Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η θεωρία του δημιουργού

Σκίτσο του Ν. Κακουλίδη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η θεωρία του δημιουργού

  • A-
  • A+

Τα άτομα και οι θεσμοί επηρεάζουν την ιστορία, το ίδιο όμως και οι ιδέες. Μία από τις θεωρίες με τη μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία του κινηματογράφου είναι η πεποίθηση ότι ο σκηνοθέτης είναι ο κύριος υπεύθυνος για τη μορφή, το ύφος και τα νοήματα μιας ταινίας.

Η υπόθεση αυτή έχει διατυπωθεί από πολλούς ιστορικούς, τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1920, αλλά εξετάστηκε και συζητήθηκε διεξοδικά στη μεταπολεμική κινηματογραφική ευρωπαϊκή κουλτούρα. Οι συζητήσεις εκείνης της περιόδου, μαζί με τις συνακόλουθες ταινίες, διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό την τέχνη του κινηματογράφου σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Η άνοδος και η διάδοση

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1940, Γάλλοι σκηνοθέτες και σεναριογράφοι διαφωνούσαν για το ποιος πρέπει να θεωρείται ο auteur, ο δημιουργός, δηλαδή, μιας ταινίας. Την περίοδο της Κατοχής πολλοί ασπάζονταν την ιδέα ότι η ωριμότητα του κινηματογράφου θα σηματοδοτούσε την «εποχή του σεναριογράφου», αλλά ο Roger Leenhardt και ο Andre Bazin (κριτικοί κινηματογράφου) ισχυρίζονταν ότι η βασική πηγή αξίας της ταινίας ήταν ο σκηνοθέτης.

Οι ιδέες αυτές σχετικά με τον δημιουργό συνυπήρχαν αρμονικά με τον αναπτυσσόμενο κινηματογράφο τέχνης των δεκαετιών του 1950 και του 1960. Οι περισσότεροι μεγάλοι σκηνοθέτες αυτής της περιόδου έγραφαν οι ίδιοι τα σενάρια των ταινιών τους, ενώ όλοι ακολουθούσαν μια διακριτή θεματολογία και χρησιμοποιούσαν χαρακτηριστικές στιλιστικές επιλογές στις ταινίες τους.

Η ανάπτυξη της τέχνης

Η θεωρία του δημιουργού εξέθετε τους θεατές σε αφηγηματικούς πειραματισμούς που εξέφραζαν την οπτική του σκηνοθέτη για τη ζωή. Επιπλέον, προετοίμαζε τους θεατές να ερμηνεύουν τις στιλιστικές επιλογές ως το προσωπικό σχόλιο του κινηματογραφιστή για τη δράση.

Οι υποστηρικτές της θεωρίας του δημιουργού έδιναν ιδιαίτερη έμφαση στις αμφισημίες εντός του κειμένου-σεναρίου, οι οποίες μπορούσαν να ερμηνευτούν ως εκφράσεις της στάσης του σκηνοθέτη για ένα αντικείμενο ή ένα θέμα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα όσων αναφέραμε παραπάνω αποτελούν μερικοί από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες όλων των εποχών όπως οι: Luis Buñuel, Ingmar Bergman, Ακίρα Κουροσάβα, Federico Fellini, Michelangelo Antonioni και Robert Bresson.

Αν και όλοι αυτοί οι σκηνοθέτες ήταν σημαντικοί για τους κινηματογράφους των χωρών τους, κανείς δεν είχε τα τυπικά χαρακτηριστικά των εθνικών κινηματογραφικών τάσεων και κινημάτων που γεννήθηκαν και έσβησαν στη διάρκεια της μακρόχρονης καριέρας του καθενός τους.

Ολοι τους είχαν τη δική τους ιδιαίτερη κινηματογραφική γραφή, και παρόλο που μερικοί άσκησαν σημαντική επιρροή, οι περισσότεροι σκηνοθέτες έχουν αποφύγει την ακριβή μίμηση των χαρακτηριστικών ταινιών αυτών των δημιουργών.

Οι συγκεκριμένοι σκηνοθέτες εκφράζουν ευρύτερες τάσεις στην παγκόσμια κινηματογραφική παραγωγή. Ολοι γύρισαν καινοτόμες ταινίες στη δεκαετία του 1950. Ολοι θριάμβευσαν σε φεστιβάλ κινηματογράφου και εξασφάλισαν τη διεθνή διανομή των ταινιών τους, αποκτώντας μάλιστα πρόσβαση και στην αφιλόξενη αμερικανική αγορά.

Οι αρμόδιοι για την κινηματογραφική κουλτούρα φορείς συνέβαλαν στην εδραίωση της φήμης τους, και οι επιτυχίες των σκηνοθετών αυτών ενδυνάμωσαν με τη σειρά τους το κύρος των συμπαραγωγών, των εθνικών προγραμμάτων επιχορήγησης, των φεστιβάλ και των κινηματογραφικών περιοδικών.

Μερικοί, όπως ο Antonioni και ο Bergman, γύρισαν ταινίες έξω από την πατρίδα τους και αρκετοί επωφελήθηκαν από διεθνή χρηματοδότηση. Οι σκηνοθέτες αυτοί σφράγισαν με το έργο τους τον μεταπολεμικό κινηματογράφο.

Επιπλέον, οι δημιουργοί αυτοί έγιναν οι πιο ονομαστοί εκφραστές της μοντέρνας κινηματογραφίας των δεκαετιών του 1950 και του 1960. Οι κριτικοί θεωρούσαν ότι ο κάθε σκηνοθέτης εμπλούτισε την τεχνική του κινηματογράφου, εκφράζοντας παράλληλα μια ιδιοσυγκρασιακή οπτική της ζωής.

Το έργο των εν λόγω σκηνοθετών άσκησε ευρεία επιρροή σε άλλους κινηματογραφιστές. Εφόσον θεωρούσαν τους εαυτούς τους σοβαρούς καλλιτέχνες, συμμερίζονταν τις αρχές της θεωρίας του δημιουργού με κοινό και κριτικούς.

Τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, η θεωρία του δημιουργού συνετέλεσε στην καθιέρωση των κινηματογραφικών σπουδών ως επιστημονικού κλάδου. Σπουδαστές και υπέρμαχοι κατέστησαν την ιδέα του δημιουργού κοινό τόπο της κουλτούρας με την ευρεία έννοια. Οι κριτικοί των περιοδικών πλέον θεωρούν ότι ο βασικός «κατασκευαστής» της ταινίας είναι ο σκηνοθέτης της.

Πολλοί θεατές χρησιμοποιούν μια απλουστευμένη εκδοχή της θεωρίας του δημιουργού ως κριτήριο αξιολόγησης, όχι μόνο για τους σκηνοθέτες των καλλιτεχνικών ταινιών, αλλά και για τους κινηματογραφιστές του Χόλιγουντ, όπως ο Steven Spielberg, o Brian De Palma, o James Cameron και ο Oliver Stone.

Από την άλλη πλευρά, δεν κατάφεραν όλοι οι δημιουργοί που μας απασχολούν να διατηρήσουν τη φήμη τους. Οι περισσότεροι δέχτηκαν επικρίσεις και σημείωσαν εμπορικές αποτυχίες (συχνά λόγω της ασυμβατότητάς τους με τον πολιτικό κινηματογράφο). Σε σημαντικό βαθμό, όμως, κέρδισαν και πάλι την επιδοκιμασία των κριτικών μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1970, και τις επόμενες δεκαετίες το έργο τους συνέχισε να προσελκύει την προσοχή.

Ο αντίκτυπος της θεωρίας

Η θεωρία του δημιουργού υπήρξε καθοριστική στην ανάπτυξη των ακαδημαϊκών κινηματογραφικών σπουδών στις αγγλόφωνες χώρες. Η ιδέα μιας προσωπικής καλλιτεχνικής έκφρασης αποδείχθηκε γόνιμη για τους μελετητές που είχαν ουσιαστική γνώση της τέχνης, της λογοτεχνίας και του θεάτρου.

Ακόμη, η έμφαση που δίνει η θεωρία του δημιουργού στην ερμηνεία μιας ταινίας απαιτούσε δεξιότητες που είχαν ήδη καλλιεργηθεί από τη θεωρητική παιδεία. Κατά τη δεκαετία του 1960, τα προγράμματα σπουδών των αμερικανικών κολεγίων άρχισαν να περιλαμβάνουν μαθήματα βασισμένα στη θέση του δημιουργού.

Εκδότες παρουσίασαν σειρές βιβλίων που ήταν μεταφράσεις γαλλικών μονογραφιών και έδωσαν βήμα στους κριτικούς του περιοδικού «Movie» και τους Αμερικανούς συναδέλφους τους. Τα πανεπιστήμια άρχισαν να εκδίδουν ακαδημαϊκές μελέτες όπως το «The Films of Akira Kurosawa» του Donald Richie.

Το διάστημα από τα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1960, κολέγια και πανεπιστήμια άρχισαν προγράμματα κινηματογραφικών σπουδών, δίνοντας συχνά έμφαση σε μεμονωμένους σκηνοθέτες.

Η μέθοδος με την οποία η θεωρία του δημιουργού συνέβαλε στη θεμελίωση των σύγχρονων κινηματογραφικών σπουδών αναλύεται και στο έργο του David Bordwell, «Making Meaning: Inference and Rhetoric in the Interpretation of Cinema».


 

 


 

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ιδρυση Κινηματογραφικής Λέσχης «Σεργκέι Αϊζενστάιν»
Η Κινηματογραφική Λέσχη «Σεργκέι Αϊζενστάιν» ιδρύεται με σκοπό την προβολή ποιοτικών ταινιών μυθοπλασίας. Πριν από κάθε προβολή, θα υπάρχει εισήγηση από έναν γνώστη της ταινίας και θα ακολουθεί συζήτηση....
Ιδρυση Κινηματογραφικής Λέσχης «Σεργκέι Αϊζενστάιν»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα παιδιά της Σαμαρίνας, ταινία
Ενα ταξίδι-έρευνα με γνωριμίες και συναντήσεις σε όλη σχεδόν την Ελλάδα, που διήρκεσε τέσσερα χρόνια, ξεκίνησε μέσα από την προσπάθεια του σκηνοθέτη και σεναριογράφου της ταινίας «Εξοδος 1826», Βασίλη Τσικάρα,...
Τα παιδιά της Σαμαρίνας, ταινία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα ντοκιμαντέρ σε μορφή βιβλίου
Στις σελίδες του βιβλίου του δεν περιγράφει μια Ελλάδα μακρινή, ωστόσο περιγράφει μια Ελλάδα που προσπαθούμε να ξεχάσουμε γιατί άφησε πολλές ανοιχτές πληγές.
Ενα ντοκιμαντέρ σε μορφή βιβλίου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η χρυσή εποχή του σινεμά
Στη δεκαετία του 1930 οι κινηματογραφικές εταιρείες έχτισαν κατά το αμερικανικό πρότυπο πολυτελείς αίθουσες όπου οι θεατές γεύονταν για λίγες ώρες το όνειρο μιας αστραφτερής ζωής που όμως δεν ήταν δική τους.
Η χρυσή εποχή του σινεμά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι άνθρωποι της πέτρας, πηγή έμπνευσης και μύησης
Ο διαρκής ήχος από το πελέκημα της πέτρας κυριαρχεί στα Λαγκάδια Γορτυνίας, στο κυριότερο μαστοροχώρι της Νότιας Ελλάδας. Της πατρίδα των Λαγκαδινών μαστόρων που άφησαν σπάνια ίχνη ομορφιάς «τα άνθη της...
Οι άνθρωποι της πέτρας, πηγή έμπνευσης και μύησης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ξενάγηση στη βυθισμένη πόλη
Πολλές είναι οι δραστηριότητες στις οποίες θα συμμετάσχουν οι επισκέπτες στο τριήμερο εορτασμού/ εκδηλώσεων για τον αρχαίο βυθισμένο οικισμό Παυλοπέτρι της Λακωνίας, που διοργανώνονται για τέταρτη συνεχή...
Ξενάγηση στη βυθισμένη πόλη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας