Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το θέατρο στην Αντίσταση
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το θέατρο στην Αντίσταση

  • A-
  • A+

Εμπνευσμένος απ' όλους όσοι μίλησαν, έγραψαν ή παρουσίασαν κάτι από την προσπάθεια πολιτιστικής καλλιέργειας και ανάπτυξης που σημειώθηκε στον χώρο της Ελλάδας στα χρόνια της Εθνικής Αντίστασης του 1941-1944, έρχομαι να καταθέσω και εγώ τη δική μου προσωπική μαρτυρία.

Μια μαρτυρία που προέρχεται από τη γιαγιά μου, μια γυναίκα η οποία έζησε από πρώτο χέρι τα χρόνια της Αντίστασης.

Βέβαια σε αυτό το σημείο οφείλω να πω ότι υπάρχουν και άλλοι λόγοι που ξεκίνησα να γράφω το συγκεκριμένο άρθρο, όπως το πλήθος των ανθρώπων που έζησαν, αγωνίστηκαν και θυσιάστηκαν κάτω από την μπότα του ξένου κατακτητή.

Οι συγγραφείς στην Αντίσταση

Για το «Θέατρο στο βουνό» υπάρχουν μέχρι σήμερα αρκετές αναφορές, με πρώτη, απ' όσο ξέρω, αυτή του Β. Ρώτα για τον αγώνα στα ελληνικά βουνά, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Ελεύθερα Γράμματα» το 1945. Σίγουρα πάρα πολλές μαρτυρίες έχουν χαθεί μέσα στη φοβερή λαίλαπα που ξέσπασε σχεδόν αμέσως μετά την απελευθέρωση.

Οι περισσότεροι απ' όσους έχουν προσφέρει κάτι, λίγο ή πολύ, από τον εαυτό τους στη μεγάλη εκείνη υπόθεση δεν υπάρχουν πια ανάμεσά μας, για να μας μεταδώσουν με τη ζεστή φωνή τους την άμεση προσωπική τους εμπειρία.

Μαζί τους χάθηκαν, ίσως για πάντα, πολλά από τα έργα που γράφτηκαν σε ώρες ταραγμένες, βιαστικά πολλές φορές και πρόχειρα. Γιατί, αλήθεια, ήταν φοβερές οι συνθήκες κάτω από τις οποίες γράφονταν την εποχή εκείνη τα έργα για το θέατρο.

Συχνά το γράψιμό τους διακοπτόταν για ώρες ή ημέρες, όταν οι ανάγκες του αγώνα το καλούσαν, όταν ο συγγραφέας άφηνε το μολύβι για να πιάσει το όπλο. Σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης έμεναν μισοτελειωμένα, όταν ο συγγραφέας σφράγιζε με το αίμα του τα ταπεινά, μα φλεγόμενα από πατριωτικό παλμό χειρόγραφα δημιουργήματά του.

Ετσι δικαίωσαν πιο αποτελεσματικά τους συγγραφείς τους, που με τη θυσία τους έδειξαν πως μόνο η πράξη επιβεβαιώνει τη γνησιότητα και την αλήθεια των λόγων και των προθέσεων.

Διαβάζοντας τα έργα αυτά σήμερα, σε ώρες ήρεμες και ειρηνικές, σίγουρα θα τους βρίσκαμε αρκετά λάθη, κυρίως τεχνικής φύσης. Θα βρίσκαμε ίσως ελαττωματική τη θεατρική δομή τους, όχι άρτια γραμμένους τους χαρακτήρες τους, μη επεξεργασμένο τον θεατρικό λόγο τους κι ίσως και κάποια βιασύνη για το δόσιμο της τελικής λύσης.

Ο ρόλος της τέχνης

Πολλοί που θέλουν την τέχνη αυτόνομη και ανεξάρτητη από την πραγματικότητα και τη ζωή, ίσως πουν ακόμα πως οι συγγραφείς των έργων τέχνης της εποχής εκείνης βιάζονταν να πουν το μήνυμα που ήθελαν. Ενα μήνυμα που έπρεπε να μεταδοθεί άμεσα στο θεατρικό κοινό.

Ομως αδικούν και την εποχή και τους συγγραφείς. Γιατί οι ώρες εκείνες ήταν πολύ διαφορετικές από αυτές που περνά ο συγγραφέας μιας άλλης, οποιασδήποτε, εποχής μέσα στο γραφείο του.

Δεν υπήρχαν περιθώρια για περισυλλογή και ήρεμο στοχασμό. Ολα έπρεπε να γίνουν γρήγορα. Τα έργα έπρεπε να γραφτούν γρήγορα, να ετοιμαστούν και να παιχτούν στα γρήγορα, ό,τι ήταν να ειπωθεί, έπρεπε να ειπωθεί γρήγορα, το μήνυμα να είναι άμεσο.

Κι αυτό το μήνυμα ήταν ένα και μοναδικό: το διώξιμο του κατακτητή και η δημιουργία μιας Ελλάδας λεύτερης από κάθε είδους δουλεία. Και είναι αλήθεια εκπληκτικό πως μέσα σε συνθήκες τόσο αντίξοες, σχεδόν φριχτές, αναπτύχθηκε μέσα στις περιοχές που είχε απελευθερώσει ο ΕΛΑΣ μια τόσο μεγάλη πολιτιστική και θεατρική κίνηση.

Μια κίνηση που όμοιά της δεν είχε γνωρίσει ποτέ ώς τότε ο τόπος. Υστερα απ' αυτά εύλογα ο καθένας μπορεί να αναρωτηθεί: τι ήταν εκείνο που συνεπήρε όλον αυτόν τον κόσμο και ρίχτηκε με τόσο ενθουσιασμό στον αγώνα και μαζί στην πολιτιστική δράση και δημιουργία; Ποιανού κόσμου το όραμα ζωντάνεψε, αναδεύτηκε και φτεροκόπησε μέσα στα μάτια της φαντασίας τους και ζέστανε, πυρπόλησε ξαφνικά τις καρδιές τους;

Είχα την τύχη να ζήσω κάποια πράγματα μέσα από τις διηγήσεις ανθρώπων που έζησαν εκείνη την περίοδο και νομίζω πως μπορώ να συνοψίσω εδώ τις σκέψεις μου από αυτές.

Κατά τη γνώμη μου και απ' όσα είμαι σε θέση να γνωρίζω, η πολιτιστική και θεατρική κίνηση που σημειώθηκε στα χρόνια εκείνα προερχόταν από τρεις βασικούς παράγοντες:

1. Από τους επώνυμους συγγραφείς ή καλλιτέχνες που ανάμεσα στα χρόνια 1942-1944 ανέβηκαν στο βουνό, ενταγμένοι στις γραμμές του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και της ΕΠΟΝ.

2. Από τους άσημους και αφανείς αγωνιστές που η φύση τούς είχε προικίσει με κάποιες ιδιαίτερες ικανότητες να σκαρώνουν στίχους, να γράφουν θεατρικά έργα ή σκετς ή να απαγγέλλουν, να τραγουδούν και να εκτελούν κωμικά νούμερα.

3. Από τις αντιστασιακές οργανώσεις και ιδιαίτερα την ΕΠΟΝ.

Οπως είναι γνωστό, στο κεντρικό και σε κάθε περιφερειακό συμβούλιο της ΕΠΟΝ υπήρχε και ένα «Τμήμα Μόρφωσης και Διαφώτισης». Τα τμήματα αυτά δραστηριοποιήθηκαν έγκαιρα και έτσι σε λίγο, από τα μέσα του 1943 και έπειτα, άρχισαν να δημιουργούνται στις πόλεις, στις κωμοπόλεις και στα χωριά μορφωτικές και ψυχαγωγικές ομάδες. Οι ομάδες αυτές οργάνωσαν βιβλιοθήκες, διαλέξεις και ομιλίες, ψυχαγωγικές βραδιές ή και θεατρικές παραστάσεις. Από τις αρχές του 1944 το κάθε χωριό είχε την εκπολιτιστική ομάδα του, τον θίασό του, απαρτισμένα από ΕΠΟΝίτες.

Η Ελλάδα είχε γίνει ένα απέραντο θεατρικό εργαστήρι, ένα εργοτάξιο πολιτισμικής ανάπτυξης. Το διάστημα 1943-44 λειτούργησαν: στην Κρήτη 80 λέσχες και θεατρικές ομάδες με 1.500 παραστάσεις, στην Ανατ. Μακεδονία και Θράκη 155 λέσχες με 1.850 παραστάσεις, στη Θεσσαλία 100 λέσχες με 4.000 παραστάσεις και στην Πελοπόννησο 300 λέσχες με 5.000 παραστάσεις.

Ομως οι θεατρικές και ψυχαγωγικές εκείνες ομάδες της ΕΠΟΝ αντιμετώπιζαν και δυσκολίες, που δεν ήταν λίγες. Και πρώτη απ' όλες η έλλειψη πείρας από τα παιδιά εκείνα της υπαίθρου, που ίσως να μην είχαν κιόλας δει ποτέ τους θεατρική παράσταση.

Η στελέχωση επίσης των θιάσων ήταν συνήθως προβληματική. Και αυτό γιατί τα ταλέντα δεν βρίσκονταν εύκολα και η όλη προσπάθεια προσέκρουε στην επιφυλακτικότητα των νέων της υπαίθρου και πιο συχνά στην απαγορευτική στάση των γονιών τους.

*Αφιερωμένο σε όσους έδωσαν τη ζωή τους στον αγώνα για τη λευτεριά

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η τέχνη και στις πιο δύσκολες εποχές είναι δικαίωμα
Η Κατερίνα Χέλμη διατηρεί το ίδιο κάλλος, ακόμη και με άσπρα μαλλιά, που θυμίζει ιέρεια. Μέσα από τις αφηγήσεις της ζωντανεύει μια εποχή, μ’ ένα ύφος που πηγαινοέρχεται από το λυρικό στο βαθιά ανθρώπινο.
Η τέχνη και στις πιο δύσκολες εποχές είναι δικαίωμα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εσείς ξέρετε πώς να φυτέψετε τον νεκρό αδερφό σας;
Τρία νέα και ταλαντούχα κορίτσια πήραν τον μύθο της Αντιγόνης και τον σήκωσαν! Αντί να προσπαθούν να θάψουν τον αδερφό τους, προσπαθούν να τον ξεθάψουν! Φυσικά δεν σταματούν εκεί.
Εσείς ξέρετε πώς να φυτέψετε τον νεκρό αδερφό σας;
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ψυχής ίαμα»
Για να γιορτάσουν τα δέκα χρόνια σκηνικής παρουσίας τους, η θεατρική ομάδα φαρμακοποιών Αθήνας και Πειραιά «Ψυχής ίαμα», δίνει σήμερα Σάββατο 25/1/20 στο Δημοτικό θέατρο Πεύκης ακόμη μια παράσταση.
«Ψυχής ίαμα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αυτεί, μια ανύπαρκτη λέξη και αυτοί που αναζητούν ταυτότητα
Οι ιστορίες του ψυχίατρου Δημήτρη Καρακάση ανεβαίνουν στο θεατρικό σανίδι. Κανείς δεν ξέρει με σιγουριά εάν ο επαγγελματίας ψυχίατρος αφήνει πάνω στα θεατρικά του το αποτύπωμα των συνεδριών.
Αυτεί, μια ανύπαρκτη λέξη και αυτοί που αναζητούν ταυτότητα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι «άγγελοι» του Μάνου Χατζιδάκι
Στο «Από Μηχανής Θέατρο» η Αγγελική Λεμονή ερμηνεύει τη Ζωή, «λεκανατζού» των πορνείων, σε μια από τις καλύτερες παραστάσεις της φετινής χρονιάς κατά τη γνώμη μου. Οσοι τη δείτε θα με θυμηθείτε...
Οι «άγγελοι» του Μάνου Χατζιδάκι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Είναι πιο δυνατό το ψέμα από την αλήθεια;
Ο Χανς Κρίστιαν Αντερσεν δημοσίευσε το 1837 τα «Καινούργια ρούχα του Αυτοκράτορα». Σήμερα η εμβληματική φράση «Ο βασιλιάς είναι γυμνός!» επανέρχεται, πολύ συχνά, στην καθημερινότητά μας.
Είναι πιο δυνατό το ψέμα από την αλήθεια;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας