Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Σαχτούρης επιστρέφει στην Υδρα

Η αφίσα των εκδηλώσεων και δεξιά προβολή της ταινίας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Σαχτούρης επιστρέφει στην Υδρα

  • A-
  • A+
100 χρόνια από τη γέννηση του σπουδαίου ποιητή μας ● Το διήμερο αφιέρωμα που έγινε στο νησί είχε σκοπό να επανασυνδέσει τον Μίλτο Σαχτούρη με τον γενέθλιο τόπο, αλλά και να δώσει αφορμή σε παλιούς και νεότερους μελετητές της ποίησής του να παρουσιάσουν τα ευρήματά τους. Οι εκδηλώσεις ήταν προπομπός ευρύτερων και πιο πλούσιων εκδηλώσεων που θα γίνουν στις αρχές του επόμενου καλοκαιριού.

Το αίμα μου το κρεμάσαν πάνω στα κλαδιά
το αίμα μου το ρίξαν μες στη θάλασσα
τ’ άγρια λουλούδια τα βαμμένα δόντια τα πικρά φιλιά
τα ψάρια τα καράβια μες στη θάλασσα

μέσα στο αίμα το δικό μου χτίσαν τη φωλιά
από το αίμα το δικό μου βάψαν τα πανιά
από το αίμα το δικό μου πέταξαν φτερά
όλα τα φοβερά πουλιά μέσα στη θάλασσα

(Υδρα, Μίλτος Σαχτούρης)


Είναι αλήθεια πως κάθε φορά που ο Μίλτος Σαχτούρης ξεκίναγε να πάει στον τόπο του, την Υδρα, έφτανε μόνο μέχρι τον Πόρο. Και δεν συνέχιζε. Οι βιογράφοι του λένε πως ήταν πικραμένος με τους συγγενείς του και αυτό πάντα τον σταματούσε.

Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919 με καταγωγή από την Υδρα και ήταν δισέγγονος του ναυάρχου της Επανάστασης του 1821 καπετάν Γιώργη Σαχτούρη. Σπούδασε νομικά στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά τα εγκατέλειψε και αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην ποίηση.

Τιμήθηκε με τρία κρατικά βραβεία και τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Πέθανε στην Αθήνα, το 2005, στην περιοχή της πλατείας Αμερικής στην Κυψέλη, όπου και κατοικούσε δεκαετίες στην οδό Μηθύμνης 14, σ’ ένα μικρό δυάρι.

Εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα, το 1945, με τη συλλογή «Η Λησμονημένη» από τις εκδόσεις Ικαρος με βινιέτα που σχεδίασε ο Νίκος Εγγονόπουλος. Από τότε, και μέχρι το 1998, τύπωσε άλλες 13 ποιητικές συλλογές: «Παραλογαίς» (1948), «Με το πρόσωπο στον τοίχο» (1952), «Οταν σας μιλώ» (1956), «Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο» (1958), «Ο περίπατος» (1960), «Τα στίγματα» (1962), «Σφραγίδα ή η όγδοη σελήνη» (1964), «Το σκεύος» (1971), «Χρωμοτραύματα» (1980), «Εκτοπλάσματα» (1986), «Καταβύθιση» (1990), «Εκτοτε» (1996) και «Ανάποδα γυρίσαν τα ρολόγια» (1998).

Το διήμερο αφιέρωμα για τον Μίλτο Σαχτούρη που έγινε στην Υδρα 18 και 19 Οκτωβρίου 2019 είχε σκοπό να επανασυνδέσει τον ποιητή με τον γενέθλιο τόπο, αλλά και να δώσει αφορμή σε παλιούς και νεότερους μελετητές της ποίησής του να παρουσιάσουν τα ευρήματά τους. Εγινε με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννησή του (1919- 2005) και οργανώθηκε από τον Δήμο Υδρας, το ηλεκτρονικό περιοδικό «Ο Αναγνώστης» και το «Εργοτάξιο Τέχνης Υδρας» του σπουδαίου ζωγράφου και εικαστικού Αλέξη Βερούκα που ήταν η ψυχή της διοργάνωσης.

Οι εκδηλώσεις αυτές είναι προπομπός ευρύτερων και πιο πλούσιων εκδηλώσεων που θα γίνουν στις αρχές του επόμενου καλοκαιριού στην Υδρα με σκοπό να τιμηθεί παντοιοτρόπως το έργο του Υδραίου ποιητή.

Ο δήμαρχος Υδρας κ. Γιώργος Κουκουδάκης είπε χαρακτηριστικά: «Ο Ποιητής της Υδρας μας, ο Μίλτος Σαχτούρης, επιστρέφει σπίτι του. Το καλοκαίρι θα τον υποδεχτούμε και πάλι με τις τιμές που του αξίζουν».

Η τιμητική εκδήλωση ήταν μια ιδέα του υπευθύνου των Πολιτιστικών του Δήμου Υδρας, δημοτ. συμβούλου κ. Π. Ράππα.

Στις εκδηλώσεις συμμετείχαν οι: Βερονίκη Δαλακούρα («Η ιδέα ως εικόνα στην ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη»). Εφη Κατσουρού («Μίλτος Σαχτούρης: κατωφλιακοί χώροι της δυστοπίας»). Κωνσταντίνα Κορρυβάντη («Μίλτος Σαχτούρης: η Μαρία Σκεφτική»). Λευτέρης Ξανθόπουλος («Ο Σαχτούρης όπως τον γνώρισα»). Αργύρης Παλούκας («Από τον Μίλτο Σαχτούρη στον Γιάννη Κοντό: Μαθητείες αλλαγής ζωής»). Λίνα Τσουκαλά («Πώς να σταθώ σε ένα παράλογο σύμπαν»). Βαγγέλης Χατζηβασιλείου («Το δραματικό παιχνίδι των χρωμάτων»)

Παραβρέθηκε η ζωγράφος Εύα Περσάκη, η κόρη τής Γιάννας Περσάκη, συντρόφου του ποιητή, η οποία έδωσε την άδεια να διαβαστούν από τον Λευτέρη Ξανθόπουλο τρία ανέκδοτα ποιήματα του Μίλτου Σαχτούρη.

Ηταν έκδηλη η συγκίνηση των θεατών κατά την διάρκεια προβολής των δύο ταινιών του σκηνοθέτη Λευτέρη Ξανθόπουλου για τον ποιητή που είναι γυρισμένες σε δύο διαφορετικές εποχές. Μια σπουδαία και ανεκτίμητη καταγραφή που μας επιτρέπει να εστιάσουμε στο βλέμμα του Σαχτούρη που κοιτά την κάμερα.

Οπως και το να μπορεί να δει κανείς τη σύντροφό του, σπουδαία ζωγράφο και κεραμίστρια Γιάννα Περσάκη, να παραλαμβάνει το 2003 από τη Μελίνα Μερκούρη το «Μέγα Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας» για το σύνολο του έργου του, για λογαριασμό του ποιητή που τότε ήταν πια ανήμπορος να το παραλάβει.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τον τρόπο με τον οποίο διάβασε τα λόγια του Σαχτούρη για τον Καρούζο:

«Νίκο, εσύ πριν να φύγεις
πρόφτασες κι αρπάχτηκες
από ένα κάτασπρο σύννεφο
από ψηλά τώρα από το σύννεφο αυτό
κοιτάζεις την αθανασία σου».

Ο σκηνοθέτης μοιράστηκε μαζί μας προσωπικές τους στιγμές μετά το τέλος των ταινιών. Αληθινά τυχεροί όσοι ήμασταν εκεί και ακούσαμε αυτά που είπε.

Η πρώτη με τίτλο «Ποιος είναι ο τρελός λαγός» γυρισμένη το 1992 και η δεύτερη με τίτλο «Κληρονόμος πουλιών» του 2004, όπου ο ποιητής, καταβεβλημένος από τον χρόνο και ολιγόλογος, επιχειρεί να συνοψίσει τη ζωή του, λίγο πριν από την οριστική του αναχώρηση.

Οι ομιλητές φώτισαν κάποιες από τις αθέατες πλευρές του ποιητή στην αίθουσα σεμιναρίων της Σχολής Εμποροπλοιάρχων της Υδρας, και ο Γιάννης Μπασκόζος μάς διάβασε ένα ανέκδοτο διήγημα. Εχει μεγάλο ενδιαφέρον για το πώς το έργο του Σαχτούρη μελετάται από πολλούς νέους ποιητές και τους εμπνέει. Πιθανότατα στον ίδιο δεν θα άρεσαν τέτοιου είδους εγκώμια, καθώς κάποτε είχε δηλώσει:

«Προσωπικά πιστεύω ότι στο έργο ενός ποιητή δεν προσθέτει τίποτε η συμμετοχή του σε ποιητικά συμπόσια ή σε πνευματικές παρέες, στην πνευματική αγορά, όπως λένε. Κάποτε ο Ντίλαν Τόμας, ένας ποιητής που σέβομαι βαθύτατα και συχνά τον αναφέρω, σε ένα ποιητικό συμπόσιο διέκοψε τους ομιλητές και τρέχοντας στο παράθυρο φώναξε στους παρευρισκόμενους: “Πάψτε, πάψτε, ακούστε τα πουλιά πόσο καλύτερα τα λένε από εμάς”».

Ωστόσο είμαι σίγουρη πως ο τρόπος, ο τόπος και ο χρόνος θα έκαναν τον «τρελό λαγό» να σταματήσει για λίγο το διαρκές τρεχαλητό του σ’ έναν κόσμο που δεν τον καταλαβαίνει και να κοιτάξει για λίγο ευχαριστημένος τα ήρεμα νερά του λιμανιού της Υδρας.

Καταθέτω εδώ κάποια αποσπάσματα από αυτά που μας είπαν οι ομιλητές.

Η Βερονίκη Δαλακούρα: «Η καταγραφή του εφιάλτη, με την κυριολεκτική και μεταφορική έννοια, είναι το αποτέλεσμα - στόχος του ποιητή για συμφιλίωση με τον καθημερινότητα, η ώσμωση την οποία επιδιώκει με το πραγματικό. Τη συνειδητή ωραιοποίηση του τρόμου συνοδεύει το λυτρωτικό συναίσθημα της υποταγής σε μια κυρίαρχη μοίρα. Αν τα ποιήματα του Σαχτούρη επιδέχονται πάντα μια διττή ερμηνεία (πρώτη, η εικόνα και το κέντρισμα που γέννησε αυτή την εικόνα, δεύτερη ερμηνεία ο ολάνοιχτος ψυχικός κόσμος του που εισπράττει με τον δικό του τρόπο το ερέθισμα και πράττει υπακούοντας στο Αόρατο -ορατό για τον ίδιο), ο αναγνώστης έχει να αντιπαλέψει με δύο αμφίρροπες δυνάμεις: την ενσάρκωση της απειλής και συχνά την αυτοακύρωση του ποιητή».

Η Εφη Κατσουρού: «Αν για τον Ελύτη ο τόπος έδρασης της ποίησής του ήταν εκείνη η χώρα που ’βγαινε από την άλλη, την πραγματική, όπως τ’ όνειρο από τα γεγονότα της ζωής του, όπως μας την παραδίδει στον Μικρό Ναυτίλο, για τον Σαχτούρη, είναι το εφιαλτικό έδαφος μιας δυστοπίας, απαλλαγμένο από τοπικά και χρονικά χαρακτηριστικά και ριζωμένο στο κέντρο ενός κόσμου άχρονου και άτοπου. Το υπερρεαλιστικό όνειρο έχει υποστεί το οξύ χτύπημα της πραγματικότητας και η σύγκρουση αυτή έχει οδηγήσει σε μια άλλου τύπου συγχώνευση πραγματικού και φανταστικού που διαβάζεται πια ως προφητεία. Αν, δηλαδή, οι υπερρεαλιστές της προηγούμενης γενιάς σμίλεψαν τη γραφή τους σαν μια μορφή μαγγανείας, σαν ένα λόγο ευχετικό και αναστάσιμο, με εφαλτήριο και προορισμό την κατάκτηση της απόλυτης ελευθερίας, ο Σαχτούρης, προχωρώντας ένα βήμα παρακάτω, έχοντας βιώσει την απόλυτη κατάλυσή της, έρχεται να μιλήσει για μια μετα-ουτοπία, παίρνοντας, κατά τρόπον, θα μπορούσα να πω, τον ρόλο του Ευαγγελιστού...».

Ο Αργύρης Παλούκας: «Η γνησιότητα της ποίησής του περιορίζεται στο γεγονός ότι έθρεψε την πρώτη μας νιότη με τη σκληρή, ωμή, καθαρή, αληθινή γλώσσα του; Οτι χρησίμευσε σαν παντιέρα της εφηβικής μελαγχολίας μας, της ρομαντικής θανατολαγνείας μας και της επαναστατικότητάς μας; Η απάντηση είναι σαφώς όχι. Η δική μου αίσθηση είναι ότι η ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη είναι σπουδαία γιατί έχει κάτι από την κρυφή ζωή ενός μεροκαματιάρη ανθρώπου, ο οποίος, ενώ τρίβεται καθημερινά ανάμεσα στους ανθρώπους, αφότου σχολάσει βαδίζει στον έρωτά του, στο πάθος του, που το φυλάει ακαταπάτητο. Είναι η προσευχή του, η μυθολογία του, η προσωρινή του σωτηρία».

Η Κωνσταντίνα Κορρυβάντη: «Ο Σαχτούρης ήθελε τα ποιήματά του να ξεκινούν με μια εικόνα. Με τον ίδιο τρόπο ανοίγω κι εγώ την εισήγησή μου σε αυτήν την επετειακού χαρακτήρα συνάντηση στην Υδρα για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του. Με τη σκεφτική Μαρία του ομώνυμου ποιήματος από τη συλλογή “Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλον δρόμο” του 1958 σε συνομιλία με τη Μαρία της Μαρίας Λαϊνά από το συνθετικό ποιητικό βιβλίο “Δικό της”, έργο του 1985. Γιατί όπως ακούσαμε τον ίδιο τον ποιητή να λέει, στην ταινία του Λευτέρη Ξανθόπουλου που προηγήθηκε, “μια αλυσίδα είναι η ποίηση”. Οδηγήθηκα σε αυτή τη συγκριτική επιλογή αρχικά αποδεχόμενη την επίδραση που άσκησε σε έναν βαθμό η ποίηση του Σαχτούρη στην ποιητική γενιά του ’70, στην οποία ανήκει και η Μαρία Λαϊνά».

Η Λίνα Τσουκαλά: «Η παιδικότητα και το αίσθημα αθωότητας που υποδιατρέχει το έργο του Μίλτου Σαχτούρη έχει εντοπιστεί κατά καιρούς από την έρευνα και την κριτική. Με προσήλωση και εσωτερικότητα μικρού παιδιού που παίζει, κλείνει τα μάτια και με στοιχεία που προσλαμβάνει από τον αισθητό κόσμο δημιουργεί ένα δικό του ποιητικό σύμπαν, όπου κυρίαρχη θέση έχει το παράλογο και οι μεταμορφώσεις που το συναρθρώνουν. Στην αναδιαμόρφωση αυτή του κόσμου, που συντελείται κάθε φορά που ο ποιητής, ως ευαίσθητος ερεθισματο-γράφος, αισθάνεται πως απειλείται, πως κινδυνεύει η ακεραιότητα και η συνοχή αυτού του κόσμου, στέκεται σε θέση άμυνας, σε διαμαρτυρία και επιμένει».

Νομίζω πως δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να τελειώσω αυτό το μικρό αφιέρωμα στον σπουδαίο ποιητή από το να αφήσω εδώ ένα απόσπασμα της εισήγησης του κριτικού λογοτεχνίας Βαγγέλη Χατζηβασιλείου:

«Το άσπρο της αθωότητας, το μαύρο του θανάτου, το πράσινο της ελπίδας. Ο ποιητής μοιάζει να σχεδιάζει πάνω σε ένα μικρό κομμάτι χαρτί μιαν εικόνα με δυνατές παραστάσεις: ένα άλογο, ένα κορίτσι ή ένα κλωνί που ανθίζει μέσα στο στόμα. Η δύναμη των χρωμάτων είναι τεράστια, σχεδόν συμπαντική. Βρισκόμαστε, είναι σαν να μας λέει ο ποιητής, στο κέντρο ενός πανικόβλητου κόσμου και μόνο αν εμπιστευτούμε τη φαντασία μας, αν αφεθούμε στα σωτήρια φτερά της, θα καταφέρουμε να ξεφύγουμε, έστω και για λίγο, από τις παγίδες και τους κινδύνους του. Το χρώμα ήταν για τους ζωγράφους του εξπρεσιονισμού (τον Καντίνσκι, τον Κλέε, τον Βαν Γκογκ ή τον Μουνκ), με τους οποίους ο Σαχτούρης θα κρατήσει ανοιχτό διάλογο σε ένα σημαντικό κομμάτι της ποιητικής του πορείας, μια μόνιμη πηγή καλλιτεχνικής και πνευματικής ανάτασης, αλλά και μια συνεχής, περιπετειώδης περιπλάνηση σε τόπους άγνωστους και σκοτεινούς. Συχνά, πάντως, ο Σαχτούρης θα κατορθώσει να πάει πέρα από τους δασκάλους του, ανακαλύπτοντας στην αθηναϊκή καθημερινότητα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, της Κατοχής και του Εμφυλίου μιαν απώτερη ουσία, ένα καταφύγιο στο εσωτερικό του οποίου θα φτιάξει τα χρώματά του με μια πυκνότητα που θυμίζει την πυκνότητα της μπογιάς: κόκκινα χέρια και φύλλα, κυκλωμένα από εφιαλτικές φλόγες, αλλά και πορφυρά λουλούδια ή μαύροι ουρανοί, που θα ανοίξουν τους κρουνούς τους πάνω από τους καθημαγμένους ανθρώπους για να τους εκμηδενίσουν με την ορμή της καταστροφής τους. Αν, πάντως, το μαύρο είναι ταυτισμένο με τον θάνατο και το πράσινο δεν θα φέρει παρά σπανίως την ελπίδα, το κόκκινο θα αποδειχθεί κάτι εντελώς ξεχωριστό: θα είναι η φωτιά, το φως και η ισχύς των αδύνατων και των παραμελημένων και θα έχει την ικανότητα να τους παρηγορήσει ακόμα κι όταν θα έχουν φτάσει από εκατό διαφορετικούς δρόμους στο χείλος της αβύσσου».

Εχω την αίσθηση ότι ο Σαχτούρης θα επιστρέφει συχνά πια στην Υδρα των προγόνων του καλοδεχούμενος κι ας έγραφε κάποτε γι’ αυτήν:

Η Υδρα είναι μια φραγκοσυκιά
γεμάτη πυρετό όνειρα κι αγκάθια
κι όπου γυρίσω βλέπω όλα κίτρινα
και δε μπορώ να κοιτάξω τα παράθυρα
γιατί μέσα περνούνε
βάρκες φαντάσματα
φαντάσματα καΐκια
κι όλο γυρίζουν
κι όλο με κοιτάζουνε
μάτια ανάστροφα και τρομαγμένα.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
Ενα μικρό σπαρακτικό βιβλίο μάς χάρισε πρόσφατα η ποιήτρια Μαρία Λαϊνά. Το «Τι όμορφη που είναι η ζωή» Η ηρωίδα της σ’ έναν μονόλογο, μια εκ βαθέων εξομολόγηση, μας μιλάει για τις αναμνήσεις της.
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
ART - ΝΕΑ
«Η ποίηση θα χωνέψει τις εμπειρίες της εποχής μας»
Ο Mάριο Βίττι είναι μια εμβληματική φυσιογνωμία για τα ελληνικά γράμματα. Μοιράζει τον χρόνο του ανάμεσα στην Ιταλία και την Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα ανάμεσα στη Ρώμη και την Υδρα που στις 26 Αυγούστου τον...
«Η ποίηση θα χωνέψει τις εμπειρίες της εποχής μας»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Το πρωταρχικό στην τέχνη είναι η συγκίνηση του καλλιτέχνη»
Ο Αλέξης Βερούκας είναι ένας από τους σημαντικότερους ζωγράφους της γενιάς του. Στα έργα του συχνά συναντάμε τις φοβίες και τις ανομολόγητες επιθυμίες μας. Μια υποδόρια ευαισθησία αναδεικνύει τις σκοτεινές...
«Το πρωταρχικό στην τέχνη είναι η συγκίνηση του καλλιτέχνη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δεν ξεχνάμε, πάμε όμως μπροστά χωρίς διαιρέσεις
Ο συγγραφέας Αλέξης Πανσέληνος βρέθηκε καλεσμένος του ποιητή Θοδωρή Γκόνη. Είχαμε την τύχη να είμαστε στη συντροφιά τους καθώς ανηφόριζαν τον λιθόστρωτο δρόμο της Παναγίας στην Καβάλα.
Δεν ξεχνάμε, πάμε όμως μπροστά χωρίς διαιρέσεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ποιητής, ο μεταφραστής και τα άνθη τους
Είναι αδύνατον να έρθει κάποιος σε επαφή με το ποιητικό έπος «Τα Ανθη του Κακού» του Σαρλ Μποντλέρ και να μην «καεί» από την άγρια ομορφιά τους. Να μη μαγευτεί από τον τόπο που φυτρώνουν τα «ωραιότερα άνθη» κι...
Ο ποιητής, ο μεταφραστής και τα άνθη τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας
Στο καρνάγιο, στην πόλη της Καβάλας το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Φιλίππων παρουσίασε την παράσταση «Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας», με έναν συγκλονιστικό Αρη Λεμπεσόπουλο.
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας