Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι άνθρωποι της πέτρας, πηγή έμπνευσης και μύησης

Από την παρουσίαση του βιβλίου του Αργύρη Πετρονώτη, «Η μνήμη του νερού. Οι ροοκρήνες της Αρκαδίας». Ο συγγραφέας δεξιά, ο Γιάννης Τσιαούσης, πρόεδρος του σωματείου «Ανθη της Πέτρας» και η γράφουσα

Φωτ.: Α. Σαλίμπα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι άνθρωποι της πέτρας, πηγή έμπνευσης και μύησης

  • A-
  • A+

«Ανθη της πέτρας μπροστά στην πράσινη θάλασσα

με φλέβες που μου θύμιζαν άλλες αγάπες

γυαλίζοντας στ’ αργό ψιχάλισμα,

άνθη της πέτρας φυσιογνωμίες

που ήρθαν όταν κανένας δε μιλούσε και μου μίλησαν

που μ’ άφησαν να τις αγγίξω ύστερ’ απ’ τη σιωπή

μέσα σε πεύκα σε πικροδάφνες και σε πλατάνια»

                                                     Γιώργος Σεφέρης

Απόσπασμα από το ποίημα «[Ανθη της πέτρας…]» της ενότητας «Σχέδια για ένα καλοκαίρι» στη συλλογή Τετράδιο γυμνασμάτων (1940)

 

Ο διαρκής ήχος από το πελέκημα της πέτρας κυριαρχεί στα Λαγκάδια Γορτυνίας, στο κυριότερο μαστοροχώρι της Νότιας Ελλάδας. Ορεινός και βραχώδης τόπος, με «κρεμαστά» πέτρινα σπίτια στην απότομη ρεματιά, τρεχούμενα νερά, καρυδιές και πλατάνια.

Πατρίδα των Λαγκαδινών μαστόρων που άφησαν σπάνια ίχνη ομορφιάς «τα άνθη της πέτρας». Δεσπόζουν παντού πέτρινα αρχοντικά, παλιές εκκλησιές, σκεπαστές αυλές, ελικοειδή πέτρινα μονοπάτια και σκαλιά, γεφύρια, νεροτριβές και βρύσες. 

Πρωί πρωί, πριν πιάσει το λιοπύρι, πήρα τον φιδογυριστό δρόμο. Προσπάθησα να αναπλάσω στον νου μου τα μπουλούκια με τους μαστόρους να τραγουδούν και να σφυρίζουν ρυθμικά με το πελέκημα της πέτρας. Εργάτες της πέτρας, που δούλευαν από την ανατολή μέχρι τη δύση του ήλιου αργά και με μεράκι.

Πελεκώντας την πέτρα

Φωτ.: Α. Σαλίμπα

Ξερακιανοί, αδύνατοι, ηλιοκαμένοι, με ακονισμένο μυαλό και επινοητικότητα. Μαστορόπουλα που φρόντιζαν τα μουλάρια και τα γαϊδούρια, ταυτοχρόνως κουβαλούσαν τα οικοδομικά υλικά και έκαναν θελήματα για να μάθουν τα μυστικά της τέχνης.

Εργάτες της πέτρας που κατείχαν την τεχνογνωσία της επιβίωσης από την έλλειψη αγαθών της άγονης πατρίδας τους. Κι ο πρωτομάστορας, πρόσωπο με δεξιότητες και ικανότητες. Φρόντιζε για την εξεύρεση εργασίας, ήταν υπεύθυνος για τις συνθήκες εργασίας, καθόριζε τα καθήκοντα των μαστόρων και φρόντιζε για την πληρωμή των μαστόρων. Ακάματος, εργαζόταν στα θεμέλια των οικοδομικών κατασκευών, στις προσόψεις και στις γωνιές που «κλείδωναν» τα αγκωνάρια.

Οι Λαγκαδινοί πετράδες από τον 13ο αι. υπηρετούσαν την τέχνη τους από γενιά σε γενιά. Ξεκινούσαν από τα Λαγκάδια με όραμα να αφήσουν τα ίχνη της ομορφιάς των πετρόκτιστων κατασκευών σε όλο τον κόσμο. Οι μαστόροι της πέτρας, οι λαϊκοί κτιστάδες (λιθοδόμοι) και οι πελεκάνοι (λιθοξόοι) υπηρέτησαν πιστά την πατρίδα κατά τη διάρκεια του Αγώνα του 1821, φτιάχνοντας οχυρωματικά έργα για τους συμπατριώτες τους.

Κατασκευάζοντας τον πετρόχτιστο φούρνο

Φωτ.: Α. Καλαφάτης

Τα Λαγκάδια ήταν η πατρίδα αγωνιστών της Επανάστασης του ΄21, με δεσπόζουσες φυσιογνωμίες τους Δεληγιανναίους. Την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα οι Λαγκαδινοί ακολούθησαν το ρεύμα της εξωτερικής μετανάστευσης προς τη «Γη της Επαγγελίας».

Εργάτες με τεχνογνωσία και εργασιακή πειθαρχία και ήταν πολύτιμοι για την ανοικοδόμηση των μεγάλων πόλεων της Αμερικής. Οι Λαγκαδινοί έστελναν πάντα εμβάσματα στον γενέθλιο τόπο τους για τις οικογένειές τους που άφηναν πίσω τους, αλλά κυρίως για τη δημιουργία έργων υποδομής (κρήνες, εκκλησίες) και φιλανθρωπίας.

Απορροφημένη από τις σκέψεις και βαδίζοντας αργά, οδηγήθηκα στην κεντρική πλατεία που βρίσκεται στο χείλος της ρεματιάς. Ο Γιάννης Τσιαούσης, γιατρός που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, καλημέριζε ξεχωριστά με χειραψία όλους αυτούς τους ανθρώπους κάθε ηλικίας και ειδικότητας που ήρθαν στα Λαγκάδια για να μυηθούν στην τέχνη της πέτρας, έτσι όπως αποτυπώνεται στα δημιουργήματα των Λαγκαδινών μαστόρων.

Ο ίδιος, συνεπαρμένος από τον άυλο και υλικό πολιτισμό της μαστορικής τέχνης, παθιασμένος με τα παραδοσιακά κτίσματα που βγήκαν από τα χέρια των προγόνων του, από τις γνώσεις και τις τεχνικές, αλλά και από τη διαρκή συνδιαλλαγή των ανθρώπων αυτών με τη φύση, δημιούργησε μαζί με φίλους που έτρεφαν το ίδιο πάθος και είχαν κοινό όραμα το σωματείο «Ανθη της Πέτρας» (Φίλοι Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής Αρκαδίας).

Ο αρχιτέκτων-ιστορικός Αργύρης Πετρονώτης, ο μαστρ’ Αργύρης, όπως επιθυμεί να τον αποκαλούμε, με την τεράστια ερευνητική και επιστημονική εμπειρία που διαθέτει, αποτελεί τον στυλοβάτη του εγχειρήματος αυτού. 

Ο Α. Πετρονώτης συζητά για την τέχνη της πέτρας

Φωτ.: Α. Σαλίμπα

Οι στόχοι των «Ανθέων της Πέτρας» είναι:

■ Η προστασία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής.

■ Η ίδρυση και λειτουργία κέντρου παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, για τη δημιουργία εκθεσιακού και μουσειακού πυλώνα με κύρια αποστολή τη διάσωση, καταγραφή, ανάδειξη και προβολή της λαγκαδινής τέχνης της πέτρας. Τον Ιανουάριο του 2017 αγοράστηκε το ερειπωμένο αρχοντικό Ρηγόπουλου για να αποτελέσει το κέλυφος που θα στεγάσει το κέντρο.

■ Η δημιουργία ερευνητικού-εκπαιδευτικού πυλώνα της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής με κύρια αποστολή:

Α) την υποστήριξη σε ερευνητές-μελετητές της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (παροχή αρχειακού υλικού, βιβλιοθήκης, multimedia κ.λπ.),

Β) τη χαρτογράφηση και ανασύσταση των πολιτιστικών διαδρομών της τέχνης,

Γ) την οργανική σύνδεση με τη σχολή μαθητείας της τέχνης της πέτρας (υποστήριξη των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων),

Δ) τη διοργάνωση θερινών σχολείων και ειδικών σεμιναρίων για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές αλλά και ειδικούς επιστήμονες τεχνολογικής (μηχανικούς κ.λπ.) και θεωρητικής κατεύθυνσης (εθνογράφους, ιστορικούς, κοινωνικούς ανθρωπολόγους, στελέχη διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς κ.ά.),

Ε) την εκδοτική δραστηριότητα.

■ Η διεξαγωγή πολιτιστικών διαδρομών της τέχνης της πέτρας. Στην Αρκαδία ένα ολόκληρο δίκτυο μονοπατιών διατρέχει το φυσικό περιβάλλον, το οποίο είναι κυριολεκτικά εμποτισμένο από πέτρινα κτίσματα (ροοκρήνες, γεφύρια, νερόμυλους, εκκλησιές).

■ Η ανάδειξη της πέτρας στις τέχνες και στα γράμματα. Η πέτρα αποτελεί το μέσο καλλιτεχνικής έκφρασης, αλλά και πηγή έμπνευσης για την καλλιτεχνική και γενικότερα πνευματική δημιουργία.

Τα «Ανθη της Πέτρας» έχουν επιλέξει την ολιστική προσέγγιση του έργου των μαστόρων, καθώς περιλαμβάνει, εκτός από την αρχιτεκτονική, την ιστορική, την ανθρωπολογική και την περιβαλλοντική δράση.

Το υπό κατασκευή Κέντρο Παραδοσιακής Αρχιτεκτονικής

Φωτ.: Α. Καλαφάτης

Οι ετήσιες καλοκαιρινές Γιορτές της Πέτρας, που διοργανώνονται από τα «Ανθη», αναδεικνύουν την αντίστοιχη προσέγγιση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και ενισχύουν τη σύνδεση της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας με την παράδοση του πολιτισμού της πέτρας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η λαγκαδινή τέχνη της πέτρας εντάχθηκε στο Εθνικό Ευρετήριο Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, έπειτα από συστηματική προσπάθεια των φορέων της.

Στα Λαγκάδια, το πρόγραμμα των Γιορτών της Πέτρας 2019 πραγματοποιήθηκε από τις 21 έως τις 28 Ιουλίου. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της παραδοσιακής τέχνης της πέτρας εστιάστηκε στην πρακτική άσκηση των εκπαιδευομένων.

Σπουδαίοι ακαδημαϊκοί δάσκαλοι και διακεκριμένοι αρχιτέκτονες αφ’ ενός και παράλληλα, πρωτομαστόροι από τα Λαγκάδια, την Ηπειρο και τη Μακεδονία μετέφεραν την πλούσια γνώση κι εμπειρία τους στους συμμετέχοντες.

Οι εργασίες περιελάμβαναν επιτόπιες επιδείξεις αποκαταστάσεων και κατασκευών (καλντερίμι, δημόσια κρήνη, παραδοσιακός φούρνος) σε επιλεγμένα σημεία του παραδοσιακού οικισμού των Λαγκαδίων και σεμινάρια στους τόπους της πρακτικής άσκησης (χώρος στάθμευσης πρώην ΚΕΠ Λαγκαδίων). Ολα τα παραπάνω συνθέτουν ένα πλούσιο πενθήμερο εστιασμένης εκπαίδευσης στην παραδοσιακή τέχνη της πέτρας.

Πέραν του εργαστηρίου, οι φετινές Γιορτές περιελάμβαναν τρεις ξεχωριστές εκδηλώσεις.

■ Την Κυριακή 21 Ιουλίου, τα εγκαίνια της έκθεσης ζωγραφικής της Στρατηγούλας Γιαννικοπούλου, αποφοίτου Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, με έργα εμπνευσμένα από τη ζωή και τις δημιουργίες των μαστόρων. Οι επισκέπτες της έκθεσης εντυπωσιάστηκαν από την υψηλή τεχνική και από το συναίσθημα που εκπέμπουν τα έργα της.

■ Τη Δευτέρα 22 Ιουλίου, έγινε η παρουσίαση του βιβλίου «Η μνήμη του νερού. Οι ροοκρήνες της Αρκαδίας» του ομότιμου καθηγητή του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Αργύρη Πετρονώτη σε επιμέλεια Ζιζής Σαλίμπα, από τις εκδόσεις Θίνες. Ο συγγραφέας ήταν παρών στην παρουσίαση και αναφέρθηκε διεξοδικά στην αρχιτεκτονική της πέτρας και την ιστορικότητα της δομής και της μορφής των ροοκρηνών.

Στιγμιότυπο από την ημερίδα στη μνήμη του Αγγελου Δεληβορριά, μέλη του Δ.Σ. των Ανθέων της Πέτρας και φίλοι

Φωτ.: Α. Καλαφάτης

■ Την Κυριακή 28 Ιουλίου, πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία ημερίδα αφιερωμένη στη μνήμη του Αγγελου Δεληβορριά, καθώς η καταγωγή του ήταν από τα Λαγκάδια. Συντονιστής της ημερίδας ήταν ο Βασίλης Γκανιάτσας, καθηγητής Αρχιτεκτονικής Σχολής ΕΜΠ. Για την προσωπικότητα, το έργο και την επαγγελματική δραστηριότητα του Αγγελου Δεληβορριά μίλησαν οι:

Δρ Γιώργης Μαγγίνης, επιστ. διευθυντής Μουσείου Μπενάκη, με θέμα: «Η συμβολή του Αγγελου Δεληβορριά στην ανάπτυξη της μουσειολογίας στην Ελλάδα».

Σταύρος Βλίζος, επίκ. καθηγητής Μουσειολογίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, με θέμα: «Η συμβολή του Αγγελου Δεληβορριά στην αρχαιολογική έρευνα».

Νένα Γαλανίδου, καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, με θέμα: «Η πέτρα ως διαχρονικό στοιχείο αποτύπωσης του ανθρώπινου πολιτισμού».

Γιώργος Σμύρης, επίκ. καθηγητής Ιστορίας Αρχιτεκτονικής, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, με θέμα: «Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική μέσα κι έξω από το μουσείο».

Δρ Ανδρομάχη Οικονόμου, διευθύντρια Ερευνών, Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας, με θέμα: «Η συμβολή των λαογραφικών/ εθνογραφικών μουσείων στην έρευνα, διάσωση και αξιοποίηση του παραδοσιακού τεχνικού πολιτισμού».

Το εγχείρημα και οι προσπάθειες των «Ανθέων της Πέτρας» βασίζονται σε σημαντικό βαθμό στον εθελοντισμό.

Η συνεργασία με πανεπιστημιακά ιδρύματα, Γενικά Αρχεία του Κράτους, φορείς της Περιφερειακής και Τοπικής Αυτοδιοίκησης και άλλους φορείς και οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον χώρο του πολιτισμού αποδίδει σημαντικό έργο.

Τα «Ανθη της Πέτρας» αποτελούν πηγή έμπνευσης όλο και περισσοτέρων ενεργών πολιτών που δραστηριοποιούνται με σκοπό τη διαφύλαξη και προβολή της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου μας.

*Ιστορικός, οικονομολόγος

 

 


 

ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχοντικό των ήχων
Το διώροφο κτίριο στους Αέρηδες είναι ένα από ελάχιστα δείγματα της εικόνας που θα είχε η Αθήνα αν δεν είχαν ακολουθήσει οι αρχιτέκτονες που κατέφθασαν στην πρωτεύουσα μαζί με τον Οθωνα και επέβαλαν τον...
Το αρχοντικό των ήχων
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το κόσμημα του οικισμού
Τα ιστορικά κτίσματα, που μαζί με τα σοκάκια έχουν κατατάξει τη Μήθυμνα στους πιο ενδιαφέροντες παραδοσιακούς οικισμούς της Ελλάδας, είναι κατασκευασμένα από τοπική πέτρα και ξύλα που αφθονούν στη γύρω περιοχή.
Το κόσμημα του οικισμού
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
Από την καινούργια χρονιά θα υποδεχθεί τους πρώτους σπουδαστές της 11ης Ακαδημίας Εμπορικού Ναυτικού, που ήταν όνειρο γενεών για το πανέμορφο νησί των σφουγγαράδων και των ευεργετών. Το κτίριο τα συνδυάζει και...
Στέγη για τους νέους ναυτικούς
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Η στέγη της μαστίχας
Προϊόν που από το 2015 περιλαμβάνεται στον κατάλογο της παγκόσμιας άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, η μαστίχα ευδοκιμεί αποκλειστικά στο ιδιαίτερο νησί του Αιγαίου. Εχουν γίνει προσπάθειες να...
Η στέγη της μαστίχας
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
Διαθέτει την πιο περίτεχνη και επιβλητική είσοδο, την οποία επινόησε ο Ερνέστος Τσίλερ για να «κουμπώσει» με τη γωνία που παρουσιάζει στο συγκεκριμένο σημείο η Β. Σοφίας. Ηταν το αρχοντικό του Ιθακήσιου...
Μέγαρο Σταθάτου: Το δαντελένιο αρχοντικό
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Tο άγνωστο παράρτημα της Βιβλιοθήκης της Βουλής
Το Καπνεργοστάσιο είναι εδώ και μια δεκαετία η άγνωστη κιβωτός της κοινοβουλευτικής πορείας της χώρας. Βρίσκεται στη συνοικία της Κολοκυνθούς και η επιλογή του για να στεγάσει ένα μέρος των δραστηριοτήτων της...
Tο άγνωστο παράρτημα της Βιβλιοθήκης της Βουλής

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας