Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Στην Ευρώπη δεν είμαστε πλέον επαρκώς σύγχρονοι»

Ο ιστορικός και κοινωνιολόγος Πέρι Αντερσον - «Οι αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι», από τις εκδόσεις Redmarks

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Στην Ευρώπη δεν είμαστε πλέον επαρκώς σύγχρονοι»

  • A-
  • A+
Ο Αντερσον επιχειρεί να συστηματικοποιήσει, να ταξινομήσει και να ομαδοποιήσει τις ασάφειες, αντιφάσεις, ταλαντεύσεις και αντινομίες του γκραμσιανού έργου, διατηρώντας παράλληλα μια βαθιά γνώση για το σύνολο του έργου αυτού, απέναντι στο οποίο στέκεται κριτικά, αλλά και με σεβασμό

Ο Ιταλός φιλόσοφος, συγγραφέας και πολιτικός Αντόνιο Γκράμσι είναι πασίγνωστος. Ισως γιατί παρά τα λίγα χρόνια που έζησε (μόλις 46) κατόρθωσε με τα λόγια και το έργο του να «συσσωρεύσει» πάνω του έναν όγκο παρερμηνείας, διαστρέβλωσης, σύγχυσης, ασύγκριτα μεγαλύτερο από ό,τι κάθε άλλου μαρξιστή στοχαστή. Ισως και γιατί ήταν ο ιδρυτής του Κ.Κ. Ιταλίας, ίσως και γιατί πέρασε τη μισή ζωή του στη φυλακή. Ολα τα παραπάνω προσπαθεί να τα εξηγήσει ο σπουδαίος ιστορικός και κοινωνιολόγος Πέρι Αντερσον στο βιβλίο «Οι αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Redmarks.

Ο Αντόνιο Γκράμσι γεννήθηκε στη Σαρδηνία το 1891 και έζησε εκεί έως το τέλος της ζωής του, το 1937. Πολύ νωρίς, ήδη από το 1913, στα 20 χρόνια του, έγινε μέλος του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος και γρήγορα αναδείχθηκε σε καθοδηγητικό στέλεχος. Σπούδασε στο Τορίνο, όπου το 1914, παίρνοντας το πτυχίο του, εντάχθηκε στη συντακτική ομάδα της σοσιαλιστικής εφημερίδας του Τορίνο «Il grido dei popolo» («Η κραυγή του λαού») και λίγο αργότερα στην εφημερίδα «Avanti» («Εμπρός»), κεντρικό όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος - αρχισυντάκτης του τελευταίου είχε διατελέσει παλαιότερα και ο μετέπειτα φασίστας Ιταλός δικτάτορας Μπενίτο Μουσολίνι.

Το 1920 έδρασε ως καθοδηγητής της μεγάλης εργατικής απεργίας στο Τορίνο για την υπεράσπιση των εργοστασιακών επιτροπών και το 1921 ίδρυσε το Κομμουνιστικό Κόμμα Ιταλίας (μετέπειτα ΙΚΚ), το οποίο τέθηκε εκτός νόμου με την άνοδο των φασιστών και οι ηγέτες του οδηγήθηκαν στη φυλακή (ο Γκράμσι με εικοσαετή καταδίκη).

Ο Γκράμσι δεν σταματά να αγωνίζεται και να συγγράφει και μέσα στο κελί της φυλακής, επιχειρώντας να συνθέσει ένα μεγαλόπνοο έργο για τα θεωρητικά και πρακτικά ζητήματα του εργατικού κινήματος, τη στρατηγική της προλεταριακής επανάστασης, την υπέρβαση του καπιταλισμού, την εγκαθίδρυση και βιωσιμότητα του κομμουνισμού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Γκράμσι συγγράφει φυλακισμένος από το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι, υπό συνθήκες λογοκρισίας και χωρίς τη δυνατότητα της άμεσης και αναλυτικής επαφής με τα πολιτικά τεκταινόμενα. Εξ ανάγκης, στα «Τετράδια της φυλακής» είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει έναν λόγο περισσότερο λακωνικό, διερευνητικό, υπαινικτικό και αφαιρετικό. Επίσης, λόγω του πρόωρου θανάτου του στη φυλακή, ποτέ δεν κατάφερε να συγκροτήσει τη σκέψη του και όσα αποτυπώνονται στα γραπτά του σε ένα ενιαίο «βιβλίο», όπου θα αποκρυσταλλώνονται με συστηματικό τρόπο οι απόψεις και οι θέσεις του. Ολα αυτά τα αναλύει εξαιρετικά ο Αντερσον με τον ευθύ, διαυγή και πλήρως κατανοητό τρόπο που έχουμε συνηθίσει από τα βιβλία του (ευτυχώς στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί πολλά).

Παρ' όλα τα παραπάνω «ζητήματα», η γκραμσιανή σκέψη δεν παύει να αποτελεί τροφή για σκέψη και προβληματισμό, ειδικά σε ό,τι αφορά την ανάπτυξη στρατηγικής για την επίτευξη της σοσιαλιστικής ανατροπής στο εχθρικό περιβάλλον της καπιταλιστικής Δύσης. Γι’ αυτό και το κριτικό δοκίμιο του Πέρι Αντερσον είναι πολύτιμο.

Ο Αντερσον επιχειρεί να συστηματικοποιήσει, να ταξινομήσει και να ομαδοποιήσει τις ασάφειες, αντιφάσεις, ταλαντεύσεις και αντινομίες του γκραμσιανού έργου, διατηρώντας παράλληλα μια βαθιά γνώση για το σύνολο του έργου αυτού, απέναντι στο οποίο στέκεται κριτικά, αλλά και με σεβασμό. Για τούτο και το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί έναν άριστο οδηγό στην γκραμσιανή σκέψη και σημείο αναφοράς στη μελέτη του έργου τού διανοητή της Σαρδηνίας στο πλαίσιο όσων αναπτύχθηκαν στην Τρίτη Διεθνή («Κομμουνιστική Διεθνής ή Κομιντέρν», που ιδρύθηκε τον Μάρτιο του 1919 στη Μόσχα, αφού κατήγγειλε την προηγούμενη Δεύτερη Διεθνή για τη στάση της απέναντι στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο) και φυσικά όλων όσα επακολούθησαν.

Δεν είναι τυχαίο πως μέσα από το παρόν δοκίμιο του Αντερσον για τον Γκράμσι, ο πρώτος καταλήγει: «Στην Ευρώπη, τουλάχιστον, δεν έχουμε ακόμη καταφέρει να είμαστε επαρκώς σύγχρονοι σε σχέση με το παρελθόν μας»!

Είναι τουλάχιστον παρήγορο όταν σύγχρονοι, νέοι εκδοτικοί οίκοι επιλέγουν να εκδώσουν αντίστοιχα βιβλία. Συγκεκριμένα, οι εκδόσεις Redmarks έχουν ήδη στον κατάλογό τους εξαιρετικά αναγνώσματα καθώς και μια ομάδα ανθρώπων που γνωρίζουν τι σημαίνει καλό βιβλίο. Ξέρουν δηλαδή τι σημαίνει «βιβλίο» και δεν είναι μόνο έμποροι...

Οσο για τις «Αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι», η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει τον νέο πρόλογο του Πέρι Αντερσον στην επανέκδοση των «Αντινομιών» το 2017, όπως και την Αναφορά του Αθος Λίζα, συντρόφου του Γκράμσι, σχετικά με τα πολιτικά «μαθήματα» του Γκράμσι προς τους συγκρατουμένους του μέσα στη φασιστική φυλακή του Τούρι.

Δεν είναι τυχαίο πως ο Πέρι Αντερσον (81 ετών σήμερα) ασχολήθηκε με τον Γκράμσι και μάλιστα με τον τρόπο που ασχολήθηκε. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους μαρξιστές διανοητές, με καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη των ριζοσπαστικών ιδεών της ηπειρωτικής Ευρώπης στον αγγλοσαξονικό κόσμο, καθώς και στην κριτική προς τα θεωρητικά ρεύματα του μεταμοντερνισμού. Με απλά λόγια, είναι ένας αμετανόητα «απαισιόδοξος» μαρξιστής, που δεν πιστεύει πως θα τελειώσουμε σύντομα με τον καπιταλισμό (και με το δίκιο του), αλλά από την άλλη, ο αγώνας, αγώνας!

Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία του: «Ο δυτικός μαρξισμός» (μτφρ. Αλέκος Π. Ζάννας, εκδ. Κέδρος), «Το απολυταρχικό κράτος» (μτφρ. Ελένη Αστερίου, εκδ. Οδυσσέας), «Από την αρχαιότητα στον φεουδαρχισμό» (μτφρ. Ελένη Αστερίου, εκδ. Οδυσσέας) και «Οι διαιρέσεις της Κύπρου» (μτφρ. Κώστας Ράπτης, εκδ. Αγρα).

Ο πρώτος τόμος της ελληνικής έκδοσης της «New Left Review» από τις εκδόσεις Αγρα (2006, μτφρ. Κώστας Ράπτης) περιλαμβάνει τα άρθρα του «Ο ποταμός του χρόνου» και «Οπλα και δικαιώματα: ο Ρωλς, ο Χάμπερμας και ο Μπόμπιο σε εποχή πολέμου». Και φυσικά, «Οι Αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι» από τις εκδόσεις Redmarks.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ενοχλητικός κ. Αλτουσέρ
Οι εκδόσεις «Εκτός Γραμμής» εξέδωσαν πριν από λίγες εβδομάδες ένα σπάνιο βιβλίο του, με τον περίεργο τίτλο «Το υπόγειο ρεύμα του υλισμού της συνάντησης». Πρόκειται για κείμενα που γράφτηκαν από έναν εκ των...
Ο ενοχλητικός κ. Αλτουσέρ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
Αν και οι ιστοριογράφοι το έχουν επισημάνει εδώ και δεκαετίες, η μικροϊστορία είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται και εδραιώνεται σιγά σιγά στη συνείδηση τόσο των επιστημόνων όσο και των πολιτών. Το νέο βιβλίο...
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
Στο τελευταίο βιβλίο του Αγγελου Σινάνη «Τα μεταλλεία της Αντιπάρου - 19ος, 20ός αιώνας», μέσα από τη μη καταγεγραμμένη έως τώρα ιστορία των μεταλλείων του μικρού αυτού νησιού της Μανταλένας, ανασύρεται μια...
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
Την ερχόμενη Πέμπτη, 27 Ιουνίου, στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, ο συγγραφέας και ιστορικός Ντόνι Γκλουκστάιν θα μιλήσει για το βιβλίο του «Τα Σοβιέτ στη Δύση - Εργατικά συμβούλια απέναντι σε κοινοβούλια...
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αίτνα» – Ενα μυθιστόρημα
Είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του και είναι ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα. Μετά την «Ανατομία του κύματος», ο συγγραφέας και γιατρός Φώτης Βλαστός εξέδωσε –και πάλι από τις εκδόσεις Μικρή Αρκτος– την...
«Αίτνα» – Ενα μυθιστόρημα
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το βαλς των δέντρων και του ουρανού»
Πριν από έναν χρόνο μεταφράστηκε στα ελληνικά το εξαιρετικό βιβλίο του Ζαν-Μισέλ Γκενασιά «Το βαλς των δέντρων και του ουρανού» (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις). Ο Ζαν-Μισέλ Γκενασιά γεννήθηκε στο Αλγέρι το...
«Το βαλς των δέντρων και του ουρανού»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας