Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο θεός Διόνυσος μέσα μας

Χαράλαμπος Κατσατσίδης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο θεός Διόνυσος μέσα μας

  • A-
  • A+

«Διόνυσος Αναξ» είναι ο τίτλος της έκθεσης ζωγραφικής του Χαράλαμπου Κατσατσίδη που φιλοξενείται στο Κέντρο Μεσογειακών Ψηφιδωτών Δίου, από τις 15.07.2019 έως τις 30.08.2019, στο πλαίσιο του 48ου Φεστιβάλ Ολύμπου. Την έκθεση επιμελείται ο ζωγράφος Θόδωρος Δασκαλάκης.

Τα έργα, επιβλητικά, υποβάλλουν τον θεατή στην κατάσταση από την οποία προήλθαν, μια κατάσταση μέθεξης στο δρώμενο και την ιστορία του Διονύσου, αλλά κι ένα νήμα που οδηγεί σε αυτό το κοινό κέντρο της έμπνευσης, το σημείο τομής ενός βιώματος –μιας αυστηρά προσωπικής διαδρομής του ζωγράφου Χαράλαμπου Κατσατσίδη– και των απαρχών της ζωγραφικής. Επομένως, μια μέθεξη στον τρόπο που κατατίθεται η ζωγραφική ως αίσθηση ζωής.


● Θα ήθελα να ξεκινήσουμε από τον τίτλο της έκθεσης. Γιατί «Διόνυσος Αναξ»; Εχουμε συνηθίσει σε άλλες αναφορές του θεού Διονύσου, αναφορές κομβικές τόσο για τη λατρεία του θεού όσο για την τέχνη. Ο θεός του κρασιού και της έκστασης αλλά και ο Διόνυσος Ζαγρεύς, ο θεός που κομματιάζεται από τους τιτάνες και ξαναζωντανεύει.

«Διόνυσος Αναξ» σημαίνει «Διόνυσος βασιλεύς-κυρίαρχος». Είναι ένας τίτλος-σύνθημα και ταυτόχρονα ένα μήνυμα για τη σχέση του θεού Διόνυσου με τη ζωγραφική. Είναι κάτι που με κινητοποιεί εδώ και είκοσι χρόνια. Τα έργα που εκτίθενται αποτυπώνουν την αδιάλειπτη αναζήτηση και μελέτη που διήρκεσε όλα αυτά τα χρόνια και επίσης την εμπειρία μιας αλλαγής εσωτερικής που συνέβη όταν ήρθα πρώτη φορά στο Δίον ως φοιτητής. Αυτή η έκθεση είναι μια επιστροφή κι ένα τάμα γι’ αυτή την αλλαγή.

● Ο Διόνυσος Αναξ είναι μάρτυρας αυτής της αλλαγής; Μιλήσατε για μια ιδέα, μια σκέψη που σας κινητοποιεί εδώ και είκοσι χρόνια. Ποια είναι αυτή;

Θα ξεκινήσω από τα δύο έργα που αποτελούν για μένα τη βασική πηγή έμπνευσης: η τοιχογραφία του Βάκχου και της Αριάδνης στην Πομπηία και το ψηφιδωτό του Διονύσου στο Δίον. Είναι δύο από τα συγκλονιστικότερα έργα ζωγραφικής και ταυτόχρονα τα πρώτα έργα «καθαρής» ζωγραφικής. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με αναπαράσταση σε αγγεία ή σε αμφορείς, αλλά με μια καθαρή απεικόνιση. Ταυτόχρονα συγκεντρώνουν όλα αυτά τα στοιχεία που οδήγησαν στην ιδέα του Διόνυσου Ανακτος, του θεού προστάτη της ζωγραφικής, μια μύηση σ’ έναν τρόπο ζωής, το κυρίαρχο στοιχείο του έρωτα, αλλά και μια όξυνση της αίσθησης, η οποία δεν έχει τίποτα κοινό με αυτόν τον εκφυλισμό της αίσθησης που συνήθως αποδίδεται στις λατρευτικές τελετές του Διόνυσου. Αυτή η όξυνση της αίσθησης είναι το νήμα που ακολουθώ μέσα από την προσωπική μου διαδρομή. Επομένως, αν υπάρχει μια θέση που να αφορά την αισθητική μέσα σε αυτήν την διαδρομή, είναι ακριβώς αυτή η αίσθηση ζωής που αναβλύζει από τον Διόνυσο προστάτη και μύστη της ζωγραφικής, μια μέθεξη στον τρόπο που κατατίθεται η ζωγραφική και μια μελέτη των αισθήσεων, ή μάλλον της αίσθησης, της αίσθησης που οξύνεται και μας μαθαίνει.

● Η μελέτη αυτή της αίσθησης που οξύνεται εμπεριέχει και μια στάση φιλοσοφική για την αισθητική όπως διαμορφώθηκε στη φιλοσοφία μετά την αισθητική φιλοσοφία του Καντ;

Ναι σίγουρα η ιδέα του Διόνυσου προστάτη της ζωγραφικής εμπεριέχει μια φιλοσοφική στάση, καθώς τοποθετεί την αίσθηση ζωής στην βάση της αισθητικής. Η αίσθηση με αυτή την έννοια, μέσα από την όξυνση και την εκλέπτυνσή της οδηγεί στη νόηση και κατά κάποιον τρόπο την εμπεριέχει. Ομως το ζητούμενο για μένα δεν είναι να φτιάξω ή να εκφράσω μια θέση για την αισθητική. Αυτό που έχει σημασία είναι ο τρόπος που εμπλέκεται το βίωμα –η καθημερινή εμπειρία της ζωγραφικής ως τρόπος ζωής– με την πηγή της έμπνευσης, ταυτόχρονα μακρινή αλλά και τόσο κοντά: Ο θεός Διόνυσος μέσα μας.

● Μιλώντας για αίσθηση, ίσως με μια πιο κοινή έννοια τώρα, θα ήθελα να σας ρωτήσω για την αίσθηση που αποκόμισα από την έκθεση στο Δίον. Από τη μία διακρίνω έντονα το ιερατικό στοιχείο, μια αίσθηση μεγαλείου, ένα μεγαλείο ελευθερίας και απλότητας θα έλεγε κανείς.

Χαίρομαι που το λέτε. Αυτή η προσέγγιση της ζωγραφικής αλλά και της τέχνης γενικότερα με απασχολούσε από τα φοιτητικά μου χρόνια στο εργαστήρι του Γ. Μόραλη. Ηθελα πάντα να κάνω μια ζωγραφική χωρίς κόλπα και πονηριές.

● Μπορεί η ειλικρίνεια να λειτουργήσει ως δόγμα στη ζωγραφική;

Οχι, γιατί δημιουργείται μέσα σε συμφραζόμενα που αλλάζουν κάθε στιγμή. Δύσκολος δρόμος αλλά αξίζει τον κόπο.

● Για πολλούς συναδέλφους σας και θεωρητικούς της τέχνης, η δουλειά σας θεωρείται σημείο αναφοράς για τον ελλαδικό χώρο. Ομως ο τρόπος που ζωγραφίζετε μοιάζει οικουμενικός.

Ο τρόπος προέκυψε μέσα από τη ζωή και την καθημερινή εργασία. Πολύ νέος πήγα στην Ινδία και το Νεπάλ. Ισως αυτό επηρέασε θετικά προς αυτή την κατεύθυνση. Επίσης είχα πολύ καλούς δασκάλους, οι οποίοι με ενέπνευσαν να προχωρήσω. Ο έρωτας δεν μπορεί να είναι μόνο τοπικός.

● Μιλήσατε νωρίτερα για μια εκλέπτυνση της αίσθησης, η οποία γεννά τη σκέψη που την κατανοεί και την ερμηνεύει. Σκέφτεστε όταν ζωγραφίζετε; Πότε ξέρετε ότι έχει τελειώσει ένα έργο;

Οταν ζωγραφίζω δεν σκέπτομαι. Αυτό συμβαίνει πριν και μετά. Επίσης η σκέψη του τέλους, της ολοκλήρωσης, δεν είναι κάτι που έρχεται «απ’ έξω», μια σκέψη συνειδητή εξαρχής. Το έργο κουρδίζεται κατά κάποιο τρόπο μέσα στον χρόνο. Οταν αρχίζει να δονείται και να με ησυχάζει, είναι η στιγμή που πλησιάζει στο τελείωμα.

● Είχατε πει κάποτε πριν από πολλά χρόνια: «Μ’ αρέσουν τα πάντα που δεν έχουν στιλ». Αυτό φαντάζει σαν αντίδραση στα βιώματα του τότε. Σήμερα ποια είναι η στάση σας;

Το στιλ είναι μια συνταγή που δεν έχει νόημα στην τέχνη. Σημασία έχει η κάθε προσέγγιση να αποκαλύπτει τη δημιουργικότητα, μια κατά προσέγγιση αλήθεια.

● Θυμάμαι τον τίτλο παλιότερης έκθεσής σας «no concept-no ideology». Ηταν σαφέστατα πολιτική η στάση σας. Αρκετοί συνάδελφοί σας αντιτίθενται στο καθεστώς του ερασιτεχνισμού και της αδιαφορίας μιας διεφθαρμένης και αποτυχημένης ηγεσίας στα πολιτιστικά της χώρας. Είστε από τους λίγους που πήραν θέση κοιτώντας προς τα εμπρός, προς την Ευρώπη, ενάντια στη μοιρολατρία. Ομως δεν έχουν αλλάξει πολλά έκτοτε. Τι προτείνετε;

Δύσκολο να απαντήσω. Το «no concept-no ideology» ήταν και είναι μια θέση που επεξεργάστηκα στα χρόνια των θεωρητικών μου σπουδών στο Πανεπιστήμι Paris I, της Σορβόννης. Η κατάσταση στην Ελλάδα μοιάζει αδιέξοδη και είναι στο χέρι των δημιουργών να κάνουν τη διαφορά.

● Εκπληξη για τα καθιερωμένα είναι η συνεργασία σας με τον ζωγράφο Θόδωρο Δασκαλάκη. Οι περισσότεροι στηρίζονται σε ιστορικούς τέχνης, επιμελητές με θεωρητικό επιστημονικό υπόβαθρο. Σπάνιο να συνεργάζονται δυο τόσο σημαντικοί για τον τόπο δημιουργοί.

Η συνεργασία με τον Θόδωρο Δασκαλάκη σαφέστατα με τιμά. Είναι λίγοι οι δημιουργοί που αντιλαμβάνονται την εσωτερική συχνότητα στο έργο ενός άλλου ζωγράφου. Ο Δασκαλάκης έχει αυτή την ικανότητα. Η συμβολή του στην πραγματοποίηση της έκθεσης είναι ανεκτίμητη.

* Διδάκτωρ Φιλοσοφίας (www.festivalolympou.gr)

ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα πολλά πρόσωπα της μοναδικής Μαρία Λάσνιγκ
Με 200 έργα, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Stedelijk της ολλανδικής πρωτεύουσας παρουσιάζει τη συνεχή έμπνευσή της για πάνω από εβδομήντα χρόνια προσφοράς της φεμινίστριας Αυστριακής καλλιτέχνδας στον εικαστικό...
Τα πολλά πρόσωπα της μοναδικής Μαρία Λάσνιγκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα χρώματα του Ρόθκο ανατέλλουν στη γη του Μότσαρτ
Για πρώτη φορά έργα του Μαρκ Ρόθκο, του μεγάλου ζωγράφου από το ρεύμα του αφηρημένου εξπρεσιονισμού ταξίδεψαν και εκτίθενται στην πρωτεύουσα της Αυστρίας. Εμπνεύστηκε από τον Ρέμπραντ και τον Βερμέερ και όπως...
Τα χρώματα του Ρόθκο ανατέλλουν στη γη του Μότσαρτ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ηλιόλουστη πλευρά της ζωής μας
Με μια μεγάλη έκθεση, η Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου μάς δίνει τη σπάνια ευκαιρία να θαυμάσουμε μια ολοκληρωμένη παρουσίαση της καλλιτεχνικής διαδρομής του Ισπανού ιμπρεσιονιστή Χοακίν Σορόγια μέσα από 58...
Η ηλιόλουστη πλευρά της ζωής μας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο κόσμος μάς χωράει όλους
Ο Δήμος Ν. Φιλαδέλφειας-Ν. Χαλκηδόνας φιλοξενεί την έκθεση 5 καλλιτεχνών με τίτλο «Ενας κόσμος για όλους» και θέμα τη φυγή, τη μετανάστευση, την αλληλεπίδραση.
Ο κόσμος μάς χωράει όλους
ΚΑΡΕ ΚΑΡΕ
Μια εικόνα, 364 λέξεις
Οταν οι άνθρωποι του ιστορικού περιοδικού ξεκίνησαν δειλά δειλά τη διοργάνωσή του « Φεστιβάλ της Βαβέλ» το μακρινό 1996, ακόμα και ο πιο αισιόδοξος φίλος των κόμικς δεν θα μπορούσε να φανταστεί τη συνέχεια...
Μια εικόνα, 364 λέξεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ψυχεδελικές τοιχογραφίες γεμάτες ποίηση
Δύο μεγάλων διαστάσεων έργα, του Τζάκσον Πόλοκ και Καταρίνα Γκρος, δημιουργημένα με διαφορά 76 ολόκληρων χρόνων, στέκονται το ένα δίπλα στο άλλο, στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης.
Ψυχεδελικές τοιχογραφίες γεμάτες ποίηση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας