Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ταξίδι στο βιομηχανικό παρελθόν της Σύρου

Από το αρχείο εκδόσεων Φραγκούλη-Καλουτά (1887-1952)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ταξίδι στο βιομηχανικό παρελθόν της Σύρου

  • A-
  • A+

Αφήνουμε πίσω μας τα εντυπωσιακά νεοκλασικά του λιμανιού και ανηφορίζοντας στον δρόμο προς το Κίνι, δίπλα από το καφενείο «Τζίτζικας», με την ευφάνταστη επιγραφή «Καλύτερα εδώ παρά απέναντι», μια και απέναντι βρίσκεται το νοσοκομείο της Σύρου, φτάνεις στην περιοχή της άλλοτε βιομηχανικής ζώνης της Ερμούπολης, όπου κάποτε υπήρχαν εργοστασιακά συγκροτήματα, κυρίως υφαντουργεία, με σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα. Εκεί βρίσκεται το εργοστάσιο Κατσιμαντή, ένα κτίριο του 1888, όπου σήμερα στεγάζεται το Βιομηχανικό Μουσείο Ερμούπολης.

Στη θέση αυτή βρισκόταν αρχικά το «Ατμοκίνητον Εργοστάσιον Καρφοβελονών, Κυνηγετικών Σφαιριδίων και Ψαρόκολλας» Λ. Γιαμαλάκη. Το 1905, αναδιαμορφώθηκε σε χρωματουργείο από τους αδερφούς Κατσιμαντή, με την ονομασία «Ατμοκίνητον Εργοστάσιον Χρωματοποιίας, Ελαιουργίας και Υφαλομιλτίνης».

Περνώντας την πόρτα του Βιομηχανικού Μουσείου και μετά το κλασικό λουκούμι-κέρασμα στην υποδοχή, αντιλαμβάνεται κανείς ότι η γνωστή σε όλους λουκουμοποιία δεν είναι παρά ένα μικρό κομμάτι της βιομηχανικής ιστορίας του νησιού: «Ο οίκος του κ. δημάρχου ήτο μεγάλος, αλλ' ακόμη μεγαλείτερος ο φόβος του να μη λησμονήση ουδέ τον ελάχιστον κομματαρχίσκον του, έστω και λουκουμοποιόν, καραβοκύρην, βυρσοδέψην ή άλλον καταστηματάρχην. Ο κόσμος ήτο λοιπόν πολύς και ως πάντοτε συμβαίνει εις την Σύρον, τριπλάσιοι των κυριών οι χορευταί», γράφει ο Ροΐδης, περιγράφοντας με λιγοστές, μα τόσο εύστοχες προτάσεις την εμπορική, πολιτική και συνάμα κοινωνική ζωή της Σύρου, στο παρελθόν της οποίας ξεκινά το ταξίδι μας.

Στην πρώτη αίθουσα, που είναι κυρίως αφιερωμένη στην τυπογραφία, μας υποδέχεται ο επιμελητής του μουσείου κ. Δημητρόπουλος, ο οποίος μας ξεναγεί στους χώρους, υπενθυμίζοντάς μας, μέσα από ανέκδοτες ιστορίες για το νησί και πληροφορίες για καθένα από τα εκθέματα ξεχωριστά, ότι το μουσείο είναι πράγματι ένας ζωντανός χώρος, που όμως έχει ανάγκη από ανθρώπους οι οποίοι με τη θέρμη τους του δίνουν την απαραίτητη διαδραστικότητα.

Γύρω μας, εντυπωσιακά μεγάλα τυπογραφικά μηχανήματα, κυρίως από τη Γαλλία και τη Γερμανία, που εξυπηρετούσαν τα περίπου εκατό τυπογραφεία της Σύρου. Ενας εντυπωσιακός αριθμός, ο οποίος δικαιολογείται από τη μεγάλη εμπορική κίνηση, την εκτύπωση νόμων αλλά και σχολικών εγχειριδίων, καθώς και από τον σημαντικό αριθμό εφημερίδων με σπουδαίο ρόλο στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις. Να αναφέρουμε ότι είναι στη Σύρο που ακούγεται για πρώτη φορά η λέξη «δημοσιογράφος».

Στους τοίχους, προσχέδια του δημαρχείου του νησιού από τον Ερνέστο Τσίλερ, με ιδιόχειρες σημειώσεις του στην ελληνική γλώσσα, γεγονός που φανέρωνε ότι ακόμη και η σκέψη του είχε παραδοθεί στη χώρα όπου ζούσε και δημιουργούσε.

Στις προθήκες, είδη τυπογραφίας, παρτιτούρες και προσωπικά αντικείμενα επιφανών οικογενειών, ενώ στα περίτεχνα προϊόντα της Υαλουργίας Δημητρίου Χ. Αργυροπούλου παρατηρούμε ότι η γαλλική κουλτούρα είναι πανταχού παρούσα. Κρύβεται ακόμα και πάνω στα μοτίβα της αράχνης και του φύλλου βελανιδιάς που διακοσμούν τα κρύσταλλα και «προδίδει» έναν τρόπο ζωής αστικό, που θέλει να μιμηθεί τον γαλλικό τρόπο ζωής, διασκέδασης αλλά και μόδας.

Ομως το πιο ενδιαφέρον ίσως, όπως σε κάθε μουσείο ιστορίας μιας πόλης, είναι οι λεπτομέρειες που μαρτυρούν την καθημερινότητα των ανθρώπων που ζούσαν, εργάζονταν και αποτελούσαν το δυναμικό της κομμάτι, αλλά και μιας αστικής τάξης που αναζητούσε την πολυτέλεια.

Η ευρωπαϊκή κομψότητα ήταν παρούσα, επί 50 χρόνια, στη βιτρίνα του καταστήματος Νεωτερισμών του Κ. Χαραλαμπίδη (1890-1940): γάντια, κορσέδες, είδη ραπτικής και στολίδια καπέλων –την εποχή εκείνη ήταν της μόδας τα κάθε είδους βαλσαμωμένα πτηνά πάνω στα καπέλα– σε μεταφέρουν σε βραδινό χορό από το διήγημα του Εμμ. Ροΐδη «Ψυχολογία Συριανού συζύγου».

Η Σύρος, όμως, είναι και το Νεώριο, οι ναυτικοί και τα εμπορικά πλοία. Στην αίθουσα της ναυτιλίας νιώθει κανείς σαν να ταξιδεύει στο κατάστρωμα του ατμόπλοιου «Πατρίς», ιδιοκτησία της «Ελληνικής Ατμοπλοΐας», της πρώτης ατμοπλοϊκής εταιρείας της Ελλάδας με έδρα τη Σύρο.

Κατασκευάστηκε στην Αγγλία το 1860 και ναυάγησε έξω από την Κέα, το 1868. Από την ανέλκυση του ναυαγίου εκτίθενται αντικείμενα του πλοίου, όπως πορσελάνες, ποτήρια και δύο κανόνια.

Στον εξωτερικό χώρο του μουσείου υπάρχει και ο τεράστιος τροχός του ατμόπλοιου, ένα σπάνιο δείγμα ναυπηγικής τέχνης. Η συριανή παράδοση στη θάλασσα και στο εμπόριο, που την έκανε ναυτικό κόμβο ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, σίγουρα δεν μπορεί να χωρέσει στη βιτρίνα ενός μουσείου, μπορούμε όμως να φανταστούμε νοερά, μέσα και από τη διήγηση του ξεναγού μας, τους τόνους από δέρματα που έφταναν με πλοία από τη Λατινική Αμερική στα βυρσοδεψεία της Σύρου, για να εξαχθούν, επεξεργασμένα πια, στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Παρακάτω, μηχανήματα κλωστοϋφαντουργίας, μηχανικές μασουρίστρες και καλτσομηχανές και ανάμεσα σε αυτά μια προτομή που απεικονίζει την άγνωστη εργάτρια και έρχεται να αποτίσει φόρο τιμής σε όλους εκείνους που έκαναν ένα μικρό νησί των Κυκλάδων κέντρο εμπορίου και εξαγωγών προς τις μεγαλύτερες πόλεις της Ευρώπης.

Δεν θα μπορούσα να παραλείψω ένα τελευταίο έκθεμα, το οποίο σε βάζει σε σκέψεις για τις βιομηχανικές δυνατότητες αυτής της χώρας, που χάθηκαν πίσω από σκοπιμότητες και συμφέροντα.

Πρόκειται για το πρώτο ηλεκτρικό αυτοκίνητο μπαταρίας Enfield 8000 που κατασκευάστηκε τη δεκαετία του ’60. Στην Ελλάδα δεν κυκλοφόρησε ποτέ και από τις εξαγωγές που έγιναν υπάρχουν κάποια στην Αγγλία και την Αμερική. Το κόστος του εν λόγω πρωτοποριακού οχήματος ήταν μεγάλο όσο και το όραμα, αλλά η κρατική στήριξη ανεπαρκής.

Τα μουσεία στεγάζουν το παρελθόν, είναι όμως η σύνδεσή του με το μέλλον, φυλάσσουν μέσα τους μικρά κομμάτια από το παζλ της ζωής, της δημιουργίας, της ακμής, αλλά και της παρακμής ενός λαού. Η περιπλάνηση μέσα σε έναν τέτοιο χώρο γεννάει συναισθήματα θαυμασμού και έκπληξης, αλλά και απογοήτευσης για όλα εκείνα που οι άνθρωποι της χώρας μας μπόρεσαν να επιτύχουν, όμως η χώρα αυτή δεν τα προστάτευσε.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το φιτίλι άναψε στη Σύρο με αφορμή τα... καπίκια
Η βιομηχανική ανάπτυξη πυροδότησε και τις εργατικές κινητοποιήσεις για τη διεκδίκηση καλύτερων αμοιβών και συνθηκών εργασίας. Οι πρώτες απεργίες στον ελληνικό χώρο έγιναν τον Φεβρουάριο του 1879, στη Σύρο.
Το φιτίλι άναψε στη Σύρο με αφορμή τα... καπίκια
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Εδεσε με τον πολιτισμό
Ιδρύθηκε πριν από 110 χρόνια και ήταν το μεγαλύτερο στο είδος του στην Ελλάδα, σε μια περίοδο ακμής για την πρωτεύουσα της Πέλλας, που στηρίχθηκε στην υδροκίνηση. Η τεχνολογική εξέλιξη οδήγησε σε μαρασμό την...
Εδεσε με τον πολιτισμό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα πρότυπο πείραμα που πέτυχε
Ξαναθυμηθήκαμε το Λαύριο τη στιγμή της κατάρρευσής του, όταν οι κάτοικοι και ο δήμαρχός του, τα συνδικάτα των μεταλλωρύχων, προσπαθούσαν να σώσουν έναν πληθυσμό ανέργων στην άκρη της Αττικής. Τότε ακριβώς η...
Ενα πρότυπο πείραμα που πέτυχε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι πρωτεργάτες των εργατικών αγώνων
Η αρχή της βιομηχανικής ανάπτυξης ήταν ταυτόχρονα αφετηρία των πρώτων εργατικών αγώνων. Αυτό αποτυπώνεται στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος, που αρχίζει από τη Σύρο, το πρώτο μεγάλο εμπορικό και...
Οι πρωτεργάτες των εργατικών αγώνων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Τραυματισμένο αλλά κομψό
Το κομψό αρχοντικό, μια ανάσα από την πλατεία Συντάγματος, αποτελεί το ορμητήριο του πανίσχυρου ΣΕΒ, του φορέα της βιομηχανίας και των άλλων επιχειρήσεων που ιδρύθηκε στις 29 Ιανουαρίου 1907. Είχε προηγηθεί,...
Τραυματισμένο αλλά κομψό
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Η αγέλη μας, κυρίες και κύριοι, κρατάει από πολύ παλιά, απ' τα χρόνια της Μάχης του Μαραθώνα - και ειδικά από κάποιους ηρωικούς σκύλους που πολέμησαν στο πλευρό του Μιλτιάδη και των Αθηναίων.
Της Αλλοπάρ*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας