Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η πολιτική διαχείριση της εξάρτησης

Σκίτσο του Ν. Κακουλίδη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η πολιτική διαχείριση της εξάρτησης

  • A-
  • A+
Η μετατροπή του ΚΕΘΕΑ σε έναν κυβερνητικό φορέα διορισμένων, που απλώς θα διαχειρίζεται τους εξαρτημένους, επιδιώκει πιθανόν την υποβάθμιση της πολιτικοκοινωνικής διάστασης της χρήσης ουσιών. Η ανθρώπινη οδύνη ή αδυναμία κινδυνεύει να ψυχ-ιατρικοποιηθεί στην εποχή της κανονικότητας, που δείχνει να θέλει να θέσει, εκ νέου, τη διάκριση μεταξύ της έννοιας του φυσιολογικού και του παθολογικού.

Στο πεδίο της εξάρτησης -εδώ και δεκαετίες- συγκρούονται πολιτικές και ιδεολογίες των δυτικών κοινωνιών, σχετικά με τις ελευθερίες του ατόμου και το κατά πόσον ο χρήστης γίνεται υποχείριο μιας ουσίας ή είναι ένα ενεργό μέλος ενός αλληλοεπηρεαζόμενου συνόλου.

Στην Ελλάδα του 2019, στο πεδίο των τοξικοεξαρτήσεων διαδραματίζεται μια άλλου είδους δια-μάχη μέσα από τη μετατροπή ενός κέντρου θεραπείας σε έναν ακόμα κυβερνητικό φορέα. Ο τοξικοεξαρτημένος γίνεται, όπως όλα δείχνουν, όχημα μιας πολιτικής η οποία επιχειρεί την εξάρτηση μιας δομής απεξάρτησης. Και όλα αυτά στα χρόνια της κανονικότητας ή μάλλον της κατ’ εξοχήν κανονικοποίησης των σωμάτων, κατά τον Μισέλ Φουκό.

Τι συμβαίνει, λοιπόν, όταν μια θεραπευτική δομή αλλάζει μορφή και όταν στη θέση ενός θεσμού που λειτουργεί ανεξάρτητα μπαίνει ένας οργανισμός, ο οποίος θα είναι εξ ορισμού ευάλωτος σε πάσης φύσεως πολιτικές παρεμβάσεις;

Ως γνωστόν, όταν οι χρήστες έρχονται σε επαφή με μια θεραπευτική κοινότητα που εμπλέκει κοινωνικά υποκείμενα και πρακτικές, παράγονται νέες ταυτότητες για τα «υποκείμενα ψυχικής οδύνης», που αναζήτησαν στις ουσίες μια οδό διαφυγής.

Πλέον, όμως, οι νέες ταυτότητες δεν θα ανα-διαμορφώνονται μέσα από τις ίδιες «οδούς», αφού μεταβάλλονται η πολιτική διαχείριση της εξάρτησης και η δόμηση των σχέσεων εξουσίας και διαδικασιών υποκειμενοποίησης.

Προφανώς, απώτερος στόχος είναι να τεθεί υπό έλεγχο η κατασκευή των νέων ταυτοτήτων και υποκειμενικοτήτων, οι οποίες μέχρι σήμερα διαμορφώνονται μέσα από την αλληλεπίδραση των συμμετεχόντων σε αυτά τα προγράμματα, δηλαδή των γονέων, των εργαζομένων και των εθελοντών.

Το ΚΕΘΕΑ δεν θα διοικείται πια από ένα Δ.Σ. με μέλη άμισθα και εκλεγμένα από τη γενική συνέλευση των μελών του. Το Δ.Σ. θα διορίζεται από τον υπουργό Υγείας, έτσι ώστε ο σπουδαιότερος οργανισμός στον χώρο των εξαρτήσεων, της θεραπείας και της κοινωνικής επανένταξης να ελέγχεται πλήρως από την κυβέρνηση. Με άλλα λόγια παλινδρομούμε πολιτικά και κοινωνικά στην «ετυμολογία» του λήμματος «εξάρτηση». Ο όρος addiction προέρχεται από το ρωμαϊκό δίκαιο. Αφορούσε την υποδούλωση λόγω χρεών, το καθεστώς σκλαβιάς στο οποίο καταδικαζόταν όποιος δεν μπορούσε να αποπληρώσει το χρέος του.

Οι εξαρτημένοι θα αντιμετωπίζονται, ενδεχομένως, εκ νέου, ως «χρεωμένα υποκείμενα». Και όχι ως άτομα που καταναλώνουν ναρκωτικές ουσίες - για να επιβιώσουν σε μια αβίωτη πραγματικότητα και όχι απαραίτητα για να πεθάνουν.

Η τοξικομανία ως μέσο κοινωνικού ελέγχου

Στους «Παρίες ανάμεσα στους παρίες», η Κατερίνα Μάτσα γράφει για τους «διπλά αποκλίνοντες» -τους τοξικοεξαρτημένους- που θεωρούνται ανεπιθύμητοι τόσο από κοινωνικές υπηρεσίες όσο και από θεραπευτικές κοινότητες. Εξηγεί πώς η πολιτική εξουσία εκμεταλλεύεται τους διάχυτους φόβους με αποτέλεσμα η τοξικομανία να χρησιμοποιείται ως μέσο κοινωνικού ελέγχου και ο εξαρτημένος άνθρωπος να περιθωριοποιείται.

Ο Δημήτρης Υφαντής, στο «Τοξικομανία δι’ ηρωίνης», μιλά για την ιδιαίτερη σχέση του εξαρτημένου με τον χρόνο, εξηγώντας πώς ο χρόνος έχει ναρκωθεί και οι τοξικοεξαρτημένοι δεν είναι φορείς παρά ενός μηνύματος: της δυσφορίας μέσα σε έναν πολιτισμό παρακμής.

Και οι δύο συγγραφείς, με μακρά πορεία στον χώρο των εξαρτήσεων, αντιμετωπίζουν την εξάρτηση ως κοινωνικό φαινόμενο που έχει τις ρίζες του στην κρίση της κοινωνίας. Εκφράζουν συνεπώς την πεποίθηση πως η πολιτεία οφείλει να τους βοηθήσει έτσι ώστε να επιτευχθεί η κοινωνική τους επανένταξη.

Ο στόχος, όμως, πλέον μοιάζει να είναι η δημιουργία θεραπευτικών κοινοτήτων κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση μιας κυβέρνησης, φορέων που θα διαχειρίζονται τους εξαρτημένους ως «εξαρτημένους» - με τη ρωμαϊκή έννοια του όρου addiction. Τι υπηρετεί η ανατροπή μιας διεθνώς αναγνωρισμένης δομής;

Ο τοξικομανής γίνεται στόχος, όχημα και υποχείριο μέσα από μια επείγουσα νομοθετική πράξη που καταργεί το αυτοδιοίκητο, δηλαδή τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων από τους άμεσα ενδιαφερόμενους, τους ωφελούμενους, τις οικογένειές τους και τους θεραπευτές τους.

Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ετών, έχουν καταγραφεί διαφορετικές αφηγήσεις για την αιτιοπαθογένεια του φαινομένου της εξάρτησης και κατ’ επέκταση αναπτύχθηκαν διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Από το βιοϊατρικό μοντέλο με τις μονάδες αποτοξίνωσης και υποκατάστασης μέχρι την ψυχοκοινωνική προσέγγιση που ενθάρρυνε τη δημιουργία θεραπευτικών κοινοτήτων. Για να δοθούν ρεαλιστικές απαντήσεις στο πρόβλημα της τοξικοεξάρτησης, υιοθετήθηκαν πολιτικές μείωσης βλάβης. Η ψυχιατρική ενέταξε την εξάρτηση στις γενικότερες θεωρήσεις για τους ψυχικά πάσχοντες.

Το ΚΕΘΕΑ ήταν ένας από τους οργανισμούς που συγκρούστηκε με το ψυχιατρικό και το κοινωνικό κατεστημένο, το οποίο αντιλαμβάνεται την τοξικομανία ως νόσο. Ο τοξικομανής αντιμετωπίστηκε ως ο φορέας του μηνύματος πως οι «ανθρώπινες αξίες πάσχουν βαριά», όπως έχει υποστηρίξει ο πρωτοπόρος της απεξάρτησης Κλοντ Ολιβενστάιν. Κατά συνέπεια η εξάρτηση αντιμετωπίστηκε ως ένα σύμπτωμα-συνάντηση ανάμεσα σε ένα υποκείμενο, μια κοινωνική στιγμή και ένα προϊόν.

Η μετατροπή του ΚΕΘΕΑ σε έναν κυβερνητικό φορέα διορισμένων, που απλώς θα διαχειρίζεται τους εξαρτημένους, επιδιώκει πιθανόν την υποβάθμιση της πολιτικοκοινωνικής διάστασης της χρήσης ουσιών.

Η ανθρώπινη οδύνη ή αδυναμία κινδυνεύει να ψυχ-ιατρικοποιηθεί στην εποχή της κανονικότητας, που δείχνει να θέλει να θέσει, εκ νέου, τη διάκριση μεταξύ της έννοιας του φυσιολογικού και του παθολογικού. Οι θεραπευτικές κοινότητες και οι θεραπευτές θα πρέπει, ωστόσο, να βλέπουν πέρα από αυτούς τους διαχωρισμούς, να αντιμετωπίζουν, δηλαδή, τον άνθρωπο και την εξάρτησή του ως μέρος ενός κοινωνικοπολιτικού πλαισίου. Και αυτό δεν μπορεί να συμβεί επιτυχώς, εάν ο φορέας είναι αμιγώς κυβερνητικός.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Μετά την απεξάρτηση η ένταξη στην αγορά εργασίας
Στο πανέμορφο οίκημα της οικογένειας Κρανιδιώτη, όπου στεγάζεται το CLUB Εργασίας του ΚΕΘΕΑ Διάβαση, το χρώμα κατισχύει όπως και η διάθεση για ζωή. Η κοινωνική επανένταξη όμως των πρώην χρηστών απαιτεί μια...
Μετά την απεξάρτηση η ένταξη στην αγορά εργασίας
ΜΟΥΣΙΚΑ ΝΕΑ
Μαχητικότητα, μουσική και χαμόγελα στη μεγάλη συναυλία για το ΚΕΘΕΑ
Πολύς κόσμος έχει γεμίσει την πλατεία Συντάγματος για να δώσει το «παρών» στη μεγάλη συναυλία στήριξης του ΚΕΘΕΑ, το οποίο έχει μπει στο στόχαστρο της κυβέρνησης.
Μαχητικότητα, μουσική και χαμόγελα στη μεγάλη συναυλία για το ΚΕΘΕΑ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Η Γενική Συνέλευση του ΚΕΘΕΑ επιβεβαίωσε την αποφασιστικότητα των μελών του
Με μεγάλη συμμετοχή και πλήρη απαρτία από Αθήνα και από τις άλλες περιοχές της Ελλάδας, όπου το ΚΕΘΕΑ είναι παρόν για πάνω από τριάντα χρόνια, πραγματοποιήθηκε σήμερα στην αίθουσα του παλιού κινηματογράφου...
Η Γενική Συνέλευση του ΚΕΘΕΑ επιβεβαίωσε την αποφασιστικότητα των μελών του
ΝΗΣΙΔΕΣ
Από την άνοδο στην πτώση
Το προάστιο του Σαν Λορέντσο κάλλιστα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «τα Εξάρχεια της Ρώμης». Ως έναν βαθμό η προϊστορία, η πορεία, η άνοδος και η πτώση τους θα μπορούσε να θεωρηθεί ανάλογη.
Από την άνοδο στην πτώση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το ΚΕΘΕΑ στον δρόμο
Το ΚΕΘΕΑ προσφέρει ώς τώρα στους εξαρτημένους μεταξύ άλλων και τα λεγόμενα «προγράμματα δρόμου». Κάποια από τα στελέχη του κυκλοφορούν σε γειτονιές όπου συναντάς γυρτά ή ξαπλωμένα τα θύματα της δόσης.
Το ΚΕΘΕΑ στον δρόμο
MEDIA
No news
Το κακό με τον ΣΥΡΙΖΑ είναι, το καλό δηλαδή αλλά τέλος πάντων, που δεν μπορεί να κάνει αντιπολίτευση με όρους Νέας Δημοκρατίας. Και το κακό (καλό, οκ, το είπαμε) με την πλειονότητα των αριστερών δημοσιογράφων...
No news

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας