Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας

Το εξώφυλλο του βιβλίου «Η Ανθολογία τού Ρωσικού Διηγήματος» του Γιάννη Μότσιου από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης και προσωπογραφία του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας

  • A-
  • A+
Ο 19ος αιώνας δικαίως θεωρείται «χρυσός αιώνας» για τη ρωσική λογοτεχνία, την ποίηση και την πεζογραφία. Οι μεγάλοι λογοτέχνες του συνδιαλέγονται ακόμα με τους ανθρώπους της εποχής μας σε όλες τις τέχνες

Μονομαχήσαμε κι εμείς.
Μπαρατίνσκι
Πήρα όρκο να τον σκοτώσω με το δικαίωμα
της μονομαχίας
(του χρωστώ μια πιστολιά ακόμα)
Βράδυ σε στάση ανάπαυσης.

(Η πιστολιά, Αλεξάντερ Σεργκέγιβιτς Πούσκιν)

Με τα διηγήματα «Η πιστολιά» και «Η χιονοθύελλα» του Πούσκιν αρχίζει τη μύηση του αναγνώστη ο Γιάννης Μότσιος στο πραγματικά εντυπωσιακό δίτομο έργο του «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος» (από το 1830 έως το 2016), που κυκλοφόρησε από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Εργο δύσκολο να συγκεντρωθεί, όμως ο έμπειρος μεταφραστής της ρωσικής λογοτεχνίας -να θυμίσουμε ότι ήταν ο πρώτος που προσελήφθη στη Ρωσία για τη μελέτη της νέας ελληνικής λογοτεχνίας- μας έδωσε μια εξαιρετική συλλεκτική έκδοση.

Στον πρόλογό του αναφέρει: «Ουδείς μπορεί να διανοηθεί το πολύμορφο, το πανέμορφο πρόσωπο της παγκόσμιας πεζογραφίας του 19ου αιώνα χωρίς τη ρώσικη πεζογραφία. Κατονομάζω αποκλειστικά και μόνο τους: Ιβάν Τουργκένιεφ και Μιχαήλ Σαλτικόφ-Στσεντρίν˙ Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι και Λέων Τολστόι˙ Αντον Τσέχοφ και Μαξίμ Γκόρκι. Λόγος γίνεται για λογοτεχνικά ιερά τέρατα, για αναστήματα πρώτου μεγέθους σε αυτό το είδος της τέχνης του λόγου. Σε πεζογράφους που όχι μόνο πέρασαν τα εθνικά τους σύνορα, αλλά συνομίλησαν ως ίσοι προς ίσους τότε και θα συνομιλούν με αναγνώστες, με συγγραφείς, με ερευνητές-μελετητές της λογοτεχνίας στον αιώνα τον άπαντα όσο υπάρχουν άνθρωποι στον πλανήτη Γη…».

Διάλεξα μερικά αποσπάσματα από τα διηγήματα «λογοτεχνικών ιερών τεράτων» που εμπεριέχονται στη συλλογή, πριν μπούμε στο βάθος όλης της σημαντικής δουλειάς που έκανε ο Γ. Μότσιος.

Από τον Ιβάν Τουργκένιεφ και «Το λιβάδι του Μπεζίν»: «… Τα πάντα ανασάλεψαν, ξύπνησαν, θρόισαν, λάλησαν, τραγούδησαν. Σαν και με συνάντησε το ηχηρό και καθαρό, σα να το 'πλυνε κι αυτό η πρωινή φρεσκάδα, χτύπημα της καμπάνας, και ξαφνικά δίπλα μου, κυνηγημένη από τα γνωστά μου παιδιά, πέρασε καλπάζοντας η ξεκουρασμένη αγέλη των αλόγων…».

Από τον Μιχαήλ Στσεντρίν και το «Ορθά σκεπτόμενος λαγός»: «Το κάθε ζουλάπι, έλεγε, κάνει και τη δική του ζωή: ο λύκος του λύκου, το λιοντάρι του λιονταριού, ο λαγός του λαγού. Αν σ' αρέσει ή δε σ' αρέσει η ζωή σου, δε σε ρωτάει κανείς. Ζήσε μόνον, και τίποτα παραπέρα. Εμάς, για παράδειγμα, τους λαγούς, όλοι μας τρώνε. Θα 'λεγε κανείς ότι θα είχαμε κάθε δικαίωμα να διεκδικήσουμε κάτι καλύτερο. Να όμως που, αν το καλοσκεφτείς, μια τέτοια αξίωση ζήτημα να μπορούσαμε να τη θεωρήσουμε λογική. Το πρώτο και το πιο βασικό: εκείνος που τρώει ξέρει πολύ καλά τι τρώει, γιατί το τρώει και πώς το τρώει˙ και δεύτερο: μα ακόμα και δίκιο να είχαμε στα αιτήματά μας, και τότε δεν θα έπαυαν να μας τρώνε…».

Φωτογραφίες των Λέον Τολστόι (αριστερά) και Ιβάν Τουργκένιεφ

Από τον Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι και το «Η εκατοχρονίτισσα»: «Ο Μίσα όσο να ζει θα θυμάται τα πάντα για τη γιαγιά, πώς πέθανε, ξεχνώντας το χέρι της στον ώμο του, ε, κι όταν πεθάνει, κανείς σε όλη τη γη δε θα θυμηθεί και δε θα μάθει ότι υπήρχε και ζούσε παρόμοια γριά κι έζησε εκατόν τέσσερα χρόνια, γιατί και πώς - άγνωστο. Και γιατί να θυμάται κανείς: το ίδιο είναι. Ετσι ακριβώς φεύγουν εκατομμύρια άνθρωποι: ζουν απαρατήρητοι και πεθαίνουν απαρατήρητοι. Και μόνο, πιθανόν, τη στιγμή του θανάτου αυτών των εκατοχρονιτισσών γριών και γέρων συντελείται κάτι το συγκινητικό και το ήρεμο, σαμπώς κάτι το σημαντικό και το ειρηνοποιό: εκατό χρόνια κάπως περίεργα επιδρούν ως σήμερα στον άνθρωπο…».

Από τον Λέοντα Τολστόι και το διάσημο «Ο θάνατος του Ιβάν Ιλιτς»: «Του ήρθε στο μυαλό ότι αυτό που πρωτύτερα το θεωρούσε σαν εντελώς αδύνατο, δηλαδή ότι έζησε τη ζωή του “όχι όπως θα έπρεπε” να τη ζήσει, μπορούσε να είναι αλήθεια. Του ήρθε στο μυαλό ότι εκείνες οι φευγαλέες απόπειρες να παλέψει ενάντια σ' αυτό που οι υψηλά ιστάμενοι άνθρωποι θεωρούσαν σωστό, απόπειρες φευγαλέες που την ίδια στιγμή τις απόδιωχνε από τον εαυτό του - ότι αυτές ακριβώς και θα μπορούσαν να είναι οι πραγματικές, ενώ όλα τ' άλλα μπορούσαν να είναι “όχι αυτά που έπρεπε”. Προσπάθησε να το υπερασπιστεί μέσα του. Και ξαφνικά ένιωσε όλη την αδυναμία αυτού που υπερασπίζεται. Και δεν είχε τίποτα να υπερασπίσει. “Κι αν αυτό είναι έτσι”, είπε μέσα του, “και φεύγω από τη ζωή με την επίγνωση πως κατέστρεψα το παν, ό,τι μου είχε δοθεί, και τίποτα πια δεν μπορώ να διορθώσω, τότε τι δηλαδή;” Ξάπλωσε ανάσκελα κι άρχισε εντελώς διαφορετικά να μελετάει όλη του τη ζωή…».

Είναι δύσκολο να διαλέξει κανείς ανάμεσα σε τέτοιους σπουδαίους συγγραφείς αποσπάσματα. Να θυμίσω μόνο θέλω κάτι από το προσωπικό τους ύφος και τη λογοτεχνική τους γραφή. Ο 19ος αιώνας δικαίως θεωρείται «χρυσός αιώνας» για τη ρωσική λογοτεχνία, την ποίηση και την πεζογραφία. Οι μεγάλοι λογοτέχνες του συνδιαλέγονται ακόμα με τους ανθρώπους της εποχής μας σε όλες τις τέχνες.

Σωστά επισημαίνει ο Γ. Μότσιος πως ακόμα και μέχρι σήμερα δεν είμαστε σε θέση να αποκρυπτογραφήσουμε τελεσίδικα όλα τα μηνύματα και τις πραγματικές προθέσεις των δημιουργών. Σίγουρα όμως ανακαλύπτουμε νέες μεθόδους ανάγνωσης σύμφωνες με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Σαφώς είναι αδύνατο να ταυτιστούμε με καταστάσεις προ του 1917. Αλλά το εύρος, το βάθος και η σφαιρικότητα των διηγημάτων αυτών αγγίζουν το διαχρονικό, κάνοντάς τα σαφέστατα επίκαιρα.

Στα βιογραφικά-βιβλιογραφικά και κριτικά σημειώματα της ανθολογίας αυτής θα βρείτε όλα όσα πρέπει να ξέρετε για τη ζωή και το έργο των «μεγάλων Ρώσων» από το 1830 έως το 2016. Ναι, το 2016. Γιατί στον 2ο τόμο συμπεριλαμβάνονται διηγήματα από τη ρωσική μετασοβιετική εποχή. Διηγήματα που καταμαρτυρούν την απόλυτη άρνηση και καταδίκη του παρελθόντος σε όλους τους τομείς. Σολζενίτσιν, Ουλιτσκάγια, Τολστάγια, Ρουμπίνα είναι μερικά από τα σύγχρονα ονόματα που περιέχονται. Ομως, όπως εύστοχα τονίζει ο Γ. Μότσιος, όλες οι συγγραφικές περίοδοι δεν χωρίζονται με σινικά τείχη.

Η «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης) είναι ένα έργο που θα σας προσφέρει δείγματα σπάνιας λογοτεχνίας και αξίζει πραγματικά να υπάρχει σε κάθε βιβλιοθήκη.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
Την ερχόμενη Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2019, στις 19.00, στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων ο συγγραφέας και ιστορικός Ντόνι Γκλουκστάιν θα μιλήσει για το βιβλίο του «Τα Σοβιέτ στη Δύση - Εργατικά συμβούλια απέναντι σε...
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Νίκος Καζαντζάκης και η πολιτική
Ο Καζαντζάκης δεν ταυτίστηκε με κάποια ιδεολογία. Πεποίθησή του ήταν πως όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε καθεστώς τυραννίας και καταπίεσης πρέπει να αγωνίζεται ηρωικά για ελευθερία.
Ο Νίκος Καζαντζάκης και η πολιτική
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Βάγγος στον Παράδεισο
Ο Πειραιώτης καραγκιοζοπαίχτης Βάγγος αφηγείται μπροστά στο κασετόφωνο τις Αναμνήσεις του. Και ο Λευτέρης Ξανθόπουλος τις μεταφέρει σε μας στο βιβλίο « Ο Βάγγος στον Παράδεισο».
Ο Βάγγος στον Παράδεισο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η εποχή της υποκρισίας
Κρατώντας το καινούργιο βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη «Η εποχή της υποκρισίας» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, σκέφτομαι πως ήρθε επιτέλους η ώρα να ξαναμπώ στο σύμπαν του αστυνόμου Χαρίτου...
Η εποχή της υποκρισίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η θεραπεία των αναμνήσεων
«Η θεραπεία των αναμνήσεων» είναι ένα μυθιστόρημα για την τζαζ, το χιούμορ, τη δύσκολη σχέση πατέρα-γιου, τη μετανάστευση στην Αμερική, τα γηρατειά, τη λειτουργία της μνήμης και την ελευθερία επιλογής απέναντι...
Η θεραπεία των αναμνήσεων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι μεγάλοι και «επικίνδυνοι»
Οι αναιδείς, αθυρόστομοι αντάρτες, ακτιβιστές αιρετικοί, ασύδοτοι πορνογράφοι, ψευτοπροφήτες, εξωμότες συγγραφείς που φώτισαν τον κόσμο έχουν συγκεντρωθεί σ' ένα τόμο- στο καινούργιο βιβλίο «Επικίνδυνοι...
Οι μεγάλοι και «επικίνδυνοι»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας