Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας

  • A-
  • A+

«…τίς πόθεν εἰς ἀνδρῶν; πόθι τοι πόλις ἠδὲ τοκῆες; α 170

ὁπποίης τ' ἐπὶ νηὸς ἀφίκεο; πῶς δέ σε ναῦται

ἤγαγον εἰς Ἰθάκην; τίνες ἔμμεναι εὐχετόωντο;

οὐ μὲν γάρ τί σε πεζὸν ὀΐομαι ἐνθάδ' ἱκέσθαι.

καί μοι τοῦτ' ἀγόρευσον ἐτήτυμον, ὄφρ' ἐῢ εἰδῶ,

ἠὲ νέον μεθέπεις, ἦ καὶ πατρώϊός ἐσσι

ξεῖνος, ἐπεὶ πολλοὶ ἴσαν ἀνέρες ἡμέτερον δῶ

ἄλλοι, ἐπεὶ καὶ κεῖνος ἐπίστροφος ἦν ἀνθρώπων». Ομήρου Οδύσσεια, α170-α176

 

(...ποιοι 'ν' οι γονιοί σου, ο τόπος σου; με τι καράβι 'φάνης;

οι ναύτες πώς σε φέρανε στο Θιάκι; ποιοι παινιένται

πώς είναι; τι θαρρώ πεζός εδώ δε μας ορίζεις.

Πες μου και τούτο αληθινά να ξέρω· μας πρωτόρθες,

ή να 'σαι φίλος πατρικός; τι κι άλλοι πολλοί ξένοι

μας ήρθαν, όπως γύριζε κι εκειός ανάμεσό τους.)

                                    Μετάφραση Αρ. Εφταλιώτης
 

Ο Οδυσσέας κατέπλευσε στην Καβάλα φέτος το καλοκαίρι. Ο ομηρικός ήρωας διδάσκει τη δυσκολότερη των τεχνών: την τέχνη της επιβίωσης. Το 62ο Φεστιβάλ Φιλίππων γίνεται ο τόπος του, υπό το άγρυπνο μάτι του καλλιτεχνικού διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας Θοδωρή Γκόνη.

Με τα υλικά του μεγάλου ποιητή απλώνεται το φεστιβάλ πέρα από το αρχαίο θέατρο, στον παράλιο χώρο της Καβάλας, «στους κόρφους της, στις αμμουδιές της, στα λιμανάκια και στις γωνιές της τις απάνεμες. Στον παλιό ταρσανά, στον λιμενοβραχίονα, στον Φάρο και σε άλλα απρόσμενα μέρη».

Ξεχωριστή ήταν η παράσταση στο αρχαίο θέατρο των Φιλίππων -100 χρόνια από τη Γενοκτονία των Ποντίων συμπληρώθηκαν φέτος- όπου ακούστηκε η Οδύσσεια στην ποντιακή διάλεκτο από τον Γιώργο Κοτανίδη, σε μετάφραση του πατέρα του Παύλου Κοτανίδη, και τον δεξιοτέχνη της ποντιακής λύρας Παναγιώτη Κογκαλίδη μέσα σε μια άκρως μυσταγωγική ατμόσφαιρα.

Τόσο η απερχόμενη δήμαρχος Δήμητρα Τσανάκα όσο και ο πρόσφατα εκλεγμένος Θεόδωρος Μουριάδης στήριξαν και θα στηρίξουν αυτή την εξαιρετική προσπάθεια του ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας, που τα τελευταία χρόνια μάς εκπλήσσει με τις παραγωγές του.

«Η περηφάνια που νιώθουμε όλοι, ο Δήμος Καβάλας, οι δημότες του και όσοι συμμετέχουν σε αυτήν τη γιορτή του πολιτισμού είναι εμφανής…» γράφει η κ. Τσανάκα σε σημείωμά της στο πρόγραμμα του φεστιβάλ. Θα συνεχιστεί όμως; Συνάντησα τον νέο δήμαρχο Θ. Μουριάδη και του ζήτησα να μου εξηγήσει τις προθέσεις του σε ένα μικρό κείμενο:

«Για μένα ο πολιτισμός είναι η καλλιέργεια της ψυχής, του πνεύματος, της αισθητικής μέσα από όλες τις μορφές της τέχνης, στα εικαστικά, στο θέατρο, στην ποίηση, στη λογοτεχνία. Θα δώσουμε πολύ μεγάλη βαρύτητα. Και ιδίως στις νέες γενιές, διότι εκεί διαμορφώνονται πλέον οι συνειδητοποιημένοι πολίτες. Θέλω να δώσω βήμα και έκφραση στη νεολαία. Θέλω το φεστιβάλ να πάει ακόμα πιο πάνω, να αποκτήσει διεθνή προβολή. Πιστεύω ότι επειδή έχουμε τον κατάλληλο άνθρωπο στην κατάλληλη θέση, τον Θοδωρή Γκόνη στη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή, μπορούμε να το πετύχουμε. Χρειάζεται δουλειά για να γίνει αυτό, αλλά πιστεύω πως θα τα καταφέρουμε. Σκοπεύουμε να είμαστε περισσότερο επιλεκτικοί στις παραστάσεις που καλούμε, μπορεί να είναι και κάποιες που θα έρθουν από το εξωτερικό. Οπως θα μπορούσαν και δικές μας παραστάσεις να βγαίνουν έξω. Η πόλη είχε την τύχη να δημιουργηθεί, από άλλους δημάρχους, και το Φεστιβάλ Κοσμόπολις. Μέχρι τώρα περιελάμβανε μόνο έθνικ μουσική. Γίνεται μέσα στον Ιούλιο. Θέλουμε να το αναβαθμίσουμε σε μια δράση που θα γίνεται όλο τον χρόνο και κάτω από την ομπρέλα τού Κοσμόπολις να υπάρχουν και άλλες δράσεις. Αυτό που προσδοκώ από την κεντρική κυβέρνηση είναι η συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού. Δεν πρέπει να βλέπουν αφ' υψηλού την επαρχία. Πρέπει τουλάχιστον να μην υπαρχουν εμπόδια σε αυτά που θέλουμε να κάνουμε. Πολλές φορές η γραφειοκρατία μάς αποκαρδιώνει. Οπως στον τομέα της διατήρησης της αρχιτεκτονικής της πόλης μας. Η Καβάλα έχει μια τεράστια παρακαταθήκη, νεοκλασικά και καπναποθήκες. Σήμερα οι καπναποθήκες είναι εστία μόλυνσης. Κάνω έκκληση στην υπουργό Πολιτισμού κ. Μενδώνη, θα της τα πω και από κοντά, να μας αφήσει να σώσουμε αυτά τα κτίρια, να μας επιτρέψει να αλλάξουμε τους τίτλους χρήσης. Θα διατηρήσουμε το κέλυφός τους, αλλά μέσα θα ανακαινιστούν και θα γίνουν πιο χρηστικά. Καμιά φορά και οι δήμαρχοι είναι λίγο στη θέση του Οδυσσέα. Δεν έχω μεγάλη πολιτική ιστορία πίσω μου και ούτε αισθάνομαι πολιτικός. Είμαι ένας τεχνοκράτης πιο πολύ που ξεκινάει για να φτάσει σε έναν στόχο, να φτάσει στην Ιθάκη, στον δρόμο χάνει συντρόφους με κάποιο τρόπο, γνωρίζει πράγματα που τον σημαδεύουν για όλη του τη ζωή και τελικά φτάνοντας στην Ιθάκη αναρωτιέσαι αν άξιζε τον κόπο. Οπως όμως λέει κι ο ποιητής,

"η Ιθάκη σ' έδωσε τ' ωραίο ταξίδι.

Χωρίς αυτήν δεν θα 'βγαινες στον δρόμο.

Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια.

Κι αν πτωχική την βρεις, η Ιθάκη δεν σε γέλασε..."».

Είχα την τύχη να παρευρεθώ σε μια ιδιαίτερη παράσταση και να συναντήσω από κοντά έναν άλλο Οδυσσέα. Στο καρνάγιο, στην πόλη της Καβάλας -χώρο που εγκαινιάστηκε πέρσι- το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Φιλίππων παρουσίασε την παράσταση «Οδυσσέας, ο ήρωας της καρτερίας», με έναν συγκλονιστικό Αρη Λεμπεσόπουλο στον ρόλο του αφηγητή και του ραψωδού.

Ακόμα και αυτή τη στιγμή που γράφω αυτό το κείμενο, έχω αποτυπωμένη στο μυαλό μου τη μορφή του να βγαίνει μέσα από τη θάλασσα στη μικρή ακτή του καρνάγιου, όπου τα παλιά σκαριά έχουν γίνει ξύλα προσανάμματος και παλιοσίδερα. «Εἴμ’ Ὀδυσεὺς Λαερτιάδης, ὃς πᾶσι δόλοισιν ἀνθρώποισι μέλω, καί μευ κλέος οὐρανὸν ἵκει».

Η ηρωική μορφή του Οδυσσέα, που δόξασε ο Ομηρος, μου φαίνεται βλέποντάς τον σαν τον αγώνα του σύγχρονου ανθρώπου να επιβιώσει στις δυσκολίες που βάζει μπροστά του η ζωή. Ομως καλύτερα να μας πει ο ίδιος ο πρωταγωνιστής Αρης Λεμπεσόπουλος πώς μπήκε σε αυτόν τον ρόλο-πρόκληση, καθοδηγούμενος από το σκηνοθετικό χέρι του Θοδωρή Γκόνη.

Αρης Λεμπεσόπουλος: «Δεν έκανα ποτέ πρωταθλητισμό»

Ο Αρης Λεμπεσόπουλος είναι ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς της γενιάς του. Αυτό το ήξερα. Βλέποντάς τον όμως στον ρόλο του Οδυσσέα, του ήρωα της καρτερίας, σε σκηνοθεσία Θοδωρή Γκόνη -για το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας και το Φεστιβάλ Φιλίππων- να βγαίνει μέσα από τη θάλασσα στο παλιό καρνάγιο της πόλης, σκέφτηκα πως ίσως έχει έρθει η στιγμή να δούμε τον Αρη Λεμπεσόπουλο σε πολύ μεγάλους ρόλους.

Ορμητικός, ευαίσθητος ραψωδός, εφευρετικός στην ερμηνεία του, μας καθήλωσε για μιάμιση ώρα σε έναν απίστευτα απαιτητικό μονόλογο. Ρώτησα τον σκηνοθέτη γιατί διάλεξε τον συγκεκριμένο ηθοποιό:

«Είναι η στιγμή του», μου είπε, «είναι ένας πολύ σπουδαίος ηθοποιούς που μπορεί να δείξει πώς ο Οδυσσέας σκέφτεται και πως αυτό είναι το μυστικό της επιβίωσής του. Σε αντίθεση με τη βία, η σκέψη είναι ο άλλος τρόπος να κερδίσεις τη ζωή.

»Είναι ο τρόπος να κερδίσεις. Θέλει υπομονή και σιωπή, μέσα στον Δούρειο Ιππο δεν μπορούσες να φωνάζεις γιατί τότε όλα θα είχαν χαθεί. Οι άνθρωποι φτιάχνουν δούρειους ίππους και φλυαρούν εντός τους οπότε έρχονται οι άλλοι και τους διαλύουν. Ο Λεμπεσόπουλος ήταν ο ιδανικός για αυτόν τον ρόλο».

Συναντηθήκαμε λοιπόν με αυτόν τον ιδιαίτερο Οδυσσέα στην Καβάλα και μιλήσαμε πολύ. Σας μεταφέρω εδώ αυτά που είπαμε.

Πώς προέκυψε η συνάντηση φέτος με τον Οδυσσέα, τον ήρωα της καρτερίας;

Κάποιοι ρόλοι έρχονται και σε βρίσκουν. Δεν έκανα ποτέ πρωταθλητισμό. Δεν με ενδιέφερε και ούτε με ενδιαφέρει. Είμαι ευχαριστημένος γιατί έπαιξα κάποια πράγματα καλά. Ή κακά για άλλους, δεν έχει σημασία, είμαι ευχαριστημένος.

Εχει ισορροπία το «τώρα»;

Ναι, μερικώς θα έλεγα πως ναι. Τα παιδιά σε αναγκάζουν να έχεις ισορροπία.

Πώς «διάβασες» την Οδύσσεια σε αυτή την παράσταση;

Για μένα ο Οδυσσέας και το κείμενο του Ομήρου ήταν ένα ερέθισμα για να επιστρέψω στη σχέση με τον πατέρα μου. Ετσι λειτούργησε σε μένα. Σαν να επέστρεψα στην παιδική μου ηλικία. Να σου πω τώρα κάτι παράξενο. Είμαι παιδί του Νότου. Γεννήθηκα στον Αλιμο και όταν ήμουν μικρός ο πατέρας μου με έπαιρνε και πηγαίναμε βόλτα στην Κηφισιά. Περνάγαμε από κάτι μέρη που μου φαίνονταν πολύ βαριά τα ονόματά τους -Αγία Παρασκευή, Φιλοθέη κ.λπ.- και οι άνθρωποι του Βορρά μού φαίνονταν παράξενοι και διαφορετικοί σε σχήμα από μας. Βιαζόμουν να επιστρέψουμε πίσω, στη θάλασσα. Σήμερα μένω στη Νέα Ιωνία. Και λέω, γιά κοίταξε πώς τα φέρνει η ζωή, έφτιαξα τη ζωή μου προς τα εκεί που με πήγαινε ο πατέρας μου βόλτα. Ηταν κι αυτή η βόλτα ένα ταξίδι σε έναν προορισμό που αργότερα έκανα σπίτι μου.

Είναι δύσκολο να παίζεις τον Οδυσσέα;

Ο Θοδωρής με κινητοποίησε, με διάλεξε για να κάνω αυτόν τον ρόλο. Και ενώ στην αρχή ήμουν επιφυλακτικός, από χαρακτήρα έχω τάσεις φυγής, ο Θοδωρής μού είπε κάτι που με έκανε να μείνω: «Αρη, δεν έχουμε πολύ χρόνο ακόμα». Δεν έχουμε πολύ χρόνο για να κάνουμε πράγματα. Το σκεφτόμουν και το ξανασκεφτόμουν. Και έτσι έμεινα και βούτηξα στο κείμενο της Οδύσσειας.

Ποια φράση από το κείμενο είναι αυτή που σου δημιουργεί τη μεγαλύτερη φόρτιση;

Νομίζω το σημείο που ο Οδυσσέας συναντά τη μητέρα του στον Αδη, θέλει να την αγκαλιάσει, αλλά δεν μπορεί γιατί εκείνη είναι πια μια σκιά. Επειδή κι εγώ έχασα τη μητέρα μου, αυτό είναι ένα σημείο που με συγκινεί.

Πώς ήταν στις πρόβες; Διαφωνήσατε καθόλου με τον σκηνοθέτη;

Οχι. Θέλω να βγει αυτό που είναι καλύτερο για την παράσταση. Αυτό που προκύπτει μέσα από τον ηθοποιό και τον σκηνοθέτη, που έχει δική του υπόσταση και δεν έχει σχέση με αυτό που σκεφτόμαστε αρχικά. Προκύπτει.

Εχεις σκεφτεί να σκηνοθετήσεις κάτι; Ακόμα και τον ίδιο σου τον εαυτό;

Οχι, ποτέ. Είμαι ηθοποιός και μόνο. Καθαρόαιμο ζώο θα έλεγα (γέλια).

Ποιες θα ήταν οι προϋποθέσεις για να κάνεις και πάλι τηλεόραση; Υπάρχουν άνθρωποι που ακόμα βλέπουν την «Αίθουσα του θρόνου» με μεγάλη αγάπη…

Ηταν πραγματικά μία από τις πολύ καλές σειρές που έκανε τότε το Mega. Η τελευταία μου δουλειά στην τηλεόραση ήταν το 2007. Δεν λέω όχι στην τηλεόραση, είναι ένα σημαντικό έσοδο που με βοηθούσε να κάνω θέατρο και να ζήσω. Είναι πολύ δύσκολο να επιβιώσεις με το επάγγελμα του ηθοποιού. Αν δεν ήταν ο σταθερός μισθός της γυναίκας μου, δεν ξέρω πώς θα τα καταφέρναμε με δύο παιδιά.

Εχει η τηλεόραση τους δικούς της νόμους;

Στην τηλεόραση πρέπει να πουλάς. Αυτό καθορίζει τα λεφτά που παίρνεις.

Φήμες λένε πως η κρίση τελείωσε. Τη βρήκες κι εσύ δημιουργική και ενδοσκοπική όλα αυτά τα χρόνια;

Πάντα είχα μια αγωνία για τα χρήματα. Δεν με έκανε η κρίση να σκεφτώ περισσότερο. Αν κάτι δημιουργικό έχει γεννήσει, τότε αυτό θα φανεί πολύ αργότερα.

Τι θα κάνεις τον χειμώνα;

Θα παίξω Αγκαθα Κρίστι, στους «Δέκα μικρούς νέγρους» σε σκηνοθεσία Ρένιας Εσκενάζυ.

Σε ποιον ρόλο;

Θα κάνω αυτόν τον περίεργο που τους σκοτώνει όλους! (γέλια)

● Θα ήθελα να αναφέρω όλους τους συντελεστές αυτής της παράστασης, που ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα με εξαιρετικό αποτέλεσμα. Εχουμε και λέμε λοιπόν:

Σκηνοθεσία: Θοδωρής Γκόνης

Κείμενο παράστασης: Κατερίνα Συμεωνίδου

Σκηνικά - μουσική επιμέλεια: Ανδρέας Γεωργιάδης

Κοστούμια: Ματίνα Μέγκλα

Κίνηση: Δημήτρης Σωτηρίου

Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας

Βοηθός σκηνοθέτη: Εύα Οικονόμου-Βαμβακά

Ερμηνεία: Αρης Λεμπεσόπουλος

Αφήγηση: Εύα Οικονόμου-Βαμβακά και Δημήτρης Σωτηρίου

Συμμετέχουν η Θεοδώρα Κυριακίδου και η Χορωδία Προ-Νόμιον υπό τη διεύθυνση του Κώστα Κατιώνη. Οι φωτογραφίες για το πρόγραμμα της παράστασης είναι της εξαιρετικής φωτογράφου Λίλας Σωτηρίου.


 

 

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η ποίηση με δίδαξε να εμπιστεύομαι τον κόσμο»
Ο Σλοβένος ποιητής και πεζογράφος Αλές Στέγκερ φιλοξενείται στο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών μαζί με άλλους ποιητές της γενιάς του, που αποτελούν όλοι μέλη μιας αφανούς ποιητικής Διεθνούς που αξίζει να...
«Η ποίηση με δίδαξε να εμπιστεύομαι τον κόσμο»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα ξεχωριστό συμπόσιο
Στο Διεθνές Συμπόσιο Ποίησης στο Σπίτι της Λογοτεχνίας στις Λεύκες τις Πάρου προσκαλούνται ποιητές, μεταφραστές, εκδότες και καθηγητές από την Ελλάδα, την Αμερική και την Αγγλία, κυρίως.
Ενα ξεχωριστό συμπόσιο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα κρατώντας το «Αίγαγρος» του Διονύση Τεμπονέρα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θίνες» ήταν ένα απόσπασμα από το σημαντικό ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αίγαγρος».
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Πλαντάζει η σκηνή με ποίημα: Αταφοι Νεκροί
Αύριο Σάββατο στις 19.00 θα πραγματοποιηθεί στο Θέατρο Αττις ένας μαραθώνιος ανάγνωσης. Είκοσι ένας νέοι ποιητές θα διαβάσουν παλαιότερα και καινούργια ποιήματά τους με θέμα τους Αταφους Νεκρούς. Πρωτοβουλία...
Πλαντάζει η σκηνή με ποίημα: Αταφοι Νεκροί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δεσμοί συνείδησης…
Το βιβλίο «Ανασκαφές» είναι στηριγμένο σε σημειώσεις της Διδώς Σωτηρίου. «Η ισχύς εν τη ενώσει» επιβεβαιώνεται ακόμα μια φορά, καθώς αρκετοί άνθρωποι συνέβαλαν στην ολοκλήρωση του.
Δεσμοί συνείδησης…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εξόριστος στην πατρίδα του
Ο Ναζουάν Νταρουίς είναι από τους σημαντικότερους ποιητές του αραβόφωνου κόσμου. Γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ το 1978. Συλλογές και ανθολογίες ποιημάτων του έχουν μεταφραστεί σε είκοσι γλώσσες.
Εξόριστος στην πατρίδα του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας