Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Απειλούνται με αφανισμό
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Απειλούνται με αφανισμό

  • A-
  • A+
Για την αναχαίτιση της κλιματικής αλλαγής -πλέον πολλοί επιστήμονες μιλούν για κλιματική κρίση και όχι απλώς για κλιματική αλλαγή- βασιζόμαστε στην ευρωστία των δασικών οικοσυστημάτων. Σαν να μην έφταναν οι ανεξέλεγκτες δασικές πυρκαγιές, οι έντονες βροχοπτώσεις, η άνοδος της θερμοκρασίας και οι ανθρώπινες δραστηριότητες που έχουν φέρει σε σημείο καμπής όλα τα οικοσυστήματα του πλανήτη, όπως καταδεικνύουν όλες οι έρευνες που λειτουργούν συμπληρωματικά η μία με την άλλη σε επίπεδο ευρημάτων και πληροφοριών, άλλη μία έρευνα, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, προειδοποιεί ότι το 40% των δασών της Αμερικής βρίσκεται σε κίνδυνο αφανισμού εξ αιτίας της εισβολής αλλόχθονων παθογόνων και εντόμων που τα καταστρέφουν ή τρέφονται από τα δέντρα.

Οπως έχει χιλιογραφτεί, τα δάση προσφέρουν μια ευρεία ποικιλία οικοσυστημικών λειτουργιών, απαραίτητων για την επιβίωση όχι μόνο των ανθρώπων αλλά του πλανήτη. Και όπως πάλι χιλιάδες φορές έχει γραφτεί, τα δασικά οικοσυστήματα όλο και περισσότερο «παρενοχλούνται» από τις ανθρωπογενείς δραστηριότητες.

Απόδειξη, ακόμη μία απειλή για την ευρωστία των δασών που ήρθε να προστεθεί στον κατάλογο, όπως αποδεικνύει η έρευνα των PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences of USA), που διεξήγαγαν οι επιστήμονες Songlin Fei, Randall S. Morin, Christopher M. Oswalt και Andrew M. Liebhold και η οποία δημοσιεύτηκε πρόσφατα.

Ποια είναι αυτή η νέα απειλή; Η εισβολή αλλόχθονων παθογόνων και εντόμων, η οποία έχει -και πάλι- τη ρίζα της στις ανθρώπινες δραστηριότητες και απειλεί να επηρεάσει αρνητικά τις οικοσυστημικές υπηρεσίες των δασών. Η έρευνα -μία από τις λίγες αυτού του αντικειμένου- άντλησε τα στοιχεία της από τη μελέτη 92 διαφορετικών πεδίων (δασικών περιοχών) ανά την αμερικανική επικράτεια.

Οι ερευνητές για πρώτη φορά κατάφεραν να ποσοτικοποιήσουν την απώλεια ζωντανών δέντρων εξ αιτίας της εισβολής αλλόχθονων παθογόνων. Και δεν είναι μόνο γι' αυτόν τον λόγο σημαντικά τα ευρήματά τους.

Οπως τονίζουν στην παρουσίαση της μελέτης τους, «δείχνουμε ότι τα εισβολικά παθογόνα προκαλούν σημαντικές μεταβολές στη δυναμική των αμερικανικών δασών και επιπλέον πιστοποιήσαμε ότι περισσότερο από το 40% των αμερικανικών δασών απειλείται από την εισβολή αλλόχθονων παθογόνων που ήδη έχουν εγκατασταθεί στις εκτάσεις τους. Επομένως τα ευρήματά μας μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στην επιλογή των κατάλληλων πολιτικών δράσης για την αντιμετώπιση του προβλήματος αλλά και στις μελλοντικές έρευνες για τη μοντελοποίηση της δυναμικής του άνθρακα. Τα δασικά οικοσυστήματα ολοένα και περισσότερο απειλούνται σε παγκόσμιο επίπεδο από την εισβολή αλλόχθονων παθογόνων, εντόμων και ασθενειών, που σε αρκετές περιπτώσεις προκαλούν τον θάνατο των δέντρων. Γι' αυτό άλλωστε η εισβολή τους συνδέεται με την αύξηση των ποσοστών θνησιμότητας των δασών. Τα δάση της Αμερικής έχουν αλωθεί από την παρείσφρηση μεγάλου αριθμού παθογόνων -περισσότερων από 450 είδη- που τρέφονται από τα δέντρα, εκ των οποίων τα δεκαπέντε είδη έχουν ενοχοποιηθεί ως τα πιο επικίνδυνα για τον αφανισμό των δασών. Καταλήξαμε ότι η συνύπαρξη αυτών των δεκαπέντε ειδών προσθέτει ένα επιπλέον ποσοστό θνησιμότητας των δασών, που αντιστοιχεί στο 5,53 TgC ανά χρονιά. Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν ακόμη ότι τα αίτια της εισβολής παθογόνων στα αμερικανικά δάση εντοπίζονται στην παγκοσμιοποίηση (διεθνές εμπόριο, ταξίδια)».

Τα εισβολικά είδη έχουν καταστρέψει μεγάλα τμήματα δασών, με κυριότερο παράδειγμα την ολοκληρωτική διαγραφή από τον δασικό χάρτη της αμερικανικής καστανιάς από έναν μύκητα και των δασών φτελιάς από την ολλανδική ασθένεια της φτελιάς, όπως ονομάζεται.

Ομως η καταστροφή των δασών δεν έχει μόνο ένα αποτέλεσμα, τον θάνατο των δέντρων, αλλά συμβάλλει αφενός στη μείωση της δυνατότητας απορρόφησης άνθρακα των δασικών οικοσυστημάτων και αφετέρου στην επιπλέον έκλυση ποσοστών άνθρακα στην ατμόσφαιρα από τα δέντρα που πεθαίνουν, ποσοστό που καταμετρήθηκε στους έξι εκατομμύρια τόνους τον χρόνο.

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι αυτός ο αριθμός αντιστοιχεί στα ποσοστά αερίων του θερμοκηπίου που θα πρόσθετε η εισαγωγή στους δρόμους 4,6 εκατομμυρίων αυτοκινήτων κάθε χρόνο.

Σύμφωνα με δήλωση του Songlin Fei, συγγραφέα της μελέτης (Πανεπιστήμιο Περντιού), στην εφημερίδα Guardian, «η εξάπλωση των παθογόνων που απειλεί να καταστρέψει περισσότερο από το 40% των υγιών δασών θα αναστρέψει τον ρόλο τους και θα μετατρέψει τα δάση από “απορροφητήρες” άνθρακα σε πηγές έκλυσής του. Ο μόνος τρόπος που έχουμε για να ελέγξουμε την κατάσταση, είναι οι συνεχόμενοι έλεγχοι και η επιβολή καραντίνας. Από τη στιγμή που τα παθογόνα έχουν εισβάλει στο δασικό οικοσύστημα είναι πολύ δύσκολο να σταματήσουμε την εξάπλωσή τους. Πλέον είναι πολύ αργά για πάρα πολλά δέντρα».

Πόσα είναι τα δέντρα που στέκονται νεκρά στην αμερικανική επικράτεια και ειδικά στις δυτικές περιοχές; Σε έξι δισεκατομμύρια υπολογίζονται και οι αιτίες για την απώλεια των περισσοτέρων είναι συνολικά τρεις, οι ασθένειες, τα έντομα και οι δασικές πυρκαγιές, όσο κι αν περίμενε κανείς να ακούσει ότι υπαίτια είναι η υπερβολική υλοτόμηση των δασών.

Ομως η έντονη παρουσία παθογόνων έχει αντίκτυπο ακόμη και στη μορφή των αστικών τοπίων, με κυρίαρχο παράδειγμα τους φράξινους στην πόλη του Σικάγου που καταστράφηκαν από ένα έντομο, τον αγρίλο, με αποτέλεσμα οι Αρχές της πόλης να μετατρέψουν τους νεκρούς κορμούς τους σε δημόσια έργα τέχνης.

Το φαινόμενο αυτό είναι πρωτόγνωρο; Οχι, απλά τώρα που βρισκόμαστε στην καρδιά της κλιματικής αλλαγής, με τις δασικές πυρκαγιές να μαίνονται ανεξέλεγκτες σε πολλές χώρες του κόσμου προσθέτοντας ακόμη μία οικολογική καταστροφή που μας φέρνει πιο κοντά στην ανάγκη λήψης άμεσων αποφάσεων και δράσεων -πολύ φοβάμαι ότι το δεκαοκτάμηνο που έχουν θέσει ως όριο οι επιστήμονες έχει ήδη καταρριφθεί από τα γεγονότα-, το να χάνουμε κομμάτια δασών από παθογόνα σε τέτοια μεγάλη κλίμακα, σε όποια χώρα κι αν συμβαίνει, είναι πάρα πολύ επικίνδυνο για το μέλλον μας.

Οταν μάλιστα γνωρίζουμε, όπως γράψαμε σε πρόσφατο άρθρο στην «Εφ.Συν.» («Τα δέντρα ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή» 27-28/7/19), πως οι περισσότεροι επιστήμονες υποστηρίζουν σθεναρά το σενάριο της μαζικής φύτευσης ενός τρισεκατομμυρίου δέντρων, προκειμένου να αφαιρεθούν με τον οικονομικότερο και φυσικότερο τρόπο περί τα δύο τρίτα όλων των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που βρίσκονται στην ατμόσφαιρα.

Aσθένειες, έντομα και παθογόνα απειλούν όλα τα δάση του κόσμου

Γνωρίζοντας ότι τα υγιή οικοσυστήματα, εν προκειμένω τα δασικά, προσφέρουν εξαιρετικές υπηρεσίες στις ανθρώπινες κοινωνίες, αντιλαμβάνεται κανείς την κρισιμότητα και την αναγκαιότητα της προστασίας τους.

Και για να συνειδητοποιήσουμε ότι οι ασθένειες, τα παθογόνα και τα έντομα δεν αφορούν μονάχα κάποιες περιοχές μακριά από την πατρίδα μας, ανατρέξαμε στην έκθεση του WWF του 2012 «Tο Δάσος/Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση», σε επιστημονική επιμέλεια των Αριστοτέλη Χ. Παπαγεωργίου, Γεώργιου Καρέτσου, Γεώργιου Κατσαδωράκη, για να πάρουμε μια ιδέα του τι συμβαίνει στα δάση της δικής μας χώρας.

Παραθέτουμε αποσπάσματα:

«Δασικά οικοσυστήματα: (...) Οι πλέον καταστρεπτικές προσβολές στα δάση προκαλούνται από αλλόχθονα παθογόνα και έντομα, που έχουν εισαχθεί από άλλες περιοχές του πλανήτη. Τα παθογόνα και τα βλαπτικά έντομα επηρεάζουν επιλεκτικά ένα ή περισσότερα, συνήθως συγγενή φυτικά είδη, σε αντίθεση με τους αβιοτικούς παράγοντες (φωτιά, ξηρασία) που προκαλούν γενικευμένες καταστροφές. Ασθένειες όπως το έλκος της καστανιάς, το έλκος του φλοιού του κυπαρισσιού και η ολλανδική ασθένεια της φτελιάς έχουν δημιουργήσει τεράστιες καταστροφές στην Ελλάδα, ενώ μία οικολογική καταστροφή είναι σε εξέλιξη στα φυσικά οικοσυστήματα πλατάνου της χώρας από την ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους.

Σε αντίθεση με τα αλλόχθονα παθογόνα που έχουν δημιουργήσει εκτεταμένες καταστροφές στην Ελλάδα, τα έντομα που έχουν εισαχθεί μέχρι στιγμής δεν δημιουργούν μεγάλα προβλήματα στα δάση, με εξαίρεση το κόκκινο σκαθάρι των φοινικοειδών, που απειλεί με εξαφάνιση τους φοίνικες στη χώρα μας. Ωστόσο, μεγάλες ζημιές προκαλούνται συχνά από φυλλοφάγα έντομα, όπως το Thaumetopoea pityocampa και το Lymantria dispar, ενώ εκτεταμένες καταστροφές προξενούν τα φλοιοφάγα έντομα, που προσβάλλουν κυρίως κωνοφόρα δέντρα σε περιόδους ξηρασίας ή μετά από πυρκαγιές.

Με την επερχόμενη κλιματική αλλαγή, οι επιδημίες φλοιοφάγων εντόμων αναμένεται να αυξηθούν, λόγω της αύξησης των θερμοκρασιών και της συχνότερης εμφάνισης ξηροθερμικών περιόδων. Από τους ατμοσφαιρικούς ρύπους, το όζον έχει βρεθεί σε μεγάλες συγκεντρώσεις στην Ελλάδα και θεωρείται ένας από τους αβιοτικούς παράγοντες που μειώνει τη ζωτικότητα των φυτών και τα καθιστά ευάλωτα σε προσβολές από παθογόνα και έντομα. Η αντιμετώπιση των βλαπτικών οργανισμών στα δασικά οικοσυστήματα βασίζεται περισσότερο στα μέτρα πρόληψης και στη χρήση κατάλληλων δασοκομικών χειρισμών και λιγότερο σε χημικές μεθόδους, που συχνά οδηγούν στη μόλυνση του περιβάλλοντος».

«Αλλόχθονα παθογόνα: Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, ορισμένες ασθένειες, που προκαλούνται από αλλόχθονα εισβάλλοντα είδη παθογόνων μυκήτων, είχαν τεράστιες επιπτώσεις σε δασικά οικοσυστήματα αρκετών περιοχών του πλανήτη. Η ασθένεια του έλκους της καστανιάς, που προκαλείται από τον μύκητα Cryphonectria (Endothia) parasitica, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μαζικής καταστροφής αυτόχθονων δασών από ένα εισβάλλον είδος παθογόνου. Από το 1904, που καταγράφηκε η ασθένεια στην αμερικανική ήπειρο, μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα το παθογόνο κυριολεκτικά αφάνισε το αυτόχθονο είδος καστανιάς της Β. Αμερικής Castanea dentata σε όλη τη φυσική του εξάπλωση (Anagnostakis 1987). Από τη Β. Αμερική το παθογόνο διαδόθηκε στην Ευρώπη, όπου καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1938 στην Ιταλία και το 1963 βρέθηκε στην Ελλάδα, σε φυσικές συστάδες καστανιάς στην περιοχή Πηλίου. Το παθογόνο βαθμιαία εξαπλώθηκε σχεδόν σε όλες τις περιοχές της χώρας όπου υπάρχουν καστανοδάση και καστανεώνες, δημιουργώντας τεράστιες καταστροφές (Περλέρου κ.ά. 2002).

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα μεσογειακά δάση θα επιδεινωθούν από τις μη βιώσιμες αλλαγές στις χρήσεις γης

Δύο πανδημίες της ολλανδικής ασθένειας της φτελιάς σημειώθηκαν στην Ευρώπη, στη Β. Αμερική και στη Νοτιοδυτική Ασία τον 20ό αιώνα από μύκητες του γένους Ophiostoma. Η πρώτη πανδημία, που προκλήθηκε από τον μύκητα Ophiostoma ulmi (αυτόχθονο είδος της Ανατολικής Ασίας), εμφανίστηκε στη Γαλλία στη δεκαετία του 1910 και εξαπλώθηκε σε όλη σχεδόν την Ευρώπη και την Ασία και, στη συνέχεια, το παθογόνο εισέβαλε στις ΗΠΑ. Η δεύτερη πανδημία ξεκίνησε στη δεκαετία του 1940 σε Ευρώπη και Β. Αμερική από ένα νέο είδος, το Ophiostoma novo-ulmi. Οι καταστρεπτικές συνέπειες αυτής της ασθένειας είναι τεράστιες, με εκατοντάδες εκατομμύρια νεκρών δέντρων φτελιάς σε Ευρώπη και Β. Αμερική (Brasier 2008). Στην Ελλάδα, η ασθένεια καταγράφηκε για πρώτη φορά το 1968 σε περιοχές της Μακεδονίας και στη συνέχεια εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα, αφανίζοντας κυριολεκτικά τα δέντρα φτελιάς σε φυσική εξάπλωση και αυτά που είχαν χρησιμοποιηθεί ως καλλωπιστικά (Καϊλίδης 1985, Διαμαντής και Περλέρου 2005).

Το ίδιο καταστροφική με την ολλανδική ασθένεια της φτελιάς είναι και η ασθένεια του μεταχρωματικού έλκους του πλατάνου, που προκαλείται από τον μύκητα Ceratocystis platani (συνών. Ceratocystis fmbriata f. sp. platani). Ο μύκητας, αμερικανικής προέλευσης, εισήχθη στην Ευρώπη από τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Εχει προκαλέσει μεγάλες καταστροφές στην Ιταλία και στη Γαλλία και έχει επίσης καταγραφεί στην Ελβετία. Το παθογόνο βρέθηκε στην Ελλάδα το φθινόπωρο του 2003. Μέχρι στιγμής έχει καταγραφεί σε αρκετές περιοχές της Πελοποννήσου, νεκρώνοντας χιλιάδες δέντρα πλατάνου (Tsopelas and Angelopoulos 2004, Ocasio-Morales et al. 2007), ενώ το 2010 η ασθένεια βρέθηκε στην Ηπειρο (Τσόπελας και Σουλιώτη 2010) και το 2011 στη Θεσσαλία (Τσόπελας, αδημοσίευτα). Εάν δεν ληφθούν δραστικά μέτρα αντιμετώπισης, το παθογόνο έχει τη δυνατότητα να επεκταθεί σε όλη την Ελλάδα και να δημιουργήσει μια τεράστια οικολογική καταστροφή».

«Αλλαγές στα δασικά οικοσυστήματα: Ασθένειες, έντομα και αβιοτικοί παράγοντες όπως η φωτιά και τα δυσμενή καιρικά φαινόμενα (ξηρασία, δυνατοί άνεμοι κ.λπ.) είναι οι κύριοι παράγοντες που επιφέρουν μείζονες αλλαγές στα δασικά οικοσυστήματα. Οι παράγοντες αυτοί διατάραξης των δασικών οικοσυστημάτων έχουν όχι μόνον οικονομικές επιπτώσεις, με την απώλεια ξυλώδους κεφαλαίου, αλλά επηρεάζουν επίσης τη διαδοχή των ειδών, τη σύνθεση των ειδών, την εξάπλωση και την αφθονία, καθώς και τα ενδιαιτήματα της άγριας πανίδας (Edmonds et al. 2000).

Η προστασία των δασικών οικοσυστημάτων από τους βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες έχει αποδοθεί στα ελληνικά με τον όρο “υλωρική”, ήδη από τον 19ο αιώνα (Χλωρός 1891). Σύμφωνα με τον Καϊλίδη (1981), “υλωρική είναι η επιστήμη που ασχολείται με την προστασία του δάσους από κινδύνους που απειλούν την παραγωγικότητα και την ύπαρξή του”».

Επιδράσεις της κλιματικής αλλαγής στους επιβλαβείς οργανισμούς

Τα έντομα και τα παθογόνα επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τις συνθήκες του περιβάλλοντος και τη ζωτικότητα των ξενιστών τους. Η κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσει τους βλαπτικούς αυτούς οργανισμούς στα δάση και την έκταση των ζημιών που προκαλούν με την απευθείας επίπτωση στην ανάπτυξή τους, την επιβίωση, την αναπαραγωγή, την εξάπλωση και τη διασπορά τους.

Αλλες έμμεσες επιδράσεις αφορούν την επιβίωση των ανταγωνιστικών οργανισμών και των φυσικών τους εχθρών, αλλά και την ανάπτυξη των συμβιωτικών με τα φυτά οργανισμών, όπως είναι τα μυκόρριζα (Ayres and Lombardero 2000). Παρότι υπάρχει αβεβαιότητα στον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργήσουν συγκεκριμένα έντομα και παθογόνα στην κλιματική αλλαγή, η υπάρχουσα γνώση μάς επιτρέπει να καταλήξουμε σε κάποια γενικά συμπεράσματα.

(…) Αλλαγές αναμένονται στον τρόπο επίδρασης των επιβλαβών αυτών οργανισμών, που σχετίζονται άμεσα με τις υψηλότερες θερμοκρασίες, τη συχνότερη εμφάνιση ξηροθερμικών περιόδων και τις υψηλότερες συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα.

(…) Η αύξηση της θερμοκρασίας τους θερινούς μήνες αναμένεται, γενικά, να επιταχύνει τον ρυθμό ανάπτυξης ορισμένων βλαπτικών εντόμων και να αυξήσει την ικανότητα αναπαραγωγής τους, ενώ οι θερμότεροι χειμώνες μπορεί να αυξήσουν την επιβίωση κατά τους χειμερινούς μήνες. Τα όρια εξάπλωσης αυτών των εντόμων εκτιμάται ότι θα μετατοπιστούν σε μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη και μεγαλύτερα υψόμετρα. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η πευκοκάμπια (Thaumetopoea pityocampa) έχει ήδη επεκταθεί σε βορειότερα σημεία της Κεντρικής Γαλλίας, από τη δεκαετία του 1970 έως τα μέσα της δεκαετίας του 2000, εξαιτίας των κλιματικών αλλαγών (Battisti et al. 2005).

Στον Δυτικό Καναδά έχει παρατηρηθεί σημαντική αύξηση των πληθυσμών του φλοιοφάγου εντόμου Dendroctonus ponderosae σε δάση Pinus albicaulis, που έχει πάρει διαστάσεις επιδημίας για σειρά ετών. Οι επιδημίες αυτές αποδίδονται στην αύξηση των θερμοκρασιών στις περιοχές αυτές, που είχαν αποτέλεσμα τη μείωση του χρόνου ολοκλήρωσης του βιολογικού κύκλου του εντόμου από δύο έτη σε ένα (Ayres and Lombardero 2000, Logan and Powell 2001). Επίσης στον Δυτικό Καναδά οι εκτεταμένες προσβολές από τον μύκητα Mycosphaerella pini σε δάση Pinus contorta έχουν αποδοθεί στην αύξηση της θερμοκρασίας και στην αύξηση των θερινών βροχών (Woods et al. 2005).

Στη μεσογειακή ζώνη, τα δάση ελάτης είναι από τα πλέον ευπαθή δασικά οικοσυστήματα σε ξηροθερμικές περιόδους, με μειωμένα κατακρημνίσματα και υψηλές θερμοκρασίες. Εκτεταμένες νεκρώσεις δέντρων ελάτης έχουν παρατηρηθεί στην Ελλάδα, καθώς και σε άλλες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής σε περιόδους μειωμένων βροχοπτώσεων, ιδιαίτερα όταν οι ξηρές περίοδοι έχουν μεγάλη διάρκεια και εκτείνονται πέραν του ενός έτους (Ferrell and Hall 1975, Markalas 1992). Τα φαινόμενα αυτά σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας παίρνουν επιδημική έκταση, με αποτέλεσμα τη νέκρωση εκατοντάδων χιλιάδων δέντρων (Τσόπελας κ.ά. 2003).

Οπως προαναφέρθηκε, οι νεκρώσεις ελάτης οφείλονται κατά βάση σε προσβολή των δέντρων από φλοιοφάγα έντομα, που προσβάλλουν συνήθως δέντρα τα οποία έχουν καταπονηθεί από άλλους παράγοντες. Ο βασικός παράγοντας που προδιαθέτει τα δέντρα σε προσβολές από έντομα είναι η έλλειψη υγρασίας. Ο πληθυσμός των εντόμων αυτών κατά τη διάρκεια παρατεταμένων περιόδων ξηρασίας αυξάνεται σε επίπεδα επιδημίας, νεκρώνοντας πολλά δέντρα σε μικρό χρονικό διάστημα (Ferrell and Hall 1975, Paine and Baker 1993).

(…) Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με την αύξηση της συχνότητας παρατεταμένων ξηροθερμικών περιόδων στη μεσογειακή ζώνη, θα έχουν αποτέλεσμα τη συχνότερη εμφάνιση φαινομένων με εκτεταμένες νεκρώσεις δέντρων στα δάση ελάτης και άλλων κωνοφόρων ειδών της χώρας μας. Επειδή οι νεκρώσεις αυτές συμβαίνουν, ως επί το πλείστον, στα κατώτερα όρια εξάπλωσης της ελάτης, αυτό συνεπάγεται τη μετατόπιση των ορίων σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε κάποιες περιπτώσεις τη δραματική μείωση των πληθυσμών αυτού του δασοπονικού είδους. Παράλληλα, αναμένονται εκτεταμένες νεκρώσεις δέντρων σε δάση πεύκης κατά τη διάρκεια ξηροθερμικών περιόδων.

Κατά συνέπεια, στις πρακτικές διαχείρισης των δασών ελάτης και άλλων κωνοφόρων πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη αυτή η διάσταση του προβλήματος στις επόμενες δεκαετίες, με τη λήψη μέτρων αντιμετώπισης για τον περιορισμό των νεκρώσεων δέντρων από τις προσβολές των φλοιοφάγων εντόμων».

Και για επίλογο παραθέτω απόσπασμα από έτερη έκθεση της WWF, με τίτλο «Τα μεσογειακά δάση απέναντι στην παγκόσμια κλιματική αλλαγή» του Pedro Regato: «Δεδομένων των διαστάσεων και του ρυθμού της προβλεπόμενης κλιματικής αλλαγής, τα δέντρα και τα δάση θα επηρεαστούν σημαντικά. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα μεσογειακά δάση θα επιδεινωθούν από τις μη βιώσιμες αλλαγές στις χρήσεις γης».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα δέντρα, ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή!
Οσο οι επιστήμες αναπτύσσονται, παρατηρούμε ότι πολλοί ερευνητές στρέφονται στην παρατήρηση της λειτουργίας των οικοσυστημάτων της φύσης προκειμένου να βρουν λύσεις στα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου.
Τα δέντρα, ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι νέα από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής;
Περισσότερα από το 80% των δασικών οικοσυστημάτων της Βόρειας και Νότιας Αμερικής απειλούνται, σύμφωνα με έρευνα της IUCN, που διεξήχθη από διεθνή ομάδα επιστημόνων. Οι περισσότεροι τύποι δασών απειλούνται...
Τι νέα από το μέτωπο της κλιματικής αλλαγής;
ΝΗΣΙΔΕΣ
10 πληροφορίες που πιθανόν να μη γνωρίζουμε για τα δάση
Οταν πίνουμε ένα ποτήρι νερό, όταν γράφουμε σ’ ένα τετράδιο, όταν παίρνουμε ένα φάρμακο, όταν χτίζουμε ένα σπίτι, δεν αναρωτιόμαστε ποτέ για τη σχέση που έχουν όλα αυτά με τα δάση. Κι όμως, δεν θα μπορούσαμε...
10 πληροφορίες που πιθανόν να μη γνωρίζουμε για τα δάση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δίνουμε δύναμη στη φωνή των αυτόχθονων πληθυσμών
Κανείς λαός, παρά μόνο οι αυτόχθονες, δεν έχει την επίγνωση της σπουδαιότητας της φύσης, της βιοποικιλότητας, των οικο­συστημάτων, γνώση που δημιουργεί ένα βαθύτατο σεβασμό απέναντί στη Γιαγιά Γη.
Δίνουμε δύναμη στη φωνή των αυτόχθονων πληθυσμών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ακόμη αποψιλώνουμε τα δάση για να κάνουμε χαρτιά υγείας!
Μεγάλες εταιρείες χρησιμοποιούν για την παραγωγή χαρτιού τουαλέτας ολοένα και λιγότερες ποσότητες ανακυκλωμένου χαρτιού, αποκαλύπτει νέα βρετανική έρευνα. Αποτέλεσμα; Να κόβονται δέντρα, να συνεχίζεται δηλαδή...
Ακόμη αποψιλώνουμε τα δάση για να κάνουμε χαρτιά υγείας!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η κλιματική μεταβολή χαράζει τον δρόμο για την κινόα
Ελληνες και Χιλιανοί επιστήμονες ενώνουν τις δυνάμεις τους, ανταλλάσσουν τεχνογνωσία και αξιολογούν 8 ποικιλίες κινόα, καλλιέργεια που θεωρείται ελπίδα αντίστασης στην κλιματική αλλαγή, ευκαιρία ζωής και...
Η κλιματική μεταβολή χαράζει τον δρόμο για την κινόα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας