Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Aπέναντι στα όρια της τέχνης
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Aπέναντι στα όρια της τέχνης

  • A-
  • A+

Το 1944 ο Τζορτζ Οργουελ, ο δεύτερος κορυφαίος Βρετανός συγγραφέας από το 1945 σύμφωνα με την εφημερίδα Times του Λονδίνου (πρώτος ο Φίλιπ Λάρκιν), έγραψε ένα δοκίμιο αποτυπώνοντας ορισμένες σκέψεις του αναφορικά με το έργο και την προσωπικότητα του Σαλβαντόρ Νταλί (Benefit of Clergy: Some Notes on Salvador Dalí). Στην τελευταία φράση του δοκιμίου αυτού, ο συγγραφέας χαρακτηρίζει τα έργα του ζωγράφου «άρρωστα και αηδιαστικά»!

Ηδη από το έτος που γράφτηκε το δοκίμιο, ο Σαλβαντόρ Νταλί εθεωρείτο ο σημαντικότερος ίσως Ισπανός ζωγράφος και ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους του 20ού αιώνα. Από το 1929 γίνεται επίσημα μέλος του υπερρεαλιστικού κινήματος και δύο χρόνια αργότερα δημιουργεί το The persistence of memory, το πιο διάσημο έργο του.

Εχοντας θέσει χρονολογικά πλέον τα πλαίσια μέσα στα οποία γράφτηκε το δοκίμιο του Τζορτζ Οργουελ και έχοντας υπ' όψιν πως ο συγγραφέας έχει μελετήσει την αυτοβιογραφία του ζωγράφου πριν γράψει αυτές τις σημειώσεις, μπορούμε με περισσότερη προσοχή να ακολουθήσουμε τις σκέψεις του.

Η αρχή

Ξεκινώντας, ο Οργουελ θέλει να τονίσει την εκκεντρική φύση του Σαλβαντόρ Νταλί. Παραθέτει μια μικρή ιστορία την οποία ο ίδιος ο ζωγράφος αναφέρει στην αυτοβιογραφία του. Σύμφωνα με αυτήν, περίπου στα πέντε του χρόνια βρίσκει μια πληγωμένη νυχτερίδα και την τοποθετεί μέσα σε ένα σιδερένιο κουβαδάκι. Το επόμενο πρωί, βρίσκει τη νυχτερίδα ετοιμοθάνατη και καλυμμένη με μυρμήγκια. Τότε, την παίρνει στο στόμα του όπως είναι, μαζί με τα μυρμήγκια, και δαγκώνει σχεδόν τη μισή.

Το συγκεκριμένο περιστατικό φαίνεται πως ήδη περιγράφει έναν άνθρωπο ιδιόμορφο και περίεργο. Ο Τζορτζ Οργουελ σίγουρα συμφωνούσε, καθώς διέκρινε στα έργα του ζωγράφου (όπως τα The great masturbator και Atmospheric skull sodomizing a grand piano) τα στοιχεία της σεξουαλικής διαστροφής και της νεκροφιλίας.

Στον πίνακα με τίτλο Le jeu lugubre (Το θλιβερό παιχνίδι) διακρίνονται περιττώματα να βγαίνουν από ένα ανθρώπινο σώμα. Σε ένα άλλο σημείο της αυτοβιογραφίας του ο ζωγράφος περιγράφει με ενθουσιασμό πώς προετοίμασε δύο νεκρά άλογα για τη σουρεαλιστική ταινία Un chien andalou (Ενας ανδαλουσιανός σκύλος), βγάζοντας τους οφθαλμούς τους και αφαιρώντας κομμάτι από το στόμα τους για να φαίνεται η οδοντοστοιχία τους μεγαλύτερη στην οθόνη. Σε ένα άλλο του έργο ο ζωγράφος παρουσιάζει ένα μανεκέν να σαπίζει μέσα σε ένα ταξί και πάνω στο πρησμένο του πρόσωπο να σέρνονται τεράστια σαλιγκάρια βρώσιμου είδους. Το έργο αυτό έχει τον σαφή τίτλο Mannequin rotting in a taxicab αλλά είναι γνωστό και ως The rainy taxi.

Αυτά είναι ορισμένα από τα έργα του Σαλβαντόρ Νταλί τα οποία ο Τζορτζ Οργουελ χαρακτήρισε αηδιαστικά. Και μάλιστα την ίδια εντύπωση θα προκαλούσαν και σε άλλα πρόσωπα της εποχής του. Ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Εάν έδειχνες αυτό το βιβλίο (σ.σ. εννοεί την αυτοβιογραφία του ζωγράφου) μαζί με τις εικόνες του σε οποιονδήποτε Αγγλο "λογικό" εχθρό της τέχνης, είναι εύκολο να φανταστείς την αντίδρασή του. Θα είχε κατηγορηματικά αρνηθεί (σ.σ. να προσδώσει) οποιαδήποτε αξία στον Νταλί».

Στιγμιότυπο από την ταινία Le Chien Andalou, 1929

Παρ' όλο όμως που τα έργα του Σαλβαντόρ Νταλί αηδιάζουν τον Τζορτζ Οργουελ, βλέπουμε τον συγγραφέα σε ένα άλλο σημείο του δοκιμίου του να επιδοκιμάζει τον ζωγράφο αναφέροντας ότι:

1) «είναι δεδομένο πως ο Νταλί είναι ένας λεπτολόγος σχεδιαστής με εξαιρετικά χαρίσματα»

2) «είναι σκληρά εργατικός» και

3) «είναι 50 φορές πιο ταλαντούχος από τους περισσότερους ανθρώπους που θα χλευάσουν το ήθος και τους πίνακές του».

Τι είναι εκείνο λοιπόν που «αναγκάζει» θα λέγαμε τον Τζορτζ Οργουελ σε αυτό το σημείο να σταθεί στο πλάι του καλλιτέχνη και να τον υπερασπιστεί; Ο Οργουελ κάνει λόγο για το προνόμιο του κληρικού. Σύμφωνα με αυτό «ο καλλιτέχνης θα έπρεπε να εξαιρείται από τους ηθικούς κανόνες που δεσμεύουν τους απλούς ανθρώπους. Απλά προφέροντας τη μαγική λέξη «Τέχνη», όλα είναι εντάξει. [...] Σε μια εποχή σαν τη δική μας, όταν ο καλλιτέχνης είναι ένα εντελώς εξαιρετικό πρόσωπο, θα έπρεπε να του επιτρέπεται ένα ορισμένο ποσοστό ανευθυνότητας». Για να στηρίξει τη συλλογιστική του, ο Οργουελ αναφέρει, με πρωταγωνιστή έναν πασίγνωστο ομοεθνή συνάδελφό του, το εξής συγκλονιστικό: «Εάν ο Σέξπιρ επέστρεφε στη Γη αύριο, και αν διαπιστωνόταν ότι η αγαπημένη του ψυχαγωγία ήταν ο βιασμός μικρών κοριτσιών σε σιδηροδρομικά βαγόνια, δεν θα έπρεπε να τον καταδώσουμε, για τον λόγο ότι θα μπορούσε να γράψει έναν άλλο Βασιλιά Λιρ».

Aρρωστημένη νοημοσύνη

Η παραπάνω σκέψη πιθανότατα ακούγεται το λιγότερο υπερβολική σε πολλούς, όμως ο Οργουελ ανέλυσε ακόμα περισσότερο το φαινόμενο της εκκεντρικότητας του Σαλβαντόρ Νταλί.

Δεν αρνήθηκε την αρρωστημένη αντίληψη του ζωγράφου, πιστεύοντας μάλιστα πως «ξεκάθαρα χρήζει διάγνωσης». Ομως από την άλλη, αποδέχεται τον Σαλβαντόρ Νταλί ως εξαίρετο καλλιτέχνη με αρρωστημένη νοημοσύνη ο οποίος «μεγάλωσε στον διεφθαρμένο κόσμο της δεκαετίας του είκοσι, όταν η εκλέπτυνση ήταν πάρα πολύ διαδεδομένη και κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα κατακλυζόταν από αριστοκράτες και εισοδηματίες οι οποίοι είχαν παρατήσει τον αθλητισμό και την πολιτική και εμπορεύονταν την Τέχνη». Με άλλα λόγια ο Νταλί αποτελούσε απλά ένα «σύμπτωμα της αρρώστιας του κόσμου». Μια αρρώστια που αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στα έργα του.

*Σπούδασε Γραφιστική στο ΑΤΕΙ Αθήνας. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στις Εφαρμοσμένες Τέχνες με θέμα την πολιτική αφίσα και υπ. δρ Ψηφιακών Τεχνών. Είναι graphic designer, αρθρογράφος και συγγραφέας


 

 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η τέχνη... στο ρετιρέ
Από τις αρχές Νοεμβρίου η οδός Κριεζώτου πλημμύρισε από... χρώματα. Ο «δράστης» δεν είναι άλλος από το Πωλητήριο του παραρτήματος του Μουσείου Μπενάκη, το οποίο λειτουργεί στον μικρό δρόμο που ενώνει την...
Η τέχνη... στο ρετιρέ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Επαναστάτης, φεμινιστής, αντιρατσιστής, ειρηνιστής, ριζοσπάστης
Μια συναρπαστική και προσεγμένη έκθεση-έρευνα στη Βρετανική Πινακοθήκη παρουσιάζει στο κοινό το έργο του οραματιστή Βρετανού ζωγράφου, χαράκτη και ποιητή Ουίλιαμ Μπλέικ (28 Νοεμβρίου 1757 - 12 Αυγούστου 1827).
Επαναστάτης, φεμινιστής, αντιρατσιστής, ειρηνιστής, ριζοσπάστης
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Συνύπαρξη παλιού και νέου
Το μάτι του επισκέπτη, που αφήνει τη Β. Κωνσταντίνου και ανηφορίζει στον κεντρικό δρόμο για να μπει στο Παγκράτι, σίγουρα σταματά στο κτιριακό συγκρότημα στη διασταύρωση της Ερατοσθένους με την οδό Αγίου...
Συνύπαρξη παλιού και νέου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βίβα Ζαπάτα!
Μια σύγχρονη ματιά μέσα από 100 έργα πρωτοποριακής τέχνης νέων καλλιτεχνών προσπαθεί να ερμηνεύσει την προσωπικότητα και τον χαρακτήρα του κορυφαίου αγωνιστή στο Μουσείο Estampa (Μουσείο της μεξικανικής...
Βίβα Ζαπάτα!
ΝΗΣΙΔΕΣ
100 χρόνια Bauhaus!
Ηταν ένα από τα ισχυρότερα, πιο πρωτοποριακά και αντιφασιστικά καλλιτεχνικά (τελικά όχι μόνο) κινήματα στην Ευρώπη του 20ού αιώνα. Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τότε που ο Βάλτερ Γκρόπιους ίδρυσε στη...
100 χρόνια Bauhaus!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μελλοντικές κοινωνίες σε ουτοπικά μοντέλα
Bodys Isek Kingelez: «City Dreams» στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης • Ο αυτοδίδακτος Αφρικανός καλλιτέχνης έχτισε αρμονικά το αστικό περιβάλλον που ονειρεύτηκε, σμιλεύοντας και ενσωματώνοντας...
Μελλοντικές κοινωνίες σε ουτοπικά μοντέλα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας