Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οψεις και ρίζες της λαϊκιστικής Ακρας Δεξιάς
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οψεις και ρίζες της λαϊκιστικής Ακρας Δεξιάς

  • A-
  • A+
Προδημοσίευση

Στο νέο του βιβλίο «Ανομος κόσμος - Πώς φτάσαμε στην εποχή Τραμπ» (εκδόσεις Καστανιώτη), ο Γιάννης Λούλης αναλύει το σκοτεινό φαινόμενο του ακροδεξιού λαϊκισμού που επικράτησε στην Αμερική και κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη, μέσα από τις αιτίες που ανέδειξαν τον Ντόναλντ Τραμπ πρόεδρο των ΗΠΑ

Ακολουθεί απόσπασμα από το βιβλίο.

Στην εποχή μας, οι ακροδεξιοί λαϊκιστές επενδύουν σε δύο συναισθήματα για να κερδίσουν κρίσιμους ψηφοφόρους: στην οργή και την ανασφάλειά τους. Επ’ αυτού συμφωνούν οι περισσότεροι μελετητές του ρεύματος της Ακροδεξιάς.

Ο Τραμπ κατάφερε να προσεγγίσει και εντέλει να κερδίσει ψηφοφόρους τους οποίους σπανίως κέρδιζαν οι Ρεπουμπλικανοί στις πολιτείες της λεγόμενης «σκουριασμένης ζώνης». Θα έγερναν αποφασιστικά τη ζυγαριά ώστε ο Τραμπ να κατακτήσει το προεδρικό αξίωμα. Για να πετύχει τον στόχο του αυτόν, συνέβαλε ο τότε σύμβουλός του Στιβ Μπάνον. Ο Μπάνον δήλωνε λαϊκιστής, εθνικιστής και δεξιός. Ανήκε σε μια τάση που ονομαζόταν Εναλλακτική Δεξιά (Alternative Right). Επίσης παρατηρούσε τι συνέβαινε με τους ακροδεξιούς λαϊκιστές εκτός Αμερικής. Μελετούσε και μάθαινε από αυτούς. Ηταν «ιδεολόγος» του χώρου. Προϋπάντησε τα ένστικτα του Τραμπ.

Με τον Μπάνον δίπλα του, ο Τραμπ παρατήρησε πως τα δύο πιο πάνω συναισθήματα υπήρχαν ήδη στην Αμερική. Τα φούντωσε. Την ανασφάλεια την ενέτεινε, επιστρατεύοντας άλλο ένα συναίσθημα: τον φόβο. Τούτο συντελέστηκε σε δύο μέτωπα: το ένα και πιο χειροπιαστό ήταν η μετανάστευση. Οι μετανάστες ήταν «εγκληματίες», κακοποιοί, «έμποροι ναρκωτικών». Επίσης, με τις χαμηλές αμοιβές τους, θα άρπαζαν τις δουλειές των λευκών εργατών. Ενέτεινε επίσης τον φόβο για την παγκοσμιοποίηση. Εξαιτίας της, με τα φθηνότερα προϊόντα που έρχονταν από χώρες σαν την Κίνα, θα χάνονταν δουλειές. Μετανάστευση και παγκοσμιοποίηση παρουσιάζονταν ως ρεύματα καταστροφικά τα οποία σάρωναν τα πάντα στο διάβα τους. Σε διάφορες χώρες, ανάλογα με τις συγκυρίες, οι ακροδεξιοί λαϊκιστές επένδυαν στους φόβους αυτούς.

Οι ακραία δεξιοί λαϊκιστές επιστρατεύουν έντονα συναισθήματα. Ολα όσα λένε έχουν πάθος και οξύτητα. Ετσι δίνουν τις μάχες τους. Με κραυγές. Παντού και πάντα ισχυρίζονται ότι υπάρχουν απειλές και κυρίως «εχθροί». Οι τελευταίοι είναι υπεύθυνοι για όλα τα δεινά. Οι απειλές παραμονεύουν. Μόνη ασπίδα σε όλα αυτά είναι οι λαϊκιστές. Είναι οι ασπίδες των οργισμένων. Και βεβαίως του έθνους!

Οι αντίπαλοι και ανταγωνιστές των λαϊκιστών καταφεύγουν κυρίως σε λογικά επιχειρήματα. Παρουσιάζουν προγράμματα, όπως κάνουν επί χρόνια. Αλλα πειστικά. Αλλα λιγότερο. Γι’ αυτά ήταν υπερήφανη λ.χ. η Χίλαρι Κλίντον. «Εχω θέσεις και λύσεις για όλα», έλεγε πομπωδώς. Απέναντι σε αυτά, ο Τραμπ αντιπαρέβαλλε έντονα συναισθήματα. Οι ακροδεξιοί λαϊκιστές ξέρουν ότι οι προτάσεις και οι λύσεις των παραδοσιακών πολιτικών έχουν δοκιμαστεί σκληρά στον χρόνο. Πολλοί ψηφοφόροι έχουν χορτάσει από «λύσεις» που δεν έχουν αλλάξει τη ζωή τους. Αναζητούν λοιπόν κάτι διαφορετικό. Εχουν άλλωστε απαξιώσει τις παραδοσιακές πολιτικές ελίτ. Οι λαϊκιστές προσεγγίζουν αλλιώς τους ψηφοφόρους.

Επιδιώκουν να χρησιμοποιήσουν μια γλώσσα καλά προσαρμοσμένη στις ανάγκες των οργισμένων και ανασφαλών πολιτών. Τονίσαμε ότι οι ψηφοφόροι αυτοί νιώθουν ότι είναι οι «ξεχασμένοι» της κοινωνίας. Αρα, οι λαϊκιστές, πάνω απ’ όλα, επιχειρούν να πείσουν τους συγκεκριμένους ψηφοφόρους ότι τους νιώθουν, αντίθετα από τις ελίτ και το κατεστημένο. Εμφανίζονται να ακούν και να καταλαβαίνουν. Αυτό είναι το συναισθηματικό μήνυμά τους.

Το κεντρικό μήνυμα των λαϊκιστών φαντάζει απλοϊκό, αλλά έχει αποδειχτεί, σε γενικές γραμμές, αποτελεσματικό: «Μόνο εκείνοι που νιώθουν το πώς αισθάνεστε και το τι βιώνετε μπορούν να σταθούν δίπλα σας. Και άρα, να σας βοηθήσουν. Μόνο εμείς σας ακούμε»! Η εμπειρία δείχνει πως οι «εγκαταλειμμένοι» και «ξεχασμένοι» ψηφοφόροι μπορούν όντως να προσεγγιστούν. Αρκεί οι λαϊκιστές να πετύχουν την κρίσιμη επαφή μαζί τους! Ολα τα άλλα είναι δευτερεύοντα.

Παντού όπου οι ακροδεξιοί λαϊκιστές κερδίζουν έδαφος έχει διαπιστωθεί ότι το μορφωτικό επίπεδο των ψηφοφόρων είναι ένας κρίσιμος δείκτης. Αυτός συνδέεται με την ανασφάλεια που νιώθουν οι ψηφοφόροι σε εποχές οικονομικών τριγμών και αναταράξεων. Μη έχοντας πανεπιστημιακή εκπαίδευση, τούτοι οι πολίτες φοβούνται είτε πως θα χάσουν τη δουλειά τους από πιο φθηνά εργατικά χέρια (μετανάστες), είτε πως όταν τη χάσουν δεν θα μπορέσουν εύκολα να βρουν άλλη και μάλιστα με παρόμοια αμοιβή. Γενικά, πολίτες χωρίς εκπαιδευτικά εφόδια που να τους προσφέρουν αυτοπεποίθηση είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι απέναντι στους λαϊκιστές.

[…] Εκείνο που υπόσχεται ο Τραμπ σε ψηφοφόρους που νιώθουν ότι έχουν γκρεμιστεί σαν άδεια σακιά σε μια στοίβα ηττημένων και ξεχασμένων είναι πως ο ίδιος θα τους μετατρέψει σε κερδισμένους της ζωής. Πώς θα το κάνει αυτό; Ή μάλλον, πώς θα τους πείσει γι’ αυτό; Επιστρατεύει την όλη παρουσία του. Την αύρα του. Αποπνέει τεράστια αυτοπεποίθηση. Δεν είναι άλλωστε ο ίδιος ένας από τους νικητές της ζωής; Δεν πέρασε σαν οδοστρωτήρας πάνω από εμπόδια και δυσκολίες για να πετύχει τους στόχους του; Θα τους οδηγήσει λοιπόν στη μάχη της ζωής μέσα από έναν δρόμο που τον ξέρει καλά. Στην πράξη. Οχι στα λόγια που λένε οι «συνήθεις» πολιτικοί!

Πέρα από την όλη παρουσία του όμως, θα χρησιμοποιήσει τις κατάλληλες λέξεις και φράσεις. Απλές. Εως απλοϊκές. «Δικές τους». Ανατασιακές. Λέξεις που δεν χρειάζεται να πείσουν λογικά. Που κυρίως αποπνέουν δύναμη. Ο λόγος του συνδυάζει καταστροφολογία για το τι συμβαίνει και αισιοδοξία με μπόλικο συναίσθημα για το τι φέρνει ο ίδιος. Ο δυνατός ηγέτης διαχέει στους ψηφοφόρους τη δύναμή του για να τους κάνει να νιώσουν και αυτοί δυνατοί!

Αυτή τη ρητορική των Ευρωπαίων ακροδεξιών λαϊκιστών είχε μελετήσει ο Μπάνον πριν την προτείνει στον Τραμπ. […]

[…] Οι ακροδεξιοί λαϊκιστές επωφελούνται και από άλλο ένα πολιτικό φαινόμενο. Υπάρχει μια εντεινόμενη κρίση των παραδοσιακών κομμάτων και του πολιτικού προσωπικού που τα εκπροσωπεί. Τούτο οδηγεί τους ψηφοφόρους στο να αναζητήσουν κάτι διαφορετικό από έναν παρακμιακό πολιτικό πολτό που διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Το κατεστημένο (πολιτικό και οικονομικό) κλυδωνίστηκε συθέμελα με την οικονομική κρίση του 2008. Αλλωστε, το οικονομικό μοντέλο των ανεξέλεγκτων αγορών και των εντεινόμενων ανισοτήτων, όπου σμίγουν η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά, είναι φανερό ότι έχει ραγίσει, χωρίς να υπάρχει μια διαφορετική εναλλακτική διαδρομή που να προτείνεται από τα παραδοσιακά κόμματα.[…]

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η εποχή της υποκρισίας
Κρατώντας το καινούργιο βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη «Η εποχή της υποκρισίας» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, σκέφτομαι πως ήρθε επιτέλους η ώρα να ξαναμπώ στο σύμπαν του αστυνόμου Χαρίτου...
Η εποχή της υποκρισίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
Πριν από μέρες εμφανίστηκε στα βιβλιοπωλεία ένας ογκώδης τόμος με τίτλο «ΤΑ ΕΣΩΨΥΧΑ ΤΟΥ ΝΤΙΝΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΥ Μια εκ βαθέων δεκαετής συνομιλία», με τη συγγραφέα Σωτηρία Σταυρακοπούλου.
Μια επιστολή του ποιητή Ηλία Γκρη
ΑΠΟΨΕΙΣ
Να κάψουμε τα βιβλία;
Βασική αρχή της δημοκρατίας είναι η ελευθερία του λόγου και της σκέψης. Πρέπει να κάνουμε τα πάντα, όχι για να κλείνουν τα στόματα και να πνίγονται οι σκέψεις, αλλά το αντίθετο, για να ακούγονται οι...
Να κάψουμε τα βιβλία;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο Φώτος Λαμπρινός αυτοβιογραφείται μέσα από ένα «βιβλίο - ντοκιμαντέρ»
Ο Φώτος Λαμπρινός είναι γνωστός (και διεθνώς) για τη μεγάλη, δημιουργική του πορεία ως κινηματογραφιστής, σεναριογράφος, σκηνοθέτης θεάτρου, αλλά και συγγραφέας -έναν τίτλο που δεν αποδέχεται ο ίδιος, ωστόσο...
Ο Φώτος Λαμπρινός αυτοβιογραφείται μέσα από ένα «βιβλίο - ντοκιμαντέρ»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πλάγια αυτοβιογραφία
Η «Μετάβαση» της Ρέιτσελ Κασκ είναι το δεύτερο μέρος της «ψευδοαυτοβιογραφικής» τριλογίας της. Κι εδώ παρακολουθούμε την ίδια αφηγήτρια, τη Φαίη, που στο «Περίγραμμα» -στο πρώτο μέρος- τη συναντήσαμε να...
Πλάγια αυτοβιογραφία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολεμώντας τον ναζισμό
Με την «Εκκληση προς άρρενες Εβραίους» ο Γιόνας καλεί τους συμπατριώτες του να πολεμήσουν τον ναζισμό που θέλει να αφανίσει ολοκληρωτικά τους Εβραίους από προσώπου Γης, απλώς και μόνο επειδή διέπραξαν το...
Πολεμώντας τον ναζισμό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας