος, ο σκηνοθέτης Γιώργος Ζώης γύρισε στη Λέσβο, σε μια χωματερή-νεκροταφείο σωσιβίων, την ταινία «8η ήπειρος», που προβάλλεται την Πέμπτη,...
Το δράμα των προσφύγων δεν είναι μελόδραμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Γλυκό Φασόλι»
Ισως το πιο ταιριαστό που έχει γραφεί γι' αυτή την ταινία είναι πως «η κομψότητά της έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη βιαιότητα της κοινωνίας, όπως υπογραμμίζεται στην ταινία. Μια υπόκωφη βία σ' έναν ντελικάτο...
«Γλυκό Φασόλι»
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Ο Ζεράρ Φιλίπ της εφηβείας μας
Σε μικρή ηλικία, όντας κινηματογραφόφιλος (απ’ τις ελάχιστες ψυχαγωγικές επιλογές τα χρόνια εκείνα), ένας από τους ηθοποιούς που θαύμαζα, πέρα από κάποιους δικούς μας, ήταν ο Γάλλος Ζεράρ Φιλίπ.
Ο Ζεράρ Φιλίπ της εφηβείας μας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το 1ο κινηματογραφικό φεστιβάλ της «Εφ.Συν.» έγινε πραγματικότητα
Για τα 7α γενέθλια της «Εφ.Συν.» δημιουργήσαμε ένα κινηματογραφικό φεστιβάλ: το 1ο EFSYNEMA - 7η Χρονιά, 7η Τέχνη. Τώρα ήρθε η στιγμή τα τέσσερα μέλη της οργανωτικής ομάδας να κάνουν τη δική τους προσωπική...
Το 1ο κινηματογραφικό φεστιβάλ της «Εφ.Συν.» έγινε πραγματικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας