Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος

Αντίπαρος, Αγιος Γεώργιος, θέση Γραφεία. Ενα από όλα τα κτίρια που οικοδομήθηκε στα 1887-89 επί Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρείας, ίσως το μεγαλύτερο έως τότε. Ηταν η έδρα των γραφείων της.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος

  • A-
  • A+
Η Αντίπαρος όχι μόνο δεν υπήρξε απομονωμένη από το υπόλοιπο περιβάλλον αλλά, αντίθετα, συμμετείχε ενεργά για πάνω από μισό αιώνα σε κάθε τεχνολογική και εμπορική εξέλιξη της χώρας!

Δεν είναι ότι δεν είναι γνωστό. Είναι ότι είναι ελάχιστα γνωστό. Και είναι άδικο όχι μόνο για τον τόπο, αλλά και για το μέλλον αυτού του τόπου. Ως «τόπο» εννοούμε και την Ελλάδα ολόκληρη, αλλά και τους κατά τόπους τόπους της. Στ' αλήθεια, δεν είναι τουλάχιστον άδικο (αν όχι παρωχημένο και αναχρονιστικό) υπέροχα και μοναδικής ομορφιάς μέρη στη χώρα μας να «αξιοποιούνται» τουριστικά μόνο για τη φυσική ομορφιά τους (με την όποια εκμετάλλευση αυτό σημαίνει και την όποια καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος συνεπάγεται), για τον ήλιο, τη θάλασσα, τον μουσακά και τη χωριάτικη σαλάτα;

Πέρα από την ομορφιά, υπάρχει και η ιστορία. Εξίσου συναρπαστική, δεόντως σημαντική και κυρίως μοναδική. Σε τέτοιο βαθμό που αξίζει να αναδειχθεί και ως πόλος ερευνητικού αλλά και τουριστικού ενδιαφέροντος.

Η Αντίπαρος είναι ευρέως γνωστή για τους αστέρες του Χόλιγουντ που την έχουν επιλέξει ως θερινό προορισμό και οι περισσότεροι Ελληνες την έχουμε συνδέσει με το κλασικό πλέον φιλμ του Ντίνου Δημόπουλου «Μανταλένα». Αρχές της δεκαετίας του '60 ήταν που ο Φιλοποίμην Φίνος επέλεξε ένα μικρό νησί, σχεδόν άγνωστο έως τότε, που δεν είχε καν ηλεκτρικό ρεύμα (ο ίδιος είχε στείλει γεννήτριες για το συνεργείο), για να γυριστεί η συγκεκριμένη ταινία με πρωταγωνιστές το διάσημο τότε ζευγάρι Αλίκη Βουγιουκλάκη και Δημήτρης Παπαμιχαήλ.

Από τότε έχουν περάσει 70 χρόνια, το νησί «αναπτύχθηκε», ξέφυγε από τον πρωτόγονο (ίσως και πιο αυθεντικό) τρόπο ζωής που φαίνεται και στην ταινία κι όμως, εμείς ακόμη δεν ξέρουμε πολύ περισσότερα για το νησί από το «Αλλος με τη βάρκα μου!».

Μια σύγχρονη ματιά στο παρελθόν

Ο συγγραφέας και ταξιδευτής, Αγγελος Σινάνης

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αγγελος Σινάνης αναδεικνύει την Ελλάδα. Ηδη από το 1985 (ήταν μόλις 25 ετών) άρχισε να ταξιδεύει με τη μοτοσικλέτα του στην Ευρώπη καταγράφοντας ταξιδιωτικές εμπειρίες. Λάτρης του δύσκολου και του ακραίου, ξεκίνησε τις πολύμηνες περιπλανήσεις του από τις εσχατιές της Σκανδιναβίας και συνέχισε σε διάφορες χώρες για τα επόμενα δέκα χρόνια. Δεν έλειψαν παράλληλα οι αναζητήσεις εντός της Ελλάδας με την οποία ασχολήθηκε συστηματικά από το 1994.

Συνεργάστηκε με τη Road στα πρώτα στάδια της τουριστικής χαρτογράφησης της Ελλάδας, κυρίως των νησιών, ενώ στη συνέχεια συνέδραμε συστηματικά με πληροφορίες την ΑΝΑΒΑΣΗ.

Για δέκα χρόνια συνέθετε αδιαλείπτως έναν πρωτότυπο αυτοτελή τόμο με τίτλο «Ταξίδια στην άλλη Ελλάδα», προσφέροντας στους αναγνώστες ένα τεκμηριωμένο και αξιόπιστο βοήθημα, μια φρέσκια άποψη για περισσότερους από 100 ταξιδιωτικούς προορισμούς ανά την Ελλάδα (βλ. www.elladosperiigisis.gr).

Το πιο σημαντικό, ωστόσο, από όλα τα παραπάνω (που δεν είναι και λίγα) είναι πως η πρωτοτυπία του έγκειται στην επιτόπια πολυήμερη έρευνα, στον συγκερασμό του βιώματος του ταξιδιώτη-περιηγητή με τη ζωντανή μαρτυρία απλών ανθρώπων και την ενδελεχή αναδίφηση της επιστημονικής βιβλιογραφίας.

Δύο αιώνες άγνωστης ιστορίας

Ακριβώς αυτό έκανε και στο τελευταίο του βιβλίο «Τα μεταλλεία της Αντιπάρου - 19ος, 20ός αιώνας». Και για όποιον, αναμενόμενα ίσως, θεωρήσει πως το ζήτημα παραείναι «εξειδικευμένο», μια γρήγορη ματιά στο παρόν κείμενο και μια ενδελεχής στο εν λόγω βιβλίο αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο: μέσα από τη (μη καταγεγραμμένη έως τώρα) ιστορία των μεταλλείων του μικρού αυτού νησιού της Μανταλένας, ανασύρεται μια ολόκληρη εποχή δύο αιώνων (19ος, 20ός). Από το πώς ζούσαν έως την αναπτυξιακή πορεία των μεταλλείων στην Αντίπαρο και τις Κυκλάδες γενικότερα.

Πρόκειται για τη μοναδική έως σήμερα ολοκληρωμένη μελέτη της άγνωστης αυτής μεταλλευτικής ιστορίας του νησιού, η οποία ξεπερνά τα στενά όρια της εξειδικευμένης έρευνας. Μέσα από συνεντεύξεις και καταγραφή προφορικών μαρτυριών και αφηγήσεων, ξετυλίγεται η καθημερινότητα των μεταλλωρύχων (ντόπιων και μετοίκων), το πώς επηρέασε η δράση τους το νησί και τη ζωή των υπόλοιπων κατοίκων του, πώς και σε ποιον βαθμό συνετέλεσε στην αναπτυξιακή πορεία της χώρας αμέσως μετά την Επανάσταση και σχεδόν ενάμιση αιώνα μετά (1830-1955), επιχειρεί την ανασύνταξη των τρόπων παραγωγής και εξαγωγής των μεταλλευμάτων, περιγράφει τις οικονομικοκοινωνικές εξελίξεις της εποχής και πέρα και μέσα απ' όλα αυτά, κατορθώνει να δείξει πως η Αντίπαρος όχι μόνο δεν υπήρξε ένα απομονωμένο, πρωτόγονο νησί, αλλά συμμετείχε ενεργά και με σταθερότητα για περισσότερα από 50 χρόνια σε κάθε καινοτόμο εγχείρημα του μεταλλευτικού, τεχνολογικού και εμπορικού τομέα της χώρας ολόκληρης!

Τέλος, η μελέτη του τόμου αυτού αναδεικνύει ίσως το σημαντικότερο όλων: πως ειδικά σήμερα, τα κατάλοιπα της μεταλλευτικής δραστηριότητας του παρελθόντος στοιχειοθετούν εφαλτήρια ανάπτυξης που μπορούν να αποτελέσουν πόλους έλξης θεματικού, γεωλογικού και βιωματικού τουρισμού... Κάτι που θα λέγαμε πως έχει δεν «αναπτυχθεί» καν ως ιδέα στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. Μήπως ήρθε η ώρα;

Μια ενδελεχής έρευνα, ειδικά πάνω σε ένα ζήτημα στο οποίο δεν έχει υπάρξει αντίστοιχη, είναι ένα σοβαρό και μακροχρόνιο εγχείρημα. Για τον Αγγελο Σινάνη ήταν ακριβώς αυτό αλλά και κάτι παραπάνω. Ηταν προσωπική υπόσχεση, σχεδόν χρέος.

«Ηθελα να κάνω ένα βιβλίο που θα μείνει στην Αντίπαρο, το νησί καταγωγής της μητέρας μου, Ελευθερίας» μας λέει. «Εκεί με πήγαινε μικρό, εκεί έκανα τους πρώτους φίλους, με αυτούς πέρασα πολλά αλησμόνητα καλοκαίρια. Από παλιά γνώριζα την ύπαρξη μεταλλείων στο νησί, όπως άλλωστε και τα λιγοστά οικοδομήματα που ως λείψανα πλέον έφτασαν στο σήμερα. Πολύ αργότερα έμαθα από διηγήσεις συγγενών ότι ο παππούς μου, Ανδρέας Καλάργυρος, δούλευε σε αυτά και πέθανε από τις άγνωστες τότε μεταλλειογενείς ασθένειες. Τότε οι διαγνώσεις για τις ασθένειες αυτές ήταν μία και μόνη: πούντα! Επαθε «πούντα», λοιπόν, και πέθανε. Νόμιζαν ήταν πνευμονία, καθώς, όπως «διέγνωσαν» τότε, «βγήκε από τη στοά του μεταλλείου ζεστός και ιδρωμένος, τον χτύπησε ο κρύος αέρας, άρα την "άρπαξε" και γι' αυτό δεν μπορούσε να αναπνεύσει κανονικά. Ηταν μάλιστα βέβαιοι για την ακρίβεια της «διάγνωσης». Ετσι ήταν τότε. Με αυτές τις απλοϊκές σκέψεις (ίδιον των ευλαβών ανθρώπων και των αθώων παιδικών μας χρόνων) ερμήνευαν τα προβλήματα της υγείας και της ζωής τους εκείνη την εποχή.

»Ετσι, ήδη από το 2010, καταστάλαξε μέσα μου η ιδέα της ανασύνθεσης εκείνης της εποχής, της δουλειάς στα μεταλλεία, των αφηγήσεων των παλιών, του σκληρού "φευγιού" του παππού μου, της ζωής της μητέρας μου, των αλλαγών στη ζωή του τόπου που επέφερε η μεταλλουργική ανάπτυξη, μαζί με πληθυσμιακές μεταβολές και μια νησιωτική κοινωνία που προσαρμοζόταν σύμφωνα με το τι βγαίνει από τα έγκατα της γης. Ετσι γεννήθηκε το παρόν βιβλίο, ως ευλαβές μνημόσυνο στον παππού που δεν γνώρισα, στη γιαγιά που γνώρισα και στη μητέρα μου. Σε αυτούς είναι αφιερωμένο. Είναι αλήθεια ότι στις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετώπισα στη διάρκεια της συγγραφής "κρατήθηκα" από αυτή την ολιγόλογη αφιέρωση. Ωστόσο θεωρώ πως κάθε παρόμοια έρευνα θα πρέπει, πέραν των κατάλληλων τεχνικών εργαλείων και ειδικών γνώσεων, να φέρει και στοιχεία όπως η ανιδιοτελής αγάπη, οι αναμνήσεις και το συναισθηματικό δέσιμο με τον τόπο. Ισως γι' αυτό λέω πως παρόμοια ζητήματα πρέπει να μελετώνται από ντόπιους, από ανθρώπους που ακόμη κι αν δεν έχουν ζήσει τον τόπο στην ολότητά του, τον πονάνε. Ισως αυτές οι "απαιτήσεις" να αποτελούν εμπόδιο για ξένους προς τον τόπο ερευνητές. Γι' αυτό και όλα τα παραπάνω θεωρώ πως ήταν πράγματι σημαντικά ερευνητικά εργαλεία και όχι μόνο προσωπικά ζητήματα».

Από ένα λευκό χαρτί: η πορεία και οι δυσκολίες

«Πιστεύω ότι όταν γράφεις ένα βιβλίο για μια αλλοτινά υπαρκτή δραστηριότητα, σε κάνει να ξυπνάς και να κοιμάσαι μαζί της για όσο κρατήσει η διαδικασία. Αυτό συνέβη και στη δική μου περίπτωση» μας εξομολογείται ο Αγγ. Σινάνης όταν τον ρωτάμε για τη διαδικασία της έρευνας, αλλά και για τις δυσκολίες που αντιμετώπισε.

«Η έρευνα για πηγές πληροφοριών διήρκεσε δύο χρόνια (2016-2017). Γινόταν σε καθημερινή, πολύωρη βάση, χωρίς Κυριακές και αργίες (στην κυριολεξία). Σε σύγκριση με άλλα μου βιβλία, υπήρξε απαιτητική και επίπονη, αλλά εξίσου ενδιαφέρουσα και γοητευτική. Αναγκάστηκα να την ξεκινήσω από λευκό χαρτί (επίσης στην κυριολεξία), καθώς δεν γνώριζα πού μπορεί να υπήρχαν γραπτά τεκμήρια και πληροφορίες για τα μεταλλεία της Αντιπάρου, καθώς τίποτε άλλο δεν είχε γραφεί ποτέ. Ετσι απευθύνθηκα σε βιβλιοθήκες και ιδρύματα των Κυκλάδων, σε υπαλλήλους αρχείων και δημοτολογίων δήμων, σε ιδιώτες ερευνητές και μουσεία και γενικά σε μέρη που θα μπορούσαν να διαθέτουν στοιχεία. Σύντομα άρχισα να κρατώ ημερολόγιο, καθώς τα ερωτήματα και οι επαφές εξελίχθηκαν σε πολυδαίδαλα, κακοτράχαλα μονοπάτια. Κάθε ένα απορρόφησε τον δικό του αγωνιώδη χρόνο και ήθελε ξεχωριστή προσοχή. Στο τέλος όμως είχα βρει, είχα ξεθάψει καλύτερα, πολλά γνωστά και άγνωστα τεκμήρια. Κόντευα να μπω στον τρίτο χρόνο της έρευνας και πράγματι ίσως ακόμη να έψαχνα αν ο σεβαστός δάσκαλος Αργύρης Π. Π. Πετρονώτης δεν με παρότρυνε να αρχίσω να γράφω αυτή την ιστορία, καθώς "η έρευνα δεν σταματά ποτέ", όπως μου έλεγε.

»Τα δύο χρόνια ερευνών ακολούθησαν σχεδόν δύο χρόνια συγγραφής. Ξεκίνησα Δευτέρα 8 Ιανουαρίου 2018 και το βιβλίο ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2019. Σε αυτή την υπερτριετή συνολικά καθημερινή προσπάθεια, το πιο εντυπωσιακό ήταν η επιτόπια μελέτη στα πεδία των μεταλλείων και των στοών της Αντιπάρου. Κάθε μία από τις οκτώ συνολικά επισκέψεις ήταν και μια αποκάλυψη στα μάτια μου. Κυρίως για τον προβιομηχανικό τρόπο παραγωγής - εκμετάλλευσης, τα υλικά κατάλοιπα ως πολύτιμη παρακαταθήκη, όσο και τις απίστευτες, για το σήμερα, συνθήκες εργασίας που επικρατούσαν τότε. Με αυτά τα στοιχεία και βέβαια τις συνεντεύξεις από σεβαστούς συμπατριώτες, επιχείρησα να ανασυνθέσω και τις οικονομικοκοινωνικές εξελίξεις. Οι τελευταίες δείχνουν ότι η Αντίπαρος όχι μόνο δεν υπήρξε απομονωμένη από το υπόλοιπο περιβάλλον αλλά, αντίθετα, συμμετείχε ενεργά για πάνω από μισό αιώνα σε κάθε τεχνολογική και εμπορική εξέλιξη της χώρας! Ασφαλώς τα γραφόμενα ταυτίζονται με όλα τα νησιά του Αιγαίου (38 συνολικά) όπου υπήρξε μεταλλευτική και άλλη παρόμοια δραστηριότητα (π.χ. ορυχεία). Από την επιτόπια έρευνα προέκυψαν τα πολύ ενδιαφέροντα δεύτερο και τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου που τιτλοφορούνται "Οι Ανθρωποι - Διαδικασίες παραγωγής" και "Η σημερινή κατάσταση των μεταλλείων"».

Το να γραφεί και να κυκλοφορήσει ένα τέτοιο βιβλίο είναι ένα ζήτημα. Ωστόσο, το πώς αυτό θα αξιοποιηθεί και σε τι συμπεράσματα θα οδηγήσει, αυτό ίσως είναι και το πλέον σημαντικό ερώτημα.

«Η αλήθεια είναι πως δεν πρέπει να είναι τυχαίο ότι δεν διαθέταμε τέτοιας έκτασης μελέτες αφιερωμένες στη μεταλλευτική - εξορυκτική δραστηριότητα σε Κυκλαδονήσια, παρά μόνο σποραδικές, ολιγόλογες ή ολιγοσέλιδες αναφορές σε συναφείς με το θέμα επιστημονικές εργασίες» απαντά ο κ. Σινάνης. «Το γεγονός ότι δεν είχε γίνει θα πρέπει να προβληματίσει, ιδιαίτερα αυτούς που διαθέτουν κονδύλια για εκδηλώσεις αμφιβόλου ποιότητας και χρησιμότητας, εν μέσω αποκλειστικά τουριστικής περιόδου. Η αναπτυξιακή πορεία ενός τόπου δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε καρτ ποστάλ και γευσιγνωστικές απολαύσεις. Παράλληλα, μην ξεχνάμε πως όλα έχουν τη διάρκειά τους. Για παράδειγμα, τίποτα δεν προϊδέαζε ότι ο κύκλος της μεταλλευτικής ζωής της Αντιπάρου που έδωσε γνώσεις, πλούτο και βελτίωσε το βιοτικό επίπεδο του πληθυσμού για 50 χρόνια θα τελείωνε τόσο άδοξα. Στα μάτια μου φαίνεται ως αναγκαιότητα και θα είναι πραγματικό εφαλτήριο ανάπτυξης αν κάποτε ιδρυθεί και λειτουργήσει οργανωμένα ένα ανοιχτό, θεματικό, γεωλογικό, και γιατί όχι εκπαιδευτικό Μεταλλευτικό Πάρκο, που θα εκθέτει τις μνήμες του τόπου. Επιπλέον, θα μπορούσε να υποστηριχθεί με αδιαμφισβήτητη επιτυχία η δημιουργία ολοκληρωμένων κυκλικών γεωδιαδρομών, με δεκάδες είδη και παραδείγματα μορφών ορυκτών και πετρωμάτων. Αν μάλιστα υπήρχε ενδιαφέρον και το βιβλίο μεταφραζόταν και στα αγγλικά, με περιλήψεις σε επιπλέον γλώσσες, που θα απευθύνεται κυρίως σε ξένο ερευνητικό κοινό, τότε είναι βέβαιο πως το ενδιαφέρον για τον τόπο θα φτάσει έως τις ακαδημαϊκές κοινότητες του εξωτερικού, με ό,τι αυτό σημαίνει... Ολα τα παραπάνω είναι και το προσωπικό μου, αν θέλετε, όραμα. Και γι' αυτό έδωσα τόσο χρόνο και ό,τι άλλο χρειάστηκε για να ολοκληρωθεί αυτό το βιβλίο».

● Φωτογραφίες από το υλικό του βιβλίου

● Για το βιβλίο μπορείτε να καλέσετε το συγγραφέα στο 24340 71826, ή στο δήμο Αντιπάρου (μετά τα τέλη Σεπτέμβρη), στο 22840 61570.

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Τον κόσμο θα τον σώσουν οι ανίσχυροι»
​Oι περισσότεροι στο άκουσμα του ονόματος της Κυράς της Ρω σκεφτόμαστε μια ηλικιωμένη γυναίκα, πάνω σε ένα μικρό νησί, με μία ελληνικη σημαία στα χέρια. Και έτσι ήταν πράγματι. Ωστόσο οι περισσότεροι...
«Τον κόσμο θα τον σώσουν οι ανίσχυροι»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
Αν και οι ιστοριογράφοι το έχουν επισημάνει εδώ και δεκαετίες, η μικροϊστορία είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται και εδραιώνεται σιγά σιγά στη συνείδηση τόσο των επιστημόνων όσο και των πολιτών. Το νέο βιβλίο...
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οικουμενικός συγγραφέας
​Ο συγγραφέας του «Βίου και της Πολιτείας του Αλέξη Ζορμπά» κανονικά έπρεπε να είχε αρχίσει τη σταδιοδρομία του ως δικηγόρος και όχι ως συγγραφέας ή δημοσιογράφος. Δικηγόρο τον ήθελε και ο πατέρας του, καπετάν...
Οικουμενικός συγγραφέας
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Στην Ευρώπη δεν είμαστε πλέον επαρκώς σύγχρονοι»
Στο βιβλίο του «Οι αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι», ο σπουδαίος ιστορικός και κοινωνιολόγος Πέρι Αντερσον επιχειρεί να συστηματικοποιήσει, να ταξινομήσει και να ομαδοποιήσει τις ασάφειες, αντιφάσεις,...
«Στην Ευρώπη δεν είμαστε πλέον επαρκώς σύγχρονοι»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
Την ερχόμενη Πέμπτη, 27 Ιουνίου 2019, στις 19.00, στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων ο συγγραφέας και ιστορικός Ντόνι Γκλουκστάιν θα μιλήσει για το βιβλίο του «Τα Σοβιέτ στη Δύση - Εργατικά συμβούλια απέναντι σε...
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους
Την ερχόμενη Πέμπτη, 27 Ιουνίου, στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων, ο συγγραφέας και ιστορικός Ντόνι Γκλουκστάιν θα μιλήσει για το βιβλίο του «Τα Σοβιέτ στη Δύση - Εργατικά συμβούλια απέναντι σε κοινοβούλια...
Πώς πήραν τη ζωή τους στα χέρια τους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας